"Queer". Daniel Craig i gejowski romans, który "wykrzywia" autobiograficzną powieść Burroughsa I Rafał Księżyk

Uwaga! Materiał może zawierać spojdery. Dzień dobry, Bartek Makowski, podcast Prawda czasu i prawda ekranu. Włoski reżyser Luka Guadagnino, któremu rozgłos przyniósł niedawno film Challengers z Zendayą w roli głównej, powraca do tematu znanego z filmu, który przyniósł mu sławę, czyli tamtych dni, tamtych nocy, kreśląc historię o homoerotycznej relacji między mężczyznami, których dzieli różnica wieku. Jednak o ile w tamtym filmie przyjmujemy głównie perspektywę młodszego kochanka, To tutaj akcja dzieje się głównie z perspektywy starszego partnera. Guadagnino posłużył się przy tym adaptacją częściowo autobiograficznej powieści Williama Burroughsa w filmie Queer w rolę Lee, literackiego alter ego Burroughsa

Wciela się Daniel Craig. I właśnie o tym, co w filmie Queer wyczytać można o biografii Burroughsa, porozmawiam dziś z redaktorem Rafałem Księżykiem, dziennikarzem, publicystą, pisarzem, autorem pierwszego polskiego eseju poświęconego Burroughsowi, 23 cięcia dla Williama S. Burroughsa. Dzień dobry. Dzień dobry. Panie redaktorze, zacznijmy w takim razie od samej postaci Burroughsa, bo bez poznania tego człowieka, bez tego, jakie było znaczenie tego człowieka dla kultury amerykańskiej, trudno zrozumieć też poetykę filmu. Kim był Burroughs? Czym była generacja bitników w takim razie? Ja bym go nie łączył tak na starcie z bitnikami. Wiadomo, że to przysporzyło mu sławy i estymy, aczkolwiek on był raczej mistrzem dla bitników, a nie jednym z nich.

Powinniśmy uciekać w przestrzeń kosmiczną i zrywać z tą dotychczasową złowrogą dla świata kondycją ludzką. Taka gorzka diagnoza dotycząca kondycji ludzkości, kondycji człowieka, też jako jednostki, w pewien sposób chyba została przelana na postać Williama Lee, który jest głównym bohaterem Queera również. A czy dostrzega pan w tej postaci i w kreacji Daniela Craiga w tym filmie właśnie coś, co przypomina panu samego Burroughsa? Ja nie mówię tutaj w tej chwili dokładnie o tych szkicach autobiograficznych, Ale raczej o tym, czy patrząc na kreację Daniela Craiga, dostrzegał pan Burroughsa właśnie?

Sam Lee, czyli główny bohater powieści Queer, no to tak jak zresztą już tutaj zostało wspomniane, no to jest alter ego Burroughsa, tak? I to zdecydowanie w tej powieści to jest on. No i tutaj już się pojawia problem, bo odpowiadając na to pytanie, które pan zadał, czy odtwórca tejże roli Daniel Craig niejako uczynił wyzwaniu i stał się tym Burroughsem, to ja bym powiedział, że absolutnie nie. Ja tutaj nie będę oceniał jego kreacji, bo uważam, że tam dał sobie radę generalnie z taką, a nie inną postacią, ale on mi się, może to nie do końca właściwe słowo, jeśli chodzi o Samą tą postać, którą widzimy na ekranie, ale mi przyszło do głowy jako właściwe, tak trochę przekornie wobec tej postaci, która za Lee się kryła, czyli samego Burroughsa, że Craig tam jest zbyt jowialny.

