Budżet na granicy | Wartość dodana

Ocenia Rada Fiskalna w opinii do projektu budżetu. Podczas sesji pytań i odpowiedzi w Polityce Insight przewodniczący Rady Fiskalnej Sławomir Dudek skrytykował sposób finansowania deficytu. Wydatki obronne odpowiadają tylko za 1 czwartą wzrostu deficytu sektora, a podobnie ważnymi czynnikami są wyższe odsetki od długu, wzrost transferów socjalnych i wynagrodzeń, a także spadek dochodów budżetu. Orlen szuka dostawców ropy. Płocki koncern poinformował, że w reakcji na blisko wschodni kryzys w ostatnich dniach zakontraktował na rynku spotowym 16 dodatkowych dostaw surowca między innymi z Norwegii, Wielkiej Brytanii, Algierii, Kazachstanu, Azerbejdżanu i obu Ameryk.

A może nie zgadzacie się z którąś przedstawioną przed chwilą tezą? Czekam na Wasze propozycje. Piszcie w mediach społecznościowych, a także na platformach streamingowych. Jest wrzesień, a wrzesień to czas powrotu młodzieży do szkół, czas zbierania kosztanów i czas prac nad budżetem państwa. I nad tym ostatnim tematem dziś będziemy się pochylać. Zaprosiłam Sławomira Dudka, przewodniczącego Rady Fiskalnej, która właśnie wydała swoją pierwszą opinię o budżecie. Porozmawiamy o tym, na ile on jest stabilny, co czeka w finanse państwa i kiedy spotkamy się ze ścianą. Dzień dobry. Dzień dobry. Bardzo się cieszę, że znowu mamy okazję porozmawiać. Poprzednio rozmawialiśmy o tym, czym jest Rada Fiskalna, jakie są jej plany, jakie są narzędzia, którymi dysponuje.

To zanim dojdziemy do już tych merytorycznych zarzutów, zapytam jeszcze, jak w ogóle się pracowało nad tym dokumentem? Mieliście na to mało czasu, bo 14 dni budżet to jest około tysiąca stron i to tysiąca stron tabelek liczb bardzo hermetycznego języka też. Czy mieliście na przykład wcześniej jakiś taki zrąb tego, jak ma wyglądać opinia, co chcecie w niej poruszać, przygotowane i potem tylko wlewaliście w niego treść? No i też, czy były jakieś trudności w ustalaniu tej opinii z pozostałymi członkami rady? Które obszary Budziły jakieś takie największe dyskusje wewnętrzne? Po pierwsze opinia została przyjęta jednogłośnie, zgodnie z ustawą o Radzie Fiskalnej. Gdyby jakiś członek, ustawa to przewiduje, miał odrębny głos, ma prawo złożyć głos odrębny, nie było głosów odrębnych, także opinia została

Nie wystarczy sama książka budżetowa, chociaż jest duża, bo to jest tysiąc stron. Jakby zliczyć wszystkie tabelki, dokumenty, to jest dokument tysiącstronicowy, ale też prosiliśmy o pewne Dane uzupełniające, a do końca nie byliśmy pewni w jakim zakresie je dostaniemy i musieliśmy się dostosować. Projekt dostaliśmy 28 sierpnia, tak samo jak Rada Dialogu Społecznego i od tego dnia, i to był piątek, siedliśmy do prac. Myślę, że efekt jak na pierwszy test bojowy jest dobry. Tak, no opinia jest bardzo ciekawa. Ja ją przeczytałam zaraz w poniedziałek, jak ją opublikowaliście. Jest miejscami faktycznie też dosyć hermetyczna, ale taki jest też temat. To teraz może przejdźmy do tych najważniejszych zarzutów, jakie ustawie budżetowej stawiacie i też czy myślisz, że są jakieś perspektywy na to, żeby te uchybienia zostały naprawione?

