Mentionsy Mentionsy
Poradnik językowy - ciąg dalszy
Poradnik językowy - ciąg dalszy

Język "Lalki"

14.10.2026 ·18 min 53 s

Rozmowy M. Tułowieckiej i dr A. Hąci o języku polskim. Rozwiązujemy zagadki językowe, rozwiewamy wątpliwości słuchaczy, objaśniamy, jak się mówi i pisze poprawnie i dlaczego właśnie tak. Zastanawiamy się skąd się biorą słowa, jak się zmienia polszczyzna i czy należy się tym niepokoić. Tym razem badamy język "Lalki" Bolesława Prusa.

Wówczesnych czasach. Nawet tam są takie zdania krótkie często, prawda? Tak. Takie, które bardziej pasują do jakiegoś reportażu. Albo dręcz do notki informacyjnej dziennikarskiej. Tak. I to było nowo. Mnie wszystkim się to spodobało, ale oceniamy chyba wszyscy współcześnie Lalkę jako powieść wybitną. Naprawdę znakomitą. Jestem w każdym razie w gronie admiratorów Lalki powieściowej. Na co można zwrócić uwagę od razu? Na przykład na Formy zwracania się poszczególnych osób. Na przykład Stanisław Wokulski do Tomasza Łęckiego zwraca się Panie Łęcki. Łęcki do Wokulskiego też Panie Wokulski. Rzecki do subiektów też po nazwisku.

Owszem, możemy sobie wyobrazić w społeczeństwie stanowym takie zwracanie się po nazwisku przez osoby wyższego stanu do osób niższego stanu. Czyli powiedzmy, Rzecki do subiektów, albo książę do Wokulskiego. Ale w drugą stronę, no to jest coś dziwnego, coś niespotykanego. No a jednak Wokulski do Łęckiego, panie Łęcki. Czyli dotykamy tutaj niewątpliwie różnicy etykietalnej, różnicy także obyczajowej i tę rzecz myślę, że warto byłoby zbadać szerzej. Ciekawe jest też to, że no oczywiście pewne wyrazy wyszły z użycia i w ogóle właściwie nie egzystują czy nie istnieją. We współczesnym naszym języku.

W adaptacji kinowej pojawia się humor, ale związany z inną postacią. Nie chodzi o wypowiedzi ani Wokulskiego, ani Rzeckiego, ani o elementy narracyjne, tylko pani Melington jest właśnie postacią komiczną, znakomitą. Ale jeżeli chcemy dotrzeć do sedna komizmu Prusa, Trzeba sięgnąć do powieści, do czego bardzo serdecznie wszystkich Państwa zachęcamy. Są tam naprawdę smaczki. Mówiłyśmy dzisiaj przede wszystkim o języku powieści, bo lalka ma ciągle ogromną wartość także dla badaczy. Języka drugiej połowy XIX wieku i początków XX wieku, a obecne ekranizacje i dyskusje wokół tych ekranizacji, ten lalkagedon niewątpliwie przyczynia się do zainteresowania samym oryginałem i tak jak pani doktor powiedziała,

Pokazano wszystkie 3 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.