Poza granicami ciała

To samo według Tyłany tyczy się miliardów innych zjawisk i bytów, w tym ludzkiego ciała. I teoretyczka konfrontuje wizję ciała i jego stabilnej i jednolitej formy W obrębie której łatwo oddzielić to co biologiczne od kulturowo skonstruowanego i podkreśla, że nasza cielesna egzystencja jest zawsze zlepkiem całego wachlarza elementów, które nawzajem na siebie oddziaływują i wzajemnie się tworzą. I lepkość ciała wskazuje na zdolność ciała do stawania oporu, do negocjacji, a nie jak w płynności ciągłego przepływu, braku formy i takiej jakby otwartości na wszystko. No właśnie, mówiąc o konfrontowaniu wizji stabilnego ciała, nie mogę nie opowiedzieć Wam o postaci cyborga wywodzącej się z pracy Cyborg Manifesto autorstwa Donny Haraway.

Haraway korzysta z metafory cyborga, żeby pomóc nam wyjść poza binarne kategoryzowanie ciał i rzeczywistości w ogóle i w krytyczny sposób dostrzec naszą cielesną kondycję, zarówno jej systemowe pułapki, jak i te wiele możliwości emancypacyjnych. Cyborg jest hybrydą maszyny i organizmu, No i on opowiada wiele złożonych historii dla naszych czasów, będąc takim stworzeniem spowitym ze społecznej rzeczywistości i fikcji. To jest zresztą też dość typowe dla Haraway, że ta fikcja i rzeczywistość, fikcja i fakt bardzo się ze sobą pokrywają. Cyborg to zarówno figura z książek sci-fi, jak i nasza codzienność, bo cyborgowa jest na przykład medycyna, umożliwiając nam dłuższe życie przez wszczepianie rozruszników serca, czy lepsze słyszenie poprzez na przykład aparaty słuchowe.

Cyborgowy jest tryb pracy maksymalizujący ludzką efektywność poprzez farmakologię, która przedłuża nasz naturalny tryb dzienny ciała. Cyborgowa jest także wojna, która korzysta z coraz nowszych technologii, Umożliwiających snajperom namierzanie ciał. AI także przedłuża nasz zasób wiedzy także wewnątrz mózgu według tych wszystkich technologicznych projekcji. I Haraway podkreśla potrzebę dotykania tej metafory poprzez soczewki feminizmu, socjalizmu, materializmu, by dotknąć spekulacji etycznych i w jakimś sensie hakować te pojęcia nauki i technologii. I tego, czym nasze ciała są lub mogą być. I zaznaczając ten czas zatarcia granic między naturą i kulturą, syntetycznym i naturalnym, prywatnym i publicznym, całością oraz częściami, Haraway opowiada też historię zarówno biopolitycznej opresji, jak i tych wielu potencjałów emancywacyjnych zacierania się granic ciała.

Zarówno tych tożsamościowych, czy na przykład właśnie głównie technologicznych. I wśród nich Haraway wymienia między innymi, bo tych wątków jest bardzo dużo, właściwie niemal cała strona tekstu jest takim wymienianiem tych transformacji obecnych czasów, ale między innymi przejście od organizmu do składnika biotycznego, od grup do podsystemów, doskonałości do optymalizacji, higieny do zarządzania stresem, reprodukcji do replikacji, Pojęcia kolonializmu do pojęcia krajów rozwiniętych i nierozwiniętych. I według Haraway w postaci cyborga opresja i możliwość ścierają się ze sobą nieustannie w zarówno niepokojący, ale też bardzo ekscytujący sposób.

