Rumuni budują swój myśliwiec
Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie 🔶PATRONITE.PL🔶https://patronite.pl/PodcastwojennehistorieAlbo postawić nam symboliczną kawę w serwisie🔷BUYCOFFEE.TO🔷https://buycoffee.to/podcastwojennehistorie
Witamy w kolejnym odcinku podcastu Wojenne Historie. Witają Was Kamil Kawalec i Norbert Bączyk. Co tydzień przybliżamy Wam szereg zagadnień oraz obalamy wiele mitów związanych z II wojną światową. Nasze odcinki powstają na bazie własnych, długoletnich badań naukowych, wertowania tysięcy stron, zarchiwizowanych meldunków wojskowych, wreszcie publikowania książek i artykułów. Ten podcast istnieje dzięki zaangażowaniu i niezwykłej hojności naszych patronek i patronów, za co im bardzo dziękujemy. Jeżeli ty też uważasz, że warto zostać naszym patronem, możesz wesprzeć nas wpłatą w serwisie Patronite pod adresem patronite.pl łamane na podcastwojennychistorie.pl Norbert, porozmawiajmy dzisiaj o myśliwcu IAR-80.
Samolocie wyjątkowym. Czy możesz nam powiedzieć, na czym polegała wyjątkowość tego samolotu? No, bo to na pierwszy rzut oka wcale nie jest takie oczywiste. A jednak, no, w tym samolocie było coś, co odróżnia go od innych samolotów, które walczyły w czasie II wojny światowej. Norbert, no... Co to było? Sam samolot nie był niczym szczególnym. Z naszej polskiej perspektywy może nie do końca, bo Rumunii projektując go, jego tylną część kadłuba bazowali na konstrukcji produkowanego wcześniej na licencji PZL P24. No więc każdy miłośnik polskiego lotnictwa rozpozna w ogonie... w tylnej części kadłuba tego samolotu polskie myśliwce PZL. Ale nie to czyni rumuński myśliwiec IAR-80.
IAR, czyli Industria Arenautica Rumuna, model 80 szczególny. Tylko to, że Rumunia była jednym z bardzo nielicznych państw małych bądź średnich, które w czasie II wojny światowej zdołały z powodzeniem zrealizować produkcję względnie wielkoseryjną myśliwca własnej konstrukcji. A taką ambicję... miała większość państw małych i średnich. Rumunii przekuli to w względny sukces. Powstało bowiem 450 takich myśliwców, czyli prawie pół tysiąca w latach 1941-1944. No i piloci rumuńscy na tych samolotach stoczyli walki powietrzne zarówno z lotnictwem WWS, a więc lotnictwem Armii Czerwonej, jak i z amerykańskim lotnictwem armii, a nawet z Luftwaffe.
I używali bojowo tych samolotów do maja 1945 roku w czasie działań bojowych już po stronie aliantów, po stronie koalicji antyhitlerowskiej w walce z niemiecką Luftwaffe nad Słowacją czy nad Czechami. I samoloty te pozostawały w niewielkim zakresie w służbie liniowej lotnictwa rumuńskiego aż do lat 50 XX wieku. Ale jak powiedziałem, to co czyni IAR-80 i jego odmianę IAR-81 samolotem nieco niezwykłym jest to, że Rumunom się po prostu udało, to znaczy udało im się rozkręcić produkcję owego myśliwca, co nie było oczywiste wtedy i co nie jest oczywiste dziś. A to dlatego, że samoloty bojowe, dzisiaj wielozadaniowe samoloty bojowe, nie mówiąc już o bombowcach, bombowcach strategicznych, to są maszyny, które mogą być budowane, skonstruowane w sposób udany tak naprawdę tylko w czołowych mocarstwach świata.
