Polska szkoła traci przewagę | Wartość dodana

W dyskusji o mieście bezpiecznym dla mieszkańców usłyszymy głosy organizacji środowiskowych, administracji i nauki. Zapraszamy 18 września O godzinie 13.30 do Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Wstęp jest wolny, ale obowiązują zapisy. Link znajdziecie w opisie odcinka. Zanim przejdziemy do głównego tematu naszego spotkania, chciałbym przedstawić Wam kilka ciekawych moim zdaniem wydarzeń, na które warto zwrócić uwagę. Karol Tokarczyk, zapraszam. Dziś kończy się forum ekonomiczne. W Karpaczu w tym roku jest więcej uczestników, ale mniej biznesu niż zwykle.

PKP Intercity skorzystało z prawa opcji w zamówieniu od Nevagu o wartości ponad 945 milionów złotych netto. Chodzi o zwiększenie zamówienia o 32 dodatkowe lokomotywy wraz z usługą utrzymania. Zamówienie świadczy o rosnących potrzebach i wydatkach inwestycyjnych w sektorze kolejowym. A które z wydarzeń ostatniego tygodnia zainteresowało najbardziej Was? Czekam na propozycje. Piszcie w mediach społecznościowych, a także na platformach streamingowych. Polscy piętnastolatkowie na tle rówieśników z innych krajów mają wysoki poziom umiejętności w każdej dziedzinie. Dotyczy to zarówno matematyki, czytania ze zrozumieniem, jak i rozumowania w obszarze nauk przyrodniczych.

Tych piętnastolatków, którzy nie osiągają poziomu drugiego w Unii Europejskiej jest już około jedna trzecia. Także na tym tle Polska wygląda bardzo dobrze. Ale oczywiście, patrząc na to, że to są piętnastolatkowie, oni właściwie zmierzają ku końcowi systemu edukacji, szczególnie ci słabsi, bo oni są głównie w szkolnictwie branżowym, technikach, no to to bardzo martwi. Tych uczniów było znacznie mniej, w czasach gimnazjum było ich znacznie mniej, no i też w całej Europie były kraje, które osiągały ten cel europejski, to było 15% takich uczniów maksimum. Polska osiągała ten cel we wszystkich przedmiotach, nie tylko w czytaniu, też w matematyce, też w naukach przyrodniczych. No i niestety teraz właściwie żaden kraj tego celu nie osiąga już. Estonia tylko w jednym wymiarze w naukach przyrodniczych jest poniżej tego celu. Także mamy do czynienia z globalnym, a szczególnie europejskim kryzysem edukacyjnym.

Oni rozwiązywali test kognitywny, czyli właśnie z nauk przyrodniczych matematyki, czytania ze zrozumieniem i takiej nowej dziedziny Którą można powiedzieć komputacyjne rozumowanie, komputacyjne myślenie, rozwiązywanie problemów w świecie cyfrowym, czyli coś bardzo ważnego w dzisiejszych czasach. Plus też odpowiadali na pytania kwestionariuszy, które też są niezwykle ważne, bo one mówią nam o tym, jaki jest ich stosunek do edukacji, do szkoły, jak się uczą, jak korzystają z różnych narzędzi technologicznych, jakie mają relacje w szkole. To są też informacje kontekstowe, które dla nas dają nam obraz uczniów, którzy zmierzają ku końcowej edukacji na tym poziomie średnim. Polska wypada w tych badaniach przyzwoicie, to znaczy mamy wyniki w każdej kategorii powyżej średniej dla krajów OECD, powyżej średniej dla krajów Unii Europejskiej, czyli możemy powiedzieć sobie ów.

Natomiast te wyniki pogarszają się. Proszę przybliżyć te trzy najważniejsze kategorie i powiedzieć, co z tych wyników widać. Jeszcze raz, to nie jest tylko przyzwoicie. Jeżeli popatrzymy na Unię Europejską, to jesteśmy w cisłej czołówce. W Europie w naukach przyrodniczych kilka krajów nas tylko wyprzedza, w matematyce to jest tylko Estonia, więc te wyniki relatywnie do innych krajów są bardzo dobre. Natomiast to, co pani powiedziała, te spadki są od pandemii. Widzimy bardzo mocne spadki w innych krajach, one są teraz mocniejsze. Myśmy, można powiedzieć, bardzo spadli po 2018 roku z dwóch względów. Po pierwsze, pandemia. Zamykając szkoły myśleliśmy głównie o zdrowiu. Nie myśleliśmy w ogóle o tym, że to będzie negatywny efekt edukacyjny i on był bardzo silny. Analizy pokazują, że każdy dodatkowy tydzień zamknięcia szkoły powodował większe spadki uczniów, a myśmy zamknęli szkoły na najdłuższy okres w Unii Europejskiej.

