Raport na dziś - 5 listopada 2025

Przy mikrofonie Dariusz Rosiak. Dzień dobry Państwu. Zapraszam na raport na dziś. Zochran Mamdani, 34-letni polityk, który jeszcze pół roku temu był szerzej nieznany, wygrywa wybory na stanowisko burmistrza Nowego Jorku. Określa się jako demokratyczny socjalista i będzie pierwszym muzułmaninem na czele miasta. Mamdani zapowiada zamrożenie czynszów w Nowym Jorku, bezpłatne przejazdy autobusowe i powszechną opiekę przedszkolną dla dzieci poniżej piątego roku życia. Środki na te programy mają pochodzić z opodatkowania najbogatszych nowojorczyków. Donald Trump zapowiedział jeszcze przed wyborami, że w wypadku wygranej mam daniego obetnie fundusze z budżetu federalnego dla Nowego Jorku.

A tam entuzjazmu do tego rozwiązania nie ma. Również wielu demokratów obawia się, że gdyby ta droga, którą proponuje Mamdani została wybrana, to Nowy Jork spotka się z ucieczką tych najbogatszych, spotka się z odpływem tych najzamożniejszych korporacji. co może spowodować, że tak naprawdę wpływy do miejskiej kasy będą nie większe, a przeciwnie mniejsze, bo ci, którzy do tych podatków w największy sposób się dokładają, uciekną. Więc Mamdani będzie się również w ramach własnej partii spotykał z oporem. To zresztą nie jest nowe. Nawet jak spojrzymy na te wybory, to poparcie dla niego ze strony Partii Demokratycznej nie było jednoznaczne. Mamy w kongresie dwóch liderów z Nowego Jorku,

Chucka Schumera. Jeffreys swojego poparcia udzielił, Schumer do końca nie. Więc czy ten program uda się mam daniemu zrealizować i na ile uda się go zrealizować, to jest ogromna zagadka, a trzeba pamiętać o tym, że... To, co Mamdani będzie robił w Nowym Jorku, będzie pod niebywale skrupulatną obserwacją. Prezydent Trump już mówi o tym, że komunista będzie rządził jego ukochanym miastem, bo w podobne tony uderzają inni republikanie. I tak naprawdę Mamdani będzie dla Republikanów nie tylko jedną z twarzy Partii Demokratycznej w kontekście nadchodzących chociażby w 2026 roku wyborów, ale też jednym z głównych celów ich kampanii będą się starali przedstawić Partię Demokratyczną właśnie jako partię komunistów, radykałów lewicowych z wielkich miast i w tym wypadku każde potknięcie Mamdaniego będzie miało dla nich wagę złota, przynajmniej tego politycznego.

I teraz pytanie jest... Na ile to jest w ogóle do utrzymania linia w obecnej polityce i jego jako mera, burmistrza Nowego Jorku i obecnej partii demokratycznej? Bo on wygrał pokonując salon. To na pewno tak jest. Natomiast czy da się rządzić tym miastem wbrew salonowi partii demokratycznej? To jest doskonałe pytanie i jeżeli chodzi o partię, to zostawię ją sobie za chwilę, natomiast skupmy się na Mamdanim i na jego programie, bo to rzeczywiście jest ciekawe. On jest oskarżany o komunizm, z całą pewnością jest socjalistą, to deklaruje, należy do organizacji, o której wspomniałeś, jest wspierany zarówno przez Sandersa, jak i o Casio Cortez. Natomiast...

To, co jest ciekawe w tym programie i co myślę, że dało mam daniemu siłę, To jest pokazanie, że on skupił się na takich codziennych problemach bardzo wielu Nowojorczyków. To jest miasto nie tylko milionerów, to jest miasto również ciężko pracujących ludzi, którzy tak zasobnym portfelem nie dysponują, a jest to miasto niebywale drogie, gdzie czynsze są często zawrotne, gdzie właśnie pojawiają się problemy z opieką nad dziećmi, gdzie być może te koszty transportu również uderzają w kieszenie tych najmniej zamożnych. I ta oferta mam dla niego, to jest trochę pokazanie, że on słyszy problemy, rzeczywiste problemy ludzi mieszkających w tym mieście. To jest trochę, może nie nowa jakość, ale inne podejście niż prezentowała Partia Demokratyczna w ostatnich latach.