I z jednej strony w systemowej kontroli, która wdziera się w ciała i umysły przez tak zwaną informatykę dominacji, A z drugiej strony też poprzez kreację wielu możliwości właśnie feministycznej, socjalistycznej czy dekolonialnej transformacji. Tu jednak pojawia się według mnie pojęcie biopolityki Foucault oraz kwestia technologii i własności, bo jeżeli nasze ciała mogą być wspomagane, a wręcz wyzwalane przez użycie elementów technologicznych, To kto właściwie ma do nich prawo? Ile kosztują? Czy są prawem człowieka, czy są przywilejem bogatych? Haraway w swoim tekście przedstawia postać utopijnego cyborga, właśnie jako tego, który przekracza granice narzucone przez rasę, klasę czy płeć i sugeruje nową odpowiedzialność.

W jakimś sensie, kreując też jej późniejszy koncept staying with the trouble, poprzez w pewnym sensie zaakceptowanie braku niewinności, braku tego powrotu do natury, do tego pierworodnego raju, aby móc spojrzeć na współczesne narzędzia i systemy zupełnie inaczej. Cyborg jest więc takim byciem, ciałem złożonym z części, części pochodzących z bardzo wielu źródeł i komponentów i to taka posthumanistyczna wizja, w której zarówno ciała zwierząt czy roślin, jak i technologiczne systemy informacyjne wnikają w nasze tkanki. I ta wizja jest zarówno kusząca, jak i trudna, bo zważając na to, kto w rzeczywisty sposób ma kontrolę nad naszymi ciałami czy interfejsami, które je oplatają, jest to dość skomplikowane etycznie.

I mimo że Haraway tka wizję postrasową czy postgenderową, Ta rasistowska i bio i nekropolityka wciąż mają się świetnie. Żyjemy przecież w czasie, kiedy długowieczność jest ulubionym tematem bogatych osób, a jednocześnie w czasach, kiedy na Łodzi to nie 700 osób uchodźczych, które mogłyby być uratowane, gdyby technologie sygnalizacji i kontroli były użyte nie po to, by zamykać granice, ale właśnie ratować ludzkie życia. Często użycie cyborgowych technologii jeszcze bardziej usprawiedliwia przemoc i alienuje jednostki, co zresztą poruszane było przez Foucault w Nadzorować i Karać. Dlatego wizję Haraway dobrze odczytywać dystansem, zabierając sobie inspirujące elementy, by samemu czy samej uplastycznić tę metaforę.

Ja myślę też, że to jest takie bardzo ciekawe, otwarte pytanie, czy rzeczywiście poprzez zatarcie granic naturalnego i sztucznego, czy syntetycznego, możemy w pewnym sensie skierować się bliżej tego, co więcej niż ludzkie. Bo to cyborgowe rozstrojenie pojęcia człowieka może rzeczywiście zbliżyć go do różnorakiej materii. A z drugiej strony może też jeszcze bardziej go umocnić w hegemonii, wyalinować go od tak zwanej natury lub też umocnić jednego człowieka nad innym. Więc to pytanie trochę zawieszam w powietrzu. I może dobrym tropem, do którego możemy teraz przejść, szukając tych więcej niż ludzkich sojuszy oraz uwikłań jest właśnie woda. Jedna z najbardziej ekscytujących teorii na temat ciała, z którymi miałam okazję zapoznać się w ostatnim czasie, mimo że książka jest praktycznie już w obiegu od sześciu lat, no ale do mnie trafiła niedawno i mam tutaj na myśli Bodies of Water, Astrid i Neimanis.

I jak wycieknie z naszego ciała, czy to poprzez wypocenie jej, czy rozkład naszego ciała po śmierci, wypełni ona kolejne ciało. Nasze ciała tak naprawdę nigdy nie są autonomiczne czy samostanowiące. Inne ciała, jak to pięknie Astrida nazywa, bathe us into being. Dziś zrobiłyśmy Wam więc pewnego rodzaju powolny, ale też intensywny crash course i podzieliłyśmy się z Wami ulubionymi cielesnymi wątkami, które myślę, że też otwierają przestrzeń postrzegania ciała jako tego połączonego z innymi. Ciała właśnie współzależnego, różnorodnego, międzygatunkowego, zmiennego, wodnego, interaktywnego czy cyborgowego.