I teraz nie mówię o takich uchybieniach małych typu, że tam czegoś brakuje w usadnieniu waszym zdaniem i wystarczy to dopisać, Czy myślisz, że są szanse na to, że w trakcie dalszych prac czy rządowych, czy parlamentarnych coś się znacząco zmieni w tym budżecie pod wpływem waszego głosu? Ustawa o Radzie Fiskalnej, ale i dyrektywa o ramach budżetowych, no bo Rada Fiskalna powstała jako implementacja dyrektywy unijnej o ramach budżetowych, I zarówno dyrektywa i rada zakładają, że rady fiskalne wszystkie w Unii Europejskiej wydają swoje opinie, rekomendacje, oceny, ale one są rozpatrywane w trybie zastosuj lub wyjaśnij, comply or explain. Także to nie jest tak, że u nas ten mechanizm jest stosowany i u nas on jest opisany w artykule 5. My wysyłamy swoje rekomendacje, oceny i resort finansów, czyli już jest z góry założenie, że są pewne oceny,

Przeprowadziliśmy analizę ryzyka, uwzględniając ryzyko legislacyjne, wydatkowe i również ten test przeszedł. Ale formułujemy ryzyko, że w 2028 i 2027 jest ryzyko przekroczenia 60 bardzo wysokie. 60% relacji długu do PKP. Ale według definicji krajowej. Właśnie, według tak, bo definicji jest chyba ze cztery obecnie w projekcie budżetu. One mają dosyć duży rozjazd niestety, no i też ciężko się na tym operuje, a efekt jest taki, że Ministerstwo Finansów tak sobie ten budżet skraja i tak też te ryzyka przenosi międzyokresowo, żeby im się do właściwej metryki wychodziło dobrze. Rada nie może nie zauważyć, że w Polsce funkcjonują dwie definicje długu. Mamy krajową definicję Państwowego Długu Publicznego i tzw. unijną definicję.

Ale co najmniej trzy, bo jeszcze ten dług, który uruchamia regułę ustawową, jest inny od tego, który uruchamia regułę konstytucyjną. Ale tutaj, co do tej definicji, ta reguła 60% w Konstytucji jest w pewnym pakiecie. W ustawie o finansach publicznych ta reguła 60% jest rozwinięta na próg ostrożnościowy 55% i faktyczne przekroczenie 60%. I my też, ponieważ to jest pewnego rodzaju pakiet, jeżeli mamy ograniczenie prędkości, które stopniowo rośnie, to musimy zbadać również ten próg ostrożnościowy. I też poddaliśmy ocenie próg ostrożnościowy 55. Zresztą dyrektywa mówi, że rady fiskalne mają oceniać wszystkie reguły numeryczne fiskalne. Tutaj nie można tego zawężać. Gdyby ktoś próbował to zawężać, że mamy oceniać prawo 60, a progu ostrożnościowego 55 nie, to by łamało dyrektywę, ale w przypadku progu 55 i tu rzeczywiście ta krajowa definicja państwowego długu jest nieco inna, ponieważ tu się zakłada, że nie bierzemy kursu walutowego z końca roku, tylko bierzemy średnioroczny kurs i to jest od lat stosowane i to jest akurat ekonomicznie uzasadnione,

Chodzi o to, żeby jakiś chwilowy pik w tą czy w drugą stronę nie decydował o uruchamianiu działań sanacyjnych. I również brana jest taka koncepcja trochę długu netto, w tym sensie, że jeżeli rząd ma, minister finansów na rachunku budżetowych, jakieś pieniądze, gotówkę, to jeszcze korygujemy o tak zwane wolne środki. I tutaj jako Rada, jako ekonomista nie mamy zastrzeżeń, to jest rozsądne, stosowane od wielu lat. Ale po tej korekcie rząd pokazał, że Ten dług jest 54,8, czyli jesteśmy o włos, o dwie dziesiąte od przekroczenia tego progu ostrożnościowego. I to też mnie trochę zdziwiło, nie wiem czy nie zwróciłam na to uwagi w poprzednich ustawach budżetowych, czy tak nie było, może o tym mi to wyjaśnisz, że ministerstwo pokazało w projekcie budżetowym tą maksymalną wartość, zaplanowaną wartość długu i przewidzwaną wartość długu.

