Poradnik językowy - ciąg dalszy. Językowo o chmurach

Niespełna przed rokiem rozmawiałyśmy o językowym obrazie nieba. Wówczas zestawiłyśmy je z piekłem, ale przecież codzienne doświadczenie podpowiada nam, że niebo to miejsce, po którym przesuwają się chmury. I dziś w ciągu dalszym Poradnika Językowego właśnie o nich chcemy coś powiedzieć. Witamy. Doktor Agata Hącia i Małgorzata Tułowiecka. I zaczynamy od literatury. Zaczynamy od literatury najnowszej, czyli od wiersza Wisławy Szymborskiej pod tytułem Uwaga! Niespodzianka! Chmury! To jest wiersz opublikowany w tomie Chwila z 2002 roku. Wiersz przepiękny zresztą, jak wszystkie utwory Szymborskiej.

Niech zasnę, niech litościwa ogarnie mnie noc. To jest wiersz opublikowany w Wilnie w 1935 roku i reprezentuje nurt katastroficzny. No właśnie. Czego najlepszym dowodem jest to, że obraz obłoków, właśnie obłoków a nie chmur, bo to słowo bardziej poetyckie i też chyba częściej używane niegdyś niż dziś. Współgra z odczuciami, z emocjami. Tutaj rzeczywiście te obłoki pokazują co przeżywa podmiot liryczny tego wiersza, że użyję terminologii polonistycznej. W wierszu Szymborskiej chmury raczej związane są z refleksją nad światem niż z emocjami. I nad tym, że te chmury rzeczywiście, że te obłoki są takie ulotne. Są ulotne, zmieniają się bardzo szybko.

I widzimy to słońce. I widzimy. I właśnie na tym polega geniusz i kunszt Mickiewicza, że gdy czytamy albo słuchamy, to widzimy. U Miłosza czuliśmy. U Szymborskiej myśleliśmy. A u Mickiewicza widzimy. Proszę Państwa, chmury, chmurki, obłoki, obłoczki. Skąd się wzięły te słowa? Wzięły się z prasłowiańszczyzny. Od co? Wyrazy rodzime oba. W prasłowiańszczyźnie właśnie chmura albo smura, bo to były dwa warianty, to były uwaga, uwaga, przymiotniki. Takie urzaczownikowione przymiotniki, które się stały rzeczownikami. Jaka pogoda? Chmura. Dzisiaj powiedzielibyśmy chmurna, albo ciemna, albo jakaś pochmurna właśnie.