Widzimy na przykład, że w naukach przyrodniczych tego spadku takiego silnego nie ma. Bardzo silny jest w matematyce i w czytaniu. I teraz matematyka i czytanie to nie są dziedziny, nad którymi uczniowie pracują w domu albo można powiedzieć sami coraz mniej pracują. Coraz mniej czytają, to są fakty, czytają bardzo krótkie teksty, a właściwie to już coraz częściej oglądają obrazki, więc ta umiejętność czytania, to tyle wiem o umiejętności czytania, że po prostu im więcej czytamy, tym lepiej czytamy. Tutaj nie ma, że tak powiem, takiej szybszej drogi do nauki tego, więc jeżeli uczniowie nie czytają i też szkoła niejako nie może ich też zachęcić do takiej cięższej pracy, mamy z tym problem, No to te wyniki spadają. Podobnie jest z matematyką. Tutaj na pewno tą matematykę po prostu trzeba ćwiczyć, trzeba posiedzieć nad tym, trzeba się troszkę skupić. Nasi uczniowie, i to już są te inne pytania, no pytamy się o, jak mówiłem, o stosunek do szkoły i tak dalej, no ale tutaj były też pytania na przykład o wytrwałość, o ciekawość świata.

No i niestety wielu uczniów tego zadania nie potrafi rozwiązać, więc to są zadania na pewno aplikacyjne, one sprawdzają czy ta wiedza szkolna rzeczywiście jest na takim poziomie, który nie będzie blokował ich rozwoju. Muszę przyznać, że ten element badania jest dla mnie jakoś najbardziej wymowny. Pokazanie Polski na szarym końcu całego tego rankingu i to nie tak, że jesteśmy gdzieś w ogonie, ale nawet w tym ogonie spadamy bardzo, bardzo mocno, jest no już nawet nie wiem, czy sygnałem ostrzegawczym, czy czymś więcej. Wydaje mi się, że też leży za tym zagadnieniem jakiś rodzaj odpowiedzi, Jak różnice kulturowe wpływają na to, jakie osiągamy wyniki, tak? No bo co z tego, że mamy te całkiem niezłe wyniki w czytaniu ze zrozumieniem czy matematyki, czy nauk przyrodniczych, skoro później ta wiedza nie ma szansy być wykorzystana, ponieważ nie ma tej wytrwałości, nie ma tej determinacji do dążenia do osiągnięcia celu.

Proszę powiedzieć, gdybyśmy przyjęli taką perspektywę z lotu ptaka, jak wygląda to na świecie? Jak ta cecha, jeżeli jest reprezentowana na wysokim poziomie, wpływa na inne wyniki w badaniach PISA? I które obszary, które nacje w tej wytrwałości lepiej się prezentują? No właśnie i tu jest problem z tego rodzaju pytaniami, bo ile matematykę, czytanie, nauki przyrody mierzymy w sposób obiektywny, no uczeń albo potrafi rozwiązać to zadanie albo nie, no to tutaj wchodzi też kontekst kulturowy. Znaczy polscy uczniowie częściej nie wybierają skrajnych odpowiedzi, Więc oni raczej są tacy bardziej wyważeni. W niektórych kulturach to jest albo tak, albo nie. Po prostu jest inny styl odpowiadania. I jest jeszcze druga rzecz. Jeżeli uczeń jest samoświadomy, co jest bardzo ważne też w edukacji i w życiu, czyli on sam potrafi ocenić siebie, to jest też bardziej krytyczny wobec siebie.

To nie jest takie proste w edukacji. Natomiast na pewno tutaj jest inna rzecz, którą my diagnozujemy akurat wśród polskich uczniów. To jest to, że uczniowie nie mają pewności siebie, nie mają poczucia, jak my to ogólnie nazywamy sprawczości, to takie hasło, które wmontowaliśmy też w zmianę podstaw programowych, którą przygotowywał Instytut też dla ministerstwa, żeby budować tą sprawczość. Czyli widzimy na przykład dziewczęta, które osiągają bardzo wysokie wyniki z matematyki, czyli są na tych najwyższych poziomach PISA, czyli obiektywnie właściwie ścieżka kariery przed nimi jest otwarta w naukach ścisłych, w inżynieryjnych i one same o sobie mówią, że nie są dobre z matematyki. Czyli nie mają tej pewności. I właśnie to może być takie krytyczne podejście do samego siebie, ale one też mówią, że nie chcą iść w tym kierunku. Że nie są w tym dobre, one się tego boją, mają pewne lęki.