No to jak to szło do tego, że Rumunom udała się ta trudna sprawa, jaką jest zaprojektowania i produkcja przede wszystkim własnego myśliwca? W okresie międzywojennym królestwo Rumunii było ambitne. Wyszło z pierwszej wojny światowej ostatecznie jako państwo zwycięskie, a jednocześnie jako państwo, które posiadało u swych granic poważnych wrogów. Rumunii musieli w ramach małej antanty szachować Węgry. Relacje z Bułgarią, państwem wrogim, nie były dobre. a na wschodzie istniał potencjalny przeciwnik, Związek Radziecki, co z kolei Rumunów pchało do współpracy z Polską. I polski przemysł lotniczy, niezwykle ambitnie rozwijany w latach 30., stał się dawcą licencji dla przemysłu rumuńskiego. Rumuński koncern lotniczy, właśnie IAR, Industria Aeronautica Rumuna z Braszowa, to była firma, która z początku powstała ze współpracy z przemysłem francuskim.
Potrzebna była duża jednostka napędowa, duża w rozumieniu o dużej mocy, potrzebny był samolot całkowicie metalowy, schowanym podwoziem, o wyprofilowanym aerodynamicznie kadłubie. Był to na ogół samolot w typie dolnopłata. No i Rumunii w roku 1936 w koncernie IAR zdecydowali się na opracowanie takiego właśnie w nowych czasach awangardowego myśliwca. Kadłub, jak już powiedziałem, nowego samolotu miał bazować na polskich myśliwcach PZL, silnik natomiast miał pochodzić albo z Francji, albo z Niemiec. No bo Rumunii nie posiadali własnej technologii, ale stopniowo dążyli do produkcji licencyjnej, tak jak i my silników u siebie w kraju.
I już pod koniec 1936 roku wskazana została francuska firma... Nomron jako dostawca docelowych jednostek napędowych, formalnie były to silniki licencyjne, ale rumuńskie, IAR-14 model K, bazujące na silnikach Mistral-Major. To były silniki w tak zwanym układzie podwójnej gwiazdy, a więc silniki gwiazdowe, 14-cylindrowe, stąd 14 w ich oznaczeniu. I z początku były to jednostki napędowe o mocy około 900 KM. Rumunii bardzo przytomnie postanowili więc oprzeć się na takim silniku i pod koniec roku 1936 podpisali kontrakt z Francuzami, stopniowo dążąc do przeniesienia ich produkcji tychże silników do zakładów na obszarze Rumunii.
Można by powiedzieć, że tak równolegle do naszego Jastrzębia powstawał rumuński myśliwiec. W latach 1937-1938 był stopniowo projektowany i budowany i ostatecznie w kwietniu 1939 roku pierwszy taki samolot został oblatany. I można by powiedzieć, że potem, kiedy latem 1939 roku, w ostatnich tygodniach przed II wojną światową, IAR-80 został zaprezentowany publicznie jako samolot prototypowy, no to Rumunii mogli czuć pewną satysfakcję. To był samolot pod wieloma względami np. lepszy, chociaż mniejszy. Mówimy na razie o prototypie, lepszy niż Heinkel H112, ten eksportowy myśliwiec niemiecki, który trafił na wyposażenie lotnictwa rumuńskiego.
Ale jakim w ogóle samolotem był IAR-80? Jakie on miał parametry? Był to relatywnie nieduży samolot o rozpiętości skrzydeł 10 metrów. Taką cechą charakterystyczną wszystkich myśliwców IAR-80-81 były relatywnie wąskie skrzydła. To był samolot o powierzchni nośnej 15-16 metrów kwadratowych, długi na nieco ponad 8 metrów. Masa własna takiego samolotu to było około 2 tony. Prędkość maksymalna jaką osiągał ten myśliwiec sięgała 500 km na godzinę. I były to w roku 1939 wartości zupełnie przyzwoite. Jak powiedziałem, Rumunii zderzyli się z rzeczywistością, bo we wrześniu 1939 roku wybuchła po prostu II wojna światowa, a to nie mogło pozostać bez wpływu na sieć kooperantów.
To był samolot na francuskim silniku, to był samolot z blachy duralowej francuskiej, to był samolot z uzbrojeniem belgijskiego Browninga FN, to był samolot z importowanym podwoziem. Wiele elementów tego myśliwca nie produkowano bądź jeszcze nie produkowano w Rumunii. Do wiosny 1940 roku zrealizowano dostawy silników, ale wielu innych podzespołów nie i kiedy 10 maja 1940 roku armia niemiecka runęła na Francję i Belgię, no to sieć kooperantów z tych państw się zerwała. To dramatycznie wpłynęło na IAR-80, ponieważ produkcja tego samolotu nie mogła wystartować, bo francuskie i belgijskie zakłady zostały zajęte przez Wehrmacht.