Mało jest w tym, co on mówi o demokratycznych wartościach, mało jest o kulturowych rewolucjach zajmkowych, dużo więcej jest o takich kwestiach, które dla mieszkańców Nowego Jorku są życiowo I to myślę jest jeden ze składników tego jego niebywałego sukcesu. Drugim myślę jest właśnie pozytywna agenda. To jest bardzo uśmiechnięty człowiek, przynajmniej wnosząc z tych jego publicznych wystąpień. Myślę, że demokratom zwyczajnie brakowało takiej charyzmatycznej, uśmiechniętej postaci, która byłaby w stanie energetyzować tłumy, bo naprawdę tłumy pojawiały się na tych wiecach Mamda Niego, która dawałaby jakiś taki pozytywny odpór administracji Donalda Trumpa i temu, co się dzieje w wielkiej krajowej polityce, a nie tylko sugerowała, że jesteśmy skazani na my Amerykanie, tak sobie pozwoliłem, że Amerykanie są skazani na...

taką cierpiętniczą, ci, którzy na Trumpa nie głosowali, cierpiętniczą postawę kogoś, kto czeka na lepsze czasy. Natomiast czy to jest uniwersalny wzorzec dla partii demokratycznej, która w tej chwili jest w takim procesie poszukiwania swojej nowej politycznej tożsamości, próby odpowiedzi na pytanie, co zrobić po tej przegranej z 24 roku i w którą stronę pójść? Myślę, że nie do końca, to znaczy programu mam daniego, tego lewicowego zwrotu, który się w Nowym Jorku dokonuje, raczej nie powinni, a przynajmniej nie sądzę też, że będą demokraci dokonywali w skali całego kraju, z tego powodu, że oni muszą walczyć również o głos na amerykańskiej prowincji, oni muszą również walczyć o głos na umiarkowanych przedmieściach.

Mamdani mógł być radykałem, odwołując się do kilku procent najbardziej radykalnych wyborców. Natomiast w momencie, kiedy stawką było zwycięstwo w Nowym Jorku, musiał pokazać trochę bardziej umiarkowane oblicze. Ja nie mówię, że to jest nieszczere, możliwe, że to jest efekt jakichś jego przemyśleń, natomiast też nie da się wygrać wyborów jedynie w oparciu o radykałów i to też jest pewna lekcja, wracam do tego, o czym mówiłem wcześniej, szerzej dla partii demokratycznej, że nawet jeśli pewne idee z tego lewicowego repertuaru potrafią przyciągnąć uwagę szerszej publiczności kwestia dostępności transportu, czy dostępności mieszkań, kosztów żywności, no to jednak są elementy w tym programie, które będą wymagały złagodzenia i tak myślę, że ta kwestia dotycząca policji jest tutaj bardzo istotna.

Jeżeli się na Mamdanim skoncentruje siłą rzeczy, ten głos Mamdaniego będzie lepiej słyszalny, a jego publiczne starcia z Trumpem doskonale widoczne, być może też w pewnym sensie mogą nadawać ton całej partii demokratycznej właśnie w w kwestii tego, jak budować swoją opozycję wobec Donalda Trumpa. Natomiast skoro już jesteśmy przy Trumpie i Mamdaniem, to ja bym zwrócił uwagę na jedną rzecz. To jest trochę podobny fenomen. To znaczy Mamdani również jest kandydatem antyestablishmentowym. który ignoruje takie ograniczenia, które do tej pory w polityce wydawały się sztywne, to znaczy wygrywa w Nowym Jorku przeciwko elitom, z zarzutami o to, że jest antysemitą, z oczywistym faktem, że jest wyznawcą islamu.

Tak samo jak Trump w 2016 roku odrzucał takie wydawało się świętości i żelazne zasady amerykańskiej polityki, tak samo robi to Mamdani. Również wyrasta na pewnej wobec mainstreamu własnej partii, partii demokratycznej w tym wypadku. I tak jak Trump potrafi porwać tłumy swoją wizją i czasami skłonić do głosowania na niego, to jest pewne przypuszczenie moje, ludzi, którzy nie są zwolennikami socjalizmu ani progresywnymi lewicowcami, ale uważają, że jest potrzebna nowa partia demokratyczna i być może głos oddany na Mamdaniego jest właśnie krokiem w tym właściwym kierunku. To jest bardzo ciekawe, co mówisz, bo to jest sytuacja, w której liberałowie mówią, i to już można przeczytać w niektórych gazetach amerykańskich, że nie wszystko stracone.

