Raport o książkach – Michał Potocki „Malta. Święci i diabły”

Chorwaci byli gotowi odpuścić i piszesz, powołując się zresztą na wypowiedź jednego ze swoich bohaterów, że trzeba być Maltańczykiem, by wiedzieć, że święty Paweł rozbił się tutaj. Z tego co mówisz wynika, że to nie tylko żarliwość religijna, ale bardzo konkretne myślenie polityczne zdecydowało o tym, że Maltańczykom na tej opowieści o świętym Pawle tak bardzo mocno zależało. I tak sobie myślę, że to takie silne przekonanie, że trzeba budować tożsamość maltańską wokół opowieści o świętym Pawle, Pokazuje, jak bardzo Maltańczycy od samego początku chcieli osadzić siebie w tradycji europejskiej, jak bardzo znosiło ich w stronę Europy, co nie musiało się wydarzyć.

To nie jest tak, że druga strona była zupełnie biała i puszysta, jak to się mówi, dlatego że na Malcie z kolei również istniały targi niewolników, tylko z kolei muzułmańskich, dlatego że parali się porywaniem ludności muzułmańskiej, również późniejsi władcy chrześcijańscy Malty. Ale to sprawiło, że do Arabów i do Afryki Maltańczycy czują dystans do dzisiejszego dnia, co nie znaczy, że to się tak jednoznacznie zupełnie przekłada na ich poczucie tożsamości w pełni europejskiej. Tam są w zasadzie dwa nurty myślenia na temat Europy. Pierwszy nurt, który jest właśnie kojarzony politycznie z prawicą, a szerzej z katolicyzmem maltańskim, To jest właśnie opowieść o Maltańczykach jako pierwszych Europejczykach wychodzących od św. Pawła.

A co za tym idzie? Na tym budowano wnioski takie, początkowo przywiązanie, czy takie zapatrzenie we Włochy i we Włochów przed II wojną światową. Elity maltańskie, prawicowe elity maltańskie często używały na co dzień języka włoskiego, były zitalianizowane bardzo mocno, nie tylko mentalnie, ale też właśnie językowo i kulturowo. To im przeszło w wyniku II wojny światowej, kiedy Malta była poddawana ciężkim bombardowaniom przez Mussoliniego. Natomiast poczucie tożsamości europejskiej po prawej stronie sceny politycznej przetrwało i przekształciło się w dążenie do integracji z Unią Europejską, postrzeganą właśnie przez maltańską prawicę jako takie ucieleśnienie setek lat dochodzenia do budowy, rozwijania idei praw człowieka,

A odrywać się od naszych sąsiadów, od których oddziela nas tam raptem 300 km od wybrzeża tunezyjskiego. Na tym też budowano idee polityczne, kiedy Maltą w latach 70-tych, 80-tych rządziła Partia Pracy, która była wtedy partią bardzo mocno lewicującą, komunizującą miejscami. Starała się wręcz na kontaktach z Libią budować przeciwwagę dla wpływów europejskich do tego stopnia, że nawet premier Dom Minto, rządzący ówcześnie, wprowadził język arabski do szkół, co skończyło się raczej karykaturą, no ale próba była podjęta. No tak, a inny z kolei maltański premier był zdaje się ostatnim politykiem, który spotkał się z Muammarem Kaddafim przed wybuchem rewolucji w Libii.

O tym libijskim wątku na pewno opowiemy, bo poświęcasz tej historii związanej z Muammarem Kaddafim cały rozdział swojej książki, ale najpierw powiedzmy o języku. O języku maltańskim, w którym nie tylko przegląda się długa historia tego kraju, ale tak sobie myślę, że przegląda się też stosunek do spuścizny arabskiej i europejskiej, czy też arabskiej i włoskiej Maltańczyków. Bo to, w jaki sposób te wpływy arabskie i włoskie zadomowiły się w języku maltańskim, czy wybrzmiewają w języku maltańskim, sporo chyba mówi o tej historii, sporo mówi o podejściu Maltańczyków do tych dwóch tradycji.