Dalsza jego kariera, dalsza jego przyszłość leżała w niemieckich rękach, albo będąc bardziej precyzyjnym, w rumuńskiej uległości względem Niemiec. Jak wiemy jesienią 1940 roku Rumunia ostatecznie dostała się już w pełni w niemiecką orbitę wpływów i stała się wasalem Rzeszy. To pozwoliło pod koniec 1940 roku uruchomić sieć kooperantów także z obszarów już okupowanej północnej Francji czy obszaru Belgii. Niemcy zgodzili się także zastąpić niektóre podzespoły francuskie rozwiązaniami własnymi. Ostatecznie porozumienie z Niemcami oraz uruchomienie licencyjne produkcji już w Rumunii silników typu IAR-14K pozwoliło na początku 1941 roku wreszcie na produkcję seryjną owych myśliwców.
Pierwsza odmiana IAR-80 To był samolot, jak powiedziałem, o jednostce napędowej o mocy dokładnie 930 koni mechanicznych, zdolny do rozpędzenia się na wysokości 5 km do mniej więcej 490 km na godzinę, a uzbrojeniem tego samolotu były karabiny Browning 7,92 mm i takich karabinów zamontowanych w skrzydłach było łącznie 4. To był taki myśliwiec nowoczesny jak na rok 1939 z racji mocy jednostki napędowej, uzbrojenia ogólnej konfiguracji konstrukcyjnej. To był samolot z jednej strony nowoczesny, z drugiej strony było oczywiste, że stopniowo będzie wymagał modyfikacji, tak w zakresie jednostki napędowej.
jak i uzbrojenia. No ale Rumunii w dużej mierze musieli polegać na sobie. Podejmując produkcję IAR-80 w roku 1941 mieli świadomość, że ze względu na wyścig zbrojeń właśnie na uzbrojenie czołowych mocarstw wchodzą myśliwce nowej generacji, które co do płatowca były właściwie takie same jak te modele z 1938 czy 1939 roku. W zakresie płatowca IAR nie odstawał. ale cechą charakterystyczną była montaż coraz potężniejszych jednostek napędowych. I Rumunii już na samym początku produkcji starali się zwiększyć moc silnika IAR-14. Doszli do poziomu 1025 koni mechanicznych. Ale potem już z tego silnika więcej nie wycisnęli.
To znaczy de facto w roku 1941 i 1944 samoloty IAR-80 korzystały z 14-cylindrowych silników IAR-14K, których zakres mocy już nie przyrastał. co powodowało, że całkiem nowoczesny samolot w roku 1941 stopniowo tracił ową nowoczesność w roku 1944, nie rozpędzając się nawet do prędkości maksymalnej rzędu 500 km, był już troszkę takim myśliwcem mułem, samolotem wyraźnie odstającym od najnowszych wersji myśliwców przeciwnika. Dość powiedzieć, że z Messerschmitta 109 wersji G w późniejszych odmianach dawało się przecież wycisnąć ponad 600 km na godzinę i AR-80 były więc wyraźnie wolniejsze.
Ale Rumunii stopniowo modyfikowali ten samolot. Pierwszych 50 ostatecznie tylko egzemplarzy powstało w podstawowej odmianie IAR-80. Potem zaczęto produkować tzw. odmianę IAR-80A, której zwiększono liczbę karabinów maszynowych Browninga 7,92 mm do łącznie 6. A zatem model A miał silniejsze uzbrojenie i miał mocniejszą jednostkę napędową. Silnik ponad 1000 koni mechanicznych, 6 karabinów maszynowych. Stopniowo też w modelu A wymieniano coraz więcej podzespołów francuskiego pochodzenia na podzespoły niemieckie. Celownik był niemiecki, na przykład regulator instalacji tlenowej zamontowano niemiecki. Zresztą wprowadzano cały szereg różnego rodzaju modyfikacji.