No i to jest dydaktyczny błąd. Powinniśmy pokazywać uczniom, że błąd jest tym początkiem do zrozumienia, początkiem do nauki, że popełnianie błędów jest czymś zupełnie naturalnym. To, czego musimy uczyć, to raczej budowanie umiejętności, wiedzy na tym błędzie. No i tego polska szkoła nie kształci. My bardzo często oceniamy, I właściwie na tej ocenie się kończy i to jest taka ocena liczbowa, tak? Dostajesz dwójkę, dostajesz trójkę, dostajesz czwórkę. Tłumaczymy nauczycielem, że to jest bez sensu. To znaczy, jeżeli uczeń dostaje informację zwrotną w postaci masz czwórkę, no to jedyne co on wie, to to, że jest lepsze albo gorsze od swoich koleżanek i kolegów. Ta czwórka nie mówi mu, co ma poprawić, jakie błędy właśnie popełnia, na czym się skupić, więc tutaj podkreślamy rolę informacji zwrotnej. To jest bardzo dobrze udokumentowane w badaniach, że ta dobrze podana informacja zwrotna jest takim kluczowym czynnikiem w dobrej edukacji.

No i to, co znowu przychodzi mi na myśl, to jakaś taka gloryfikacja bezbłędności. To znaczy, jak nie popełniasz błędów, to znaczy, że jest okej, tak należy robić. Natomiast jeżeli popełniasz, to znaczy, że to jest jakiś defekt w danej osobie. Właśnie ta praca z błędem jest bardzo ważna. Pokazywanie tych błędów mówi mi, no popełniłeś błąd, ale zastanówmy się, jak go poprawić. Tak naprawdę edukacyjnie to jest świetne działanie, to jest świetna nauka i tego też właśnie nie robimy. Ciągle ten błąd to jest po prostu koniec kropka, zrobiłeś go źle, nie pracujemy z tym dalej. Jeżeli stwierdzimy, że nastolatki w jakimś sensie się uwsteczniają, tak? W ogóle nie wiem, czy takie stwierdzenie jest uprawnione, ale też znowu... No na pewno mają niższe kompetencje niż te kilka lat temu. Obserwując te wykresy, które państwo żeście zaprezentowali, to wygląda jak uwstecznianie. To czy my wiemy, co z tym zrobić? To są te działania, które proponujemy w reformie, która weszła teraz do klas pierwszych i czwartych, będzie wchodziła do klas pierwszych szkół średnich.

No i w Anglii Szereg reform, poczynając od podstaw programowych, ale przede wszystkim nastawienie na oparcie szkoleń nauczycieli o badania doprowadziło do tego, że ta wiedza, której polscy nauczyciele na przykład nie mają, no tam jest dosyć szeroka i jest po prostu aplikowana i widzimy, że te angielskie wyniki czy w szkole podstawowej, czy w szkole średniej zaczynają rzeczywiście iść do góry jako jeden z niewielu krajów. I czy to się dzieje wtedy na wszystkich obszarach, czy któryś jest jakiś bardziej czuły na tę zmianę? Myślę, że tutaj najbardziej czułe są właśnie to czytanie i matematyka. Patrząc akurat na wyniki Anglików, możemy powiedzieć nauki przyrodnicze, ale oni tradycyjnie zawsze w tym byli dobrzy, tak samo jak Finowie czy Estończycy. Natomiast czytanie i matematyka to rzeczywiście są te dziedziny, w których jest najtrudniej, ale w której też najwięcej wiemy z badań, na czym się opierać i jak zmieniać dydaktykę.

No powodował wzrost zatrudnienia, wzrost zarobków wśród tych osób słabiej wykształconych po szkołach zawodowych. Więc to są realne efekty wpływające na gospodarkę. Niższe bezroboście, lepsze zarobki, wyższa produktywność. A czy po tych wynikach możemy sobie zestawić wyniki badania PISA z wynikami PKB per capita czy innymi miernikami efektywności ekonomicznej i co się wtedy okaże? To jest skorelowane. Tak jak powiedziałem, właśnie te zmiany w czasie w wynikach PISA przekładają się na zmiany we wzroście gospodarczym, czyli po prostu te PKB szybciej rośnie, no bo rośnie produktywność. To jest czysty kapitał ludzki. Widzimy też, że na przykład z innych badań, mamy też badanie dorosłych pijak. To jest jedyne badanie kompetencją, jest niestety tylko raz na 10 lat robione, no i to jest dosyć trudne, bo po prostu dużo dorosłych odmawia udziału w takim dwugodzinnym teście. Jakubowski, Maciej, Maciejewicz, Patrycja, Tygodnik Badań Edukacyjnych, Centrum Nauki Kopernik, Polska, Warszawa.

Natomiast to, co widzimy w szkołach bransowych, że właściwie uczniowie przestają się uczyć matematyki. Wartość dodana. Po szkolnictwie zawodowym, technicznym, które mają wysokie kompetencje, będą miały znacznie większy potencjał na rynku pracy, niż te osoby, które tego nie mają. I teraz zmiana tego systemu tak, żeby coraz bardziej wydłużać tę szansę na kształcenie tych przedmiotów ogólnych, no to jest ta zmiana, w której powinniśmy iść. My niestety tymi zmianami zupełnie niepopartymi badaniami, ocenami ekspertów, czyli likwidacji gimnazjów, skróciliśmy ten okres nauki i właściwie ja nie znam drugiego kraju na świecie, który by to zrobił.