W tamtym czasie on stał się pisarzem. Tak to ujął. To zresztą był wstęp do powieści Queer, która ukazała się oficjalnie dopiero w 1985 roku. I ponieważ to niewielka książeczka, to wydawca zażyczył sobie, żeby tam coś dołączyć, więc Burroughs napisał taki wstęp, który jest w objętości powiedzmy tam jednej czwartej samej powieści. On tam takie słynne stwierdzenie pisze, że wraz ze śmiercią Joan przyszedł do mnie zły duch i to dlatego zacząłem pisać, że to jakiś taki porachunek ze złym duchem, który go wtedy nawiedził, poprowadził mu dłoń, a tak naprawdę ten zły duch się okazuje tym kwintesencją tej złej Ameryki. Ten motyw zamordowania żony wraca chyba w Nagim Lunchu, prawda? No i tutaj właśnie, bo o ile, jak już pan się zorientował, to film Queer nie bardzo mi przypasował, no to Nagi Lunch uważam, że jest kapitalną, trudno powiedzieć ekranizacją, powiedziałbym wariacją wokół Burroughsa, no bo...

Też się przecież pojawia na sam koniec taki motyw z celowaniem z pistoletu, tak? Trudno tutaj o tej tragedii mówić, no bo starałem się fakty przedstawić, natomiast ocena tego, to już każdy indywidualnie do tego sobie może podejść, no gruba sprawa, prawda? Natomiast też niezależnie od tego, co by sądzić o tym wyznaniu Burroughsa, że ta śmierć go uczyniła pisarzem, no to rzeczywiście wtedy zaczął pisać. Najpierw powieść Janki, po polsku Ćpun, Gdzie opisywał to swoje wejście w półświatek nowojorski w drugiej połowie lat 40. Kontynuacją miał być Queer, który nie został wydany, gdyż jak to wszyscy znajomi powiedzieli Burroughsowi, powieści pod takim tytułem nikt w Ameryce tamtych lat nie wyda.

I ta powieść w listach, powieść epistolarna ma się w polskim tłumaczeniu ukazać może jeszcze przed wakacjami, bo będzie też nowe tłumaczenie Queera. To z kolei na jesień jest zapowiadane, więc film kiepski, ale ja się cieszę, bo na tyle nakręca koniunkturę, że się powieści ukazują, które są ciekawsze. I tu jest znowu rozejście, no bo jak już reżyser tą wizję zrobił, to mógł na przykład zainteresować się, co Burroughs już o tej swojej wizji napisał. A co napisał? No właśnie, to co mamy na filmie, nijak się ma do tych zapisków Burroughsa, dotyczących tego, co po tej ayahuasca doświadczył. Tam są takie opisy dwóch wizji.

Dnie piekieł, do których na własne życzenie dotarł. Zresztą w tym wstępie, o którym wspominałem, który napisał do Queera po tych wielu latach, no to on tak tam podpowiada właśnie, że ten Lee generalnie tam żebrze o uwagę, tak? A te wszystkie jego groteskowe grymasy, no to są takim trochę, to już ode mnie komentarz, zachowaniem takiego dziecka kapryśnego, tak? Które jak nie może zwrócić uwagi, Będąc grzecznym, to to zaczyna wariować, nie? No i to akurat Craig oddaje. Tak. Aczkolwiek i tak wydaje mi się, że to jest takie zbyt trochę, zbyt ciepłe i takie zbyt jowialne, bo to słowo to zupełnie nie pasuje, dlatego go używam. Ale wracając do punktu kulminacyjnego zarówno powieści, jak i filmu, ekranizacji, to następuje tutaj coś, co jest faktycznie Burroughsowskie, a na co zwrócił pan uwagę w tytule swojego eseju, mianowicie mamy cięcie.

Właśnie maskotka tego życia kompletnie wrogiego tym przyjętym normom amerykańskiego snu, tak? Wyłażą spod niego te robale. Panie redaktorze, w takim razie tytułem podsumowania. Czy poleca pan film Queer? Film jak najbardziej można zobaczyć, aczkolwiek ze świadomością, że nie do końca zastąpi on lekturę książki o tym samym tytule, tak bym powiedział. A oceniał Rafał Księżyk, publicysta, dziennikarz, pisarz, autor eseju 23 cięcia dla Williama S. Burroughsa. Dziękuję serdecznie. Był to podcast Prawda czasu i prawda ekranu.