Samoloty IAR-80A wykonano w liczbie 90 egzemplarzy. Ciekawą odmianą był IAR-81. Był to samolot myśliwsko-bombowy. Jego podstawową różnicą było przystosowanie go do wykonywania misji powietrze-ziemia, także w atakowaniu w locie nurkowym. Zamontowano wyrzutnik centralny podkadłubowy oraz niewielkie wyrzutniki na skrzydłach. Wówczas taki myśliwiec z bombą podczepioną podkadłubem o masie 250 kg mógł wykonywać misje szturmowe i uderzeniowe. Ten samolot w swojej podstawowej odmianie zbudowano w liczbie 50 sztuk. Odmianą myśliwca IAR-81 była jego wersja rozwojowa oznaczona jako C. Powstało 150 takich samolotów i one uzbrojone były m.in.
w 20 mm działka automatyczna. A zatem ten samolot miał zdolność atakowania przy użyciu bomb i miał relatywnie silne uzbrojenie strzeleckie. Zresztą wzmocnienie uzbrojenia strzeleckiego towarzyszyło każdej kolejnej modyfikacji tego myśliwca. On zaczynał z czterema karabinami maszynowymi, potem dostał ich sześć, potem jedną parę wymieniono na WKM-y. Wielkokalibrowe karabiny maszynowe, kaliber 13 i 2 mm, to była odmiana IAR-80B w samolot myśliwski. Nadal były to karabiny Browninga. Potem produkowano jeszcze odmianę C, w której zamiast WKM-ów zamontowano 20 mm działka niemieckie. Tu również istniała możliwość podczepiania dodatkowych bomb bądź zbiorników z paliwem.
W najsilniejszych odmianach ten myśliwiec miał 4 karabiny maszynowe, 2 armaty automatyczne, działka 20 mm. Maszyna ta więc dysponowała całkiem dużą siłą ognia, nawet w konfrontacji z 4-motorowymi bombowcami strategicznymi. Zresztą zagrożenie ze strony bombowców nieprzyjaciela było głównym powodem wzmacniania uzbrojenia. To uzbrojenie ważyło coraz więcej, w związku z czym kolejne odmiany IAR-80 i IAR-81 ważyły coraz więcej. Samolot, który na poziomie prototypu ważył niespełna 2 tony, Utył do poziomu 2200 kg. Jego maksymalna masa startowa zrosła z 2,5 do prawie 3 ton. Przy zachowaniu tej samej jednostki napędowej w późniejszych odmianach, tak jak powiedziałem, powodowało to, że o ile samolot ten był wysoce manewrowy, o tyle był relatywnie...
Łącznie powstało 450 myśliwców IAR 80-81, wszystkich odmian, z czego w roku 1941 zbudowano 119 sztuk. W rekordowym 1942 roku powstało 151 maszyn. W roku 1943 było to jeszcze 130 maszyn, a w ostatnim 1944 wojsko odebrało jeszcze 50 samolotów, po czym z jednej strony zakłady w Braszow stały się ofiarą alianckich nalotów strategicznych, z drugiej strony sami Rumunii zaczęli stopniowo przesiadać się na Messerschmitty 109 jako swój docelowy, podstawowy i lepszy myśliwiec niż IAR-80. Ten samolot osiągnął bowiem swój kres modernizacyjny, a już w roku 1940 było wiadomo, że przekonstruowanie płatowca pod silnik rzędowy na ten przykład będzie bezcelowe.
Znaczy płatowiec nie był zdolny do przyjęcia większej jednostki, silniejszej jednostki napędowej. W ramach testów prototypu źle reagował z silnikiem rzędowym. Znaczy kwestia wibracji. Kwestia drgań, którą stwierdzono w czasie testów silnika rzędowego niemieckiego firmy Daimler-Benz, pokazywała, że samolot ten w tym kierunku udanej modernizacji nie przejdzie. Trzeba byłoby ewentualnie zaprojektować nowy płatowiec, ale co w warunkach wojennych było już nieefektywne, a przynajmniej tak sądzono aż do wiosny 1944 roku, kiedy ponownie powrócono do testów silników rzędowych, teraz już silniejszych. jednostek napędowych Daimler-Benz i ku zaskoczeniu rumuńskich inżynierów okazało się, że myśliwiec typu IAR-81C całkiem dobrze radzi sobie z silnikiem Daimler-Benz 605, co mogło stanowić jednak jakąś furtkę do prac nad nowym rumuńskim myśliwcem z niemieckim silnikiem.