To znaczy, to nie jest tak, że Trump ma wszystkie karty, a cała ta liberalna część Ameryki... jest kompletnie bezradna wobec tego. Nagle pojawia się człowiek, który może być zagrożeniem dla przyszłych rządów Donalda Trumpa. On jest rzeczywiście takim anty-Trumpistą, ale anty-Trumpistą, który wychodzi z bardzo podobnego sposobu myślenia o polityce, prawda? To, o czym mówiłeś. Antiestablishmentowy, prowokujący wobec tych wszystkich założeń demokratycznych, na przykład takich jak wsparcie Izraela, Zresztą to się też bardzo silnie zmienia jednak w Partii Demokratycznej. Popatrzmy, te procesy są szybkie przez te ostatnie dwa lata, a zwłaszcza ostatnich kilka miesięcy widać, jak bardzo Partia Demokratyczna odchodzi od takiego bezapelacyjnego wsparcia Izraela.

No ale mimo wszystko Mamdani jest ostatnią nadzieją liberałów, można tak powiedzieć, w Ameryce. Nie wiem, czy aż tak daleko bym szedł, natomiast niewątpliwie jest zwiastunem zmian, które w Partii Demokratycznej muszą zajść, pokazaniem tego, że potrzebna jest młoda twarz Partii Demokratycznej, w pewnym sensie antysystemowa, odrzucająca to, co było do tej pory. że potrzebne jest skupienie się na właśnie tych mniejszych potrzebach zwykłych ludzi, a nie tylko na walce o wielką kulturową zmianę czy o obronę demokracji, że potrzebny jest pozytywny przekaz, jakaś taka agenda, która demokratów poniesie, że potrzebne jest przywództwo, to nie jest odkrywcza myśl, ale to jest ogromny problem Partii Demokratycznej w tej chwili.

Tam wciąż jest republikański gubernator. który wygrał w 2021 roku, jeżeli mnie pamięć nie myli. I niezwykle ciekawe jest to, co się wydarzyło w Kalifornii. Może byś opowiedział o tym, o co tam chodzi, bo to jest przegłosowanie zmiany okręgów wyborczych i to zgodnie z interesem demokratów, tak? Ta mapa została zmieniona. No więc chyba rzeczywiście kilka słów wyjaśnienia się należy. To jest też dowód trochę na to, że Partia Demokratyczna powoli szuka sobie sposobów i też jakiejś nowej tożsamości, takiej bardziej wojowniczej w kontaktach czy w odpowiedzi na administrację Donalda Trumpa. Wszystko zaczęło się od tego, że Republikanie postanowili zmienić granice okręgów wyborczych w wyborach do Izby Reprezentantów w kilku stanach, przede wszystkim w Teksasie.

To się dzieje w Stanach Zjednoczonych najczęściej po cenzusie, czyli spisie powszechnym, kiedy ustala się jaka jest populacja poszczególnych stanów i na tej podstawie zmienia się na przykład liczba reprezentantów z danego stanu, wtedy dochodzi do zmian granic okręgów wyborczych. W różnych stanach jest to rozwiązane różnie. ale często odpowiadają za to legislatury stanowe, no i jeżeli dominuje tam jedna partia albo druga, stara się tak narysować te okręgi wyborcze, by było to najkorzystniejsze z perspektywy ich własnej oczywiście. Natomiast Republikanie poszli o krok dalej i postanowili zmienić te granice okręgów wyborczych bez żadnego dodatkowego powodu, po prostu dlatego, że mogą. To się wydarzyło m.in.

To znaczy, zanim jeszcze wybory się odbędą, można z dosyć dużą pewnością powiedzieć, że tam wygra republikanin albo... Natomiast tylko w niewielkim odsetku okręgów wyborczych toczy się rzeczywista walka polityczna. To, co się teraz dzieje, ma to jeszcze bardziej ograniczyć, czyli z perspektywy wyborców to nie jest dobra wiadomość. Natomiast ponieważ jedna partia zaczęła, to druga nie widzi innej możliwości niż też działać w ten sposób, by nie skazywać się na porażkę w przyszłym roku. Andrzej Kochut, analityk Ośrodka Studiów Wschodnich, był gościem raportu na dziś. Dziękuję bardzo. Dziękuję. I to już prawie wszystko w tym wydaniu raportu na dziś. Przypominam, że od poniedziałku dostępny jest nowy odcinek raportu o książkach Agaty Kasprolewicz. A jeśli ktoś jeszcze nie słuchał dwóch pierwszych odcinków naszego nowego formatu, raportu o sztucznej inteligencji, zapraszam serdecznie w imieniu prowadzącego Adriana Bąka.