Od czego przecież zaczęliśmy, bo wiesz, tak sobie pomyślałam, że skoro Maltańczycy chcieli tak bardzo tą swoją tożsamość europejską budować na tym przekonaniu, że są pierwszymi chrześcijanami, że to oni jako pierwsi w Jezusie zobaczyli Zbawcę, To jest to dość paradoksalne, czy nawet jest pewnego rodzaju takim, nie wiem, chichotem losu, że ta terminologia chrześcijańska w języku maltańskim jest ukształtowana przez arabski, czy też przeszła przez arabski. Pokazujesz przykłady tego. Wielki Post w języku maltańskim to Randan, niedaleko jakże to od Ramadanu, prawda?

Można ją przekazać oczywiście w innych językach, w Polsce po polsku, na Malcie po angielsku, ale to już nie będzie to samo. Masz chyba taki bliski kontakt z historią, z tą najdalszą. Zaczynasz swoją książkę od takiego rozdziału poświęconego językowi maltańskiemu, żeby ułatwić czytelnikowi czytanie tych wszystkich maltańskich nazw i słów. Bardzo ciekawy jest to rozdział, bo on pokazuje, jakie warstwy historii można odczytać w większości pewnie maltańskich słów. To jest też taka mapa, mapa czasu, język maltański. Pewnie tak. I kolejny paradoks polega na tym, że w momencie, w którym rozmawiamy o tym, czy aby Maltański nie jest skazany na, może jeszcze nie wymarcie, ale na utratę pozycji, to jest moment, w którym Maltański osiągnął swój największy sukces globalny, bo został jednym z języków urzędowych całej Unii Europejskiej.

Teoretycznie prawo unijne jest takie, że gdybyśmy się uparli i napisali jakąś petycję czy pismo przewidziane procedurami do instytucji unijnych, to musiano by nam odpowiedzieć po maltańsku. Czyli teoretycznie język maltański jest używany przez pół miliona ludzi na Malcie i pewnie kilkadziesiąt tysięcy w diasporze. Ale faktycznie jest, i tutaj znowu tysiąckrotność, ta tysiąckrotność przebrzmiewa. Unia Europejska liczy ponad tysiąckrotnie więcej obywateli. Kilkaset milionów ludzi mówi różnymi językami Unii Europejskiej i naszym wspólnym językiem również jest język maltański, co można znaleźć w naszych paszportach. Jak państwo sobie otworzą stronę z tłumaczeniami rubryczek, to jest chyba druga strona paszportów i trzecia, to tam też można znaleźć język maltański.

On tam nie jechał po to, żeby rozmawiać o wiośnie arabskiej, jechał tam po to, żeby mówić o przyziemnych rzeczach związanych z Z podziałem szelfu kontynentalnego, z rozgraniczeniem wydobycia surowców energetycznych. Malta jeszcze od czasów Kaddafiego z Libią toczyła spór właśnie o podział wód na morzu śródziemnym, co też pokazuje o tym, że ta współpraca nie była zawsze kolorowa i nie układała się zawsze fantastycznie. No ale Kaddafi był już wtedy pod ogromnym wrażeniem obalenia swojego tunezyjskiego sąsiada i apelował o to, żeby Unia Europejska przywróciła mu władzę, bo na gruzach władz poszczególnych państw arabskich przyjdzie Al-Qaida.

O tym też wszystkim pisze. Natomiast tak, no Malta od czasów, kiedy rozbił się na niej święty Paweł, nie jest miejscem zupełnie pozbawionym wpływu na cały nasz europejski kontynent. I o to na sam koniec chciałam cię zapytać, bo zaczęliśmy naszą rozmowę o Malcie od opowieści o olbrzymach, o kosmitach, potem był święty Paweł, dużo było o kulturze, o języku, o historii. Kończymy na polityce przez wielkie P, kończymy na rozważaniach o skutkach wojny domowej w Libii, o tym co dzieje się na wschodzie z Rosją, z Ukrainą. Jak to wszystko jest ze sobą czasem bardzo cienkimi niteczkami połączone.

Galmet. Polskie pompy ciepła. Sklep internetowy goldsaver.pl, w którym sztabkę fizycznego złota kupisz po kawałku i bez wydawania jednorazowo dużych kwot. iplusmed.eu, polskie biuro projektowe o europejskim zasięgu. Projektujemy bezpieczeństwo i przyszłość technologii cleanroom dla najbardziej wymagających gałęzi przemysłu i medycyny. Katarzyna i Piotr Karwatka. Adwokat Leszek Kieliszewski. Kancelaria Legality. www.legality.com.pl KR Group. Firma outsourcingowa. www.krgroup.pl Razem w przyszłość.