Przede wszystkim myśliwce P-11. Jednocześnie były to samoloty najmniej nowoczesne. W związku z czym, kiedy w roku 1941 zaczęła się wreszcie produkcja seryjna, kiedy zimą 1941 roku lotnictwo rumuńskie zaczęło odbierać pierwsze egzemplarze IAR-80, zaczęto przezbrajać eskadry z samolotów pochodzenia polskiego na właśnie ten model. Przypomnijmy na model, co do którego konstrukcja kadłuba, co do zwłaszcza kwestia ogona, widzimy uderzające podobieństwo. do myśliwców polskich. Więc ten rumuński IAR-80 miał w sobie coś z naszych PZL-ek. Cały czas i do końca swojej produkcji.
Miał inną jednostkę napędową, inny układ skrzydeł, inny przód kadłuba, ale za kabiną było bardzo polsko. No i lotnictwo rumuńskie w zakresie struktury, ono funkcjonowało w eskadrach, a eskadry w grupach lotniczych. Te grupy lotnicze miały swoją numerację. Pierwszą grupą lotniczą, którą zaczęto przezbrajać w IAR-80 była grupa lotnicza numer 8. Drugą grupą była grupa numer 1. Takie grupy miały na ogół po dwie eskadry. W grupie 8 była to 59 i 60 eskadra, w grupie 1 41 i 42 eskadra. Niemniej Rumunii zaczynali aktywną wojnę z własnej perspektywy, a więc od operacji Barbarossa, nadal korzystając w dużej mierze z polskich samolotów, tak myśliwskich jak i bombowych czy rozpoznawczych.
No i w tym lotnictwie rumuńskim był prawdziwy miszmasz, bo istniała eskadra na Charikenach, istniały grupy na myśliwcach PZL-24, PZL-11. Heinklach 112, no i na najnowszych Messerschmittach Bf 109e. Były wreszcie własne IAR 80, ale Rumunii zaczynali tą wojnę właściwie mając 24 myśliwce operacyjne swojego własnego krajowego modelu po 12 na jedną eskadrę. I w czerwcu 1941 roku myśliwce IAR-80 zadebiutowały bojowo. Lato 1941 roku to aktywne działanie lotnictwa rumuńskiego na obszarze Mołdawii i u wybrzeży Morza Czarnego.
Pamiętajmy, armia rumuńska nadal. zaangażowała się w wielomiesięczną, krwawą, ciężką bitwę o Odessę i na tym obszarze operowało lotnictwo rumuńskie, podobnie jak nad obszarem własnego terytorium, chroniąc Rumunię przed kontratakami lotnictwa bombowego, lotnictwa radzieckiego. IAR-80 załogi tych samolotów stoczyły liczne walki powietrzne nad obszarem Odessy i Mołdawii, a także były kierowane do osłony pól roponośnych w rejonie Ploestii. Stopniowo następowało przezbrojenie kolejnych eskadr, tak z myśliwców PZL-11, jak i z Heinckli H-112. Przykładem może być tu eskadra 52 z 5 Grupy Myśliwskiej, która połączona została z 42 eskadrą z Grupy 1 i tzw.
eskadra 42-52 brała udział od lata 1941 roku w walkach, potem została przeformowana na 52 eskadrę. Ale najważniejszą jednostką użytkującą myśliwce IAR-80 w roku 1941 była niewątpliwie ósma grupa lotnicza. W czasie walk nad Odessą, właściwie pod koniec oblężenia Odessy w październiku 1941 roku zadebiutowały też myśliwsko-bombowe IAR-81. Można powiedzieć, że ta aktywność lotnictwa rumuńskiego była szczególnie duża w czerwcu, lipcu, sierpniu, wrześniu i październiku 1941 roku, potem wyraźnie osłabła. Bitwa o Odessę była taką kulminacją zaangażowania Rumunów w roku 1941.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie
🔶PATRONITE.PL🔶
https://patronite.pl/Podcastwojennehistorie
Albo postawić nam symboliczną kawę w serwisie
🔷BUYCOFFEE.TO🔷
https://buycoffee.to/podcastwojennehistorie