Na deficyt, jakby na niego nie patrzeć, kolejny rok koło 7%. Tak, ale ja chcę jeszcze jedną rzecz zauważyć, że w naszym mandacie w ustawie jest, że my oceniamy finanse publiczne z perspektywy prawa konstytucji. No nie można sobie z konstytucji wybierać jednych artykułów, a drugich nie stosować. Musimy stosować wszystkie artykuły konstytucji. Formalnie w naszej analizie mówimy, że nie ma przekroczenia państwowego długu publicznego przez 60, ale takim grubym dodatkiem mówimy, że Rada Fiskalna nie może właśnie pomilać problemu tych Dwóch definicji. Skala jest znacząca, bo to już jest jedna piąta długu tego ekonomicznie poprawnego, bo chyba wszyscy zgadzają się, że ten dług prawdziwy, ekonomicznie rozsądny do oceny stanu finansów to nie jest ten według węższej krajowej, tylko ten

I my uważamy, że jeżeli dojdzie do rozstrzygnięcia sporu konstytucyjnego, który jest, oczywiście nie wnikam tutaj, mamy oczywiście sytuację... Ta historia zaczyna się na etapie, w którym problemem był Krajowy Fundusz Drogowy, a ten Fundusz Drogowy w tej chwili w tych wszystkich funduszach pozabudżetowych jest niemalże pomijalny. Bo to eksplodowało. Wcześniej ten Fundusz Drogowy miał niewiele zadłużenia w dużym stopniu. Krajowy Fundusz Drogowy finansował się z unijnych pieniędzy i to było stabilne tam kilka punktów. Teraz jest tego bardzo dużo i ta skala rozbieżności jest duża. No i mamy spór konstytucyjny. Także my jako Rada mówimy, że jeżeli będzie rozstrzygnięcie sporu konstytucyjnego, to prawdopodobnie być może będziemy musieli zweryfikować swoją cenę. Może się okazać, że te 60 już w 2026 roku Nie było spełnione, ale nie naszą rolą jest to modyfikowanie.

To już w poprzedniej prognozie poprzedniego rządu dochody VAT były zawyżone. Później na 25 też bardzo zawyżono prognozę, ale dochody z VAT nie maleją, tylko jest różnica. Nie są tak hiper optymistyczne jak to założył poprzedni rząd w prognozie na czwarty i obecny rząd na piąty i realizacja rzeczywiście coś z prognozami się stało, ale to też Częściowo czynniki obiektywne, jak niespodziewanie niższa inflacja, ale również zbyt optymistyczne podejście do dochodów. Nie było wtedy Rady Fiskalnej, która by to oceniła. My teraz oceniliśmy, że gdyby była Rada Fiskalna, to byśmy to na pewno wyłapali, taką hiper optymistyczną prognozę. Teraz wyłapaliśmy, że są o 6 miliardów zawyżone. Także to nie jest jakaś gigantyczna kwota w porównaniu do prawie 300 miliardowego deficytu. Musimy podkreślić jasno, nie ma załamania w dochodach. Wydatki rosną za szybko w porównaniu do dochodów.

Podejmowania tych wynagrodzeń w poprzednich latach po prostu. One rosły, ale nie tyle co inflacja i było oczywiste, że to gdzieś nam wybuchnie. Z perspektywy fiskalnej ja to oceniam negatywnie, tę skokową waloryzację, bo moim mandatem jest patrzenie na deficyt i dług, ale trzeba też zrozumieć jakieś aspekty pracowników budżetowych. To jest czynnik. Ale pojawił się nam taki czwarty bohater, bo tak, jedna czwarta to wydatki obronne, jedna czwarta to wydatki socjalne, prawie jedna czwarta wynagrodzenia, a czwarty bohater, jeszcze nie jedna czwarta, bo tam są jakieś pozostałe elementy, to są koszty obsługi długu. Ale według prognoz Ministerstwa Finansów, i tutaj się z tym zgadzamy, Koszty obsługi długów w relacji do PKB w 2027 mają wynieść ponad 3% PKB, 3,1. A to jest założenie robione, kiedy rentowności obligacji były dużo niższe niż są dzisiaj.

Ja nie wchodzę w ocenę racjonalności tych, patrzę tylko fiskalnie, bo to oczywiście trzeba by było zbadać, czy podniesienie CIT-u czasem nie zahamuje inwestycji, jak wpłynie na rozwój gospodarczy i te różne konsekwencje. Wersus to, czy akurat taka obniżka podatku w tym segmencie, no bo ona nie jest powszechna, no jakie ona generuje mnożniki, komu to pomaga, jak to wpływa na podatki pracy i tak dalej. Ale fiskalnie jest pakiet, jest coś za coś, jest koszt polityczny, czyli rząd ponosi koszt polityczny. No i tutaj ja bym już apelował do opozycji również. Przedstawiajcie propozycje w pakietach, w pakietach, w którym jest coś za coś, bo finanse publiczne, zgodnie z teorią wyboru, ekonomią polityczną, to właśnie o to chodzi, że to jest zagadnienie wyboru. Coś za coś. Chcemy wysokich wydatków. A ekonomia jest nauką o tym, jak dzielimy ograniczonymi zasobami, żeby zaspokoić nieograniczone potrzeby.

Jaka będzie miara sukcesu Rady Fiskalnej, twoim zdaniem? Mówisz teraz, że ma wycie się taka fiskalnie odpowiedzialna, jeśli nie konserwatywna, kampania wyborcza, tak? No bo o tym rozmawiamy. Kampania wyborcza zaczyna się już albo trwa, no zacznie się za chwilę, no w każdym razie jesteśmy przed rokiem wyborczym i ja tego w tej chwili nie widzę. Te dwie pierwsze jaskółki, te dwa projekty z Ministerstwa Finansów, jeden z baz finansów, jeden z rozwoju, które mówią tym dajemy, a tym zabieramy i ma nam to wyjść mniej więcej tyle samo albo jeszcze na plus. To myślę, że nie jest wyznacznik nowego standardu, tylko pogodzenie się z trudną rzeczywistością. Natomiast jak wejdziemy już spoza legislacji w kampanię wyborczą w Obytnice, no to nie wyobrażam sobie, żeby one wychodziły na zero. Czyli czy jak skończy się ta kadencja rady, ona będzie trwała jeszcze pięć lat z kawałkiem.

Ale rzeczywiście tak systemowo, długookresowo To chciałbym, żeby system budżetowy był przejrzysty i też ten dialog, współpraca, kohabitacja między rządem a prezydentem miała w sobie dużo odpowiedzialności fiskalnej, żeby cała scena jakby budowała się ta odpowiedzialność, ale na końcu to też my wszyscy Jako obywatele też ostatecznie to obywatele tworzą państwo, tak? Rządy, władza wykonawcza jest wybierana na kadencję, zarządza tylko przez 4 lata na chwilę naszymi pieniędzmi, naszymi podatkami, żeby je jak najlepiej wydawać. Także takim ostatecznym, finalnym sukcesem jest, chciałbym, żeby ta obywatelska świadomość Żebyśmy traktowali państwo jako naszą wspólnotę, to tylko kiedy my razem wiemy, odpowiadamy za te finanse, kiedy państwo zdolne jest do poboru podatków i obywatele godzą się, akceptują jakość usług publicznych i godzą się płacić podatki, bo jakość usług, które są dostarczone tego oczekują.