Podcast RAŚ: Regionalizm czy nacjonalizm? dr Norbert Slenzok i Patryk Trzcionka

Bardzo radykalnie z wsi przekształcił się w zindustrializowany region. Zresztą nie było to może jakąś cechą wybitnie wyróżniającą Śląsk na tle innych regionów tego rodzaju w Europie. To jeszcze nie przeszedł tej rewolucji takiej ideologicznej, rewolucji nacjonalistycznej. Ślązacy długi czas byli regionem pogranicza. No i jakbym miał zdefiniować z rozumiem przez tą taką skamielinę feudalną, no to wiadomo, w warunkach feudalnych społeczeństwa często charakteryzowały się tym, że miały jakieś zróżnicowane gwary, bardzo nieokreśloną przynależność. I wydaje się, że u Ślązaków faktycznie znajdujemy te cechy również.

Patrzą z sympatią na jakieś projekty decentralizacyjne, to jednak z brakiem zaufania przyjmują tą koncepcję czy tą propozycję, którą zgłasza RAŚ, z tego względu, że jest tu właśnie jakiegoś taki komponent nieokreśloności, jakiegoś tak być może nawiązań do tradycji historii jednak niemieckiej, tak? No i to jest przyjmowane z dużą dozą, jakby to nazwać, podejrzliwości. No więc drodzy Polacy, nie tylko wy macie problem z tożsamością śląską, zdaje się, że Ślązacy również mają z nią problem. No i teraz właśnie, pojawił się Ruch Autonomii Śląska, który jakiś projekt Organizacji tych bardzo zróżnicowanych, takich indyferentnych, rozmytych często wyobrażeń na temat Ślązaków własnej tożsamości próbuje zebrać, próbuje jakoś zaprojektować.

To znaczy, że nie ma w tym właśnie takiego zacięcia mocno patriotycznego, ideologicznego, takiego ukierunkowanego na jakieś cele polityczne, bo one zawsze dla ludności tutaj ze Śląska były jakoś obce. Z drugiej strony pokłosiem tego jest pewna tzw. dupowatość Ślązaków, czyli właśnie niezdolność do organizacji, do wyjścia z jakąś konstruktywną propozycją. Ta negatywność w określaniu, samo określeniu się raczej w kontrze niż w ramach budowania jakichś struktur politycznych jest tutaj, można by powiedzieć, że uderzająca. Ale właśnie jeszcze a propos tego, skąd to wynika i jakby próbując uchwycić pewien dramat tej śląskiej tożsamości i tego, co się rozgrywało.

Nie jesteśmy już w tak... W komfortowej sytuacji, że Ślązaków o określonej świadomości, właśnie tej odrębności językowej jest znowu tak dużo, że możemy spokojnie teraz ogrodzić się i powiedzieć teraz tu my będziemy rządzić. Jest to dużo bardziej skomplikowane, zmieszane. No i tutaj jest jakiś ten problem związany z takim nacjonalizmem, że każdy naród, a szczególnie taki właśnie, który złapał tego bakcyla nacjonalizmu, No marzy o jakimś takim wielkiej Polsce, wielkim Śląsku, tak? Chce pewnej tutaj... Nawet sięgając do jakichś mrocznych tradycji nacjonalistycznych, tej pewnej czystości, zachowania, jednorodności.

I może w tym szaleństwie jest metoda, bo zwróćcie uwagę, czy zwróćcie państwo uwagę, że w ten sposób poniekąd apeluje się do dwóch różnych segmentów ludności. Z jednej strony mamy takich Echt Ślązoków, tych, którzy gadają po śląsku, I do nich... Taka bardziej nacjonalistyczna czy nawet etnonacjonalistyczna retoryka oparta na języku może trafiać. Ja swoją drogą nie mam tutaj żadnych etycznych obiekcji. Nacjonalizmy są różne. Są również pokojowe, względnie liberalne nacjonalizmy. Nie każdy nacjonalizm polega na dokonywaniu masowych czystek etnicznych i wszczynaniu wojen. Więc spokojnie taki nacjonalizm górnośląski może funkcjonować.

Jak nie lubisz, jak jest gorąco, no to trzymaj się z dala od kuchni. Myślę, że wchodząc w śląski ruch regionalny czy w jakikolwiek sposób się angażując w promocję jakiejkolwiek wersji górnośląskiej odrębności, no właśnie z tym, że trzeba będzie wejść do gorącej kuchni, się liczymy od początku. Czy nie mogłoby być, gdybyśmy szukali jakiegoś patentu jednak na to, żeby nasz głos był słyszalny, żeby propozycja Ślązaków spotkała się z większym zrozumieniem ze strony polskiej, to czy nie byłoby dobrym rozwiązaniem nawiązać do historii Polski, która przecież nie była krajem unitarnym etnicznie? Większość czasu Rzeczpospolita, obojga narodów, była krajem bardzo zróżnicowanym pod tym względem.

Pamiętajmy, że inaczej niż w przypadku autonomii i decentralizacji, bo tutaj jest potrzebna zmiana ustrojowa i ona musi się dokonać na poziomie centralnym. Ale jeśli chodzi o tożsamość, to chociaż kwestie ustawowego uznania języka śląskiego czy nazw Górnych Ślązaków za mniejszość etniczną są ważne, to tak naprawdę najwięcej zależy od nas. Nawet z mniejszością etniczną i z językiem regionalnym nikt za nas tego nie załatwi, że po prostu nie wymrzemy. Nikt za nas nie będzie mówił po śląsku do dzieci, nikt za nas tej kultury nie przekaże, nikt nie będzie jej propagował, nikt nie będzie się za nas z nią utożsamiał. To jest zadanie dla nas i tutaj to, co myśli reszta Polski, nie jest aż tak bardzo istotne. No, w odniesieniu do tego, tak trochę ad vocem, co powiedziałeś, że nie wróżysz specjalnych sukcesów takiej strategii odwoływania się do jakiejś historii, a nie tradycji Polski, to ja jednak, wydaje mi się, no nie zaszkodzi marzyć, to znaczy chciałbym, żeby gdzieś odrestaurowano ten dyskurs, żeby faktycznie ta Rzeczpospolita Obojga Narodów nie funkcjonowała tylko jako

Wiesz, nie jestem pewien, no bo z drugiej strony też nagraliśmy o tym podcast z Jerzym Gorzenikiem i Zbigniewem Przybułką. Górnoślązacy i to często tacy echt, górnoślązacy. I jeśli chodzi o deklaracje spisowe ze spisu powszechnego, deklarujące się jako górnoślązacy i rzeczywiście etnicznie, korzeniami swoimi osadzeni na Górnym Śląsku, oni jednak często na te Partie polityczne głosują, prawda? I to nie widać w ogóle, żeby głosowali na nie rzadziej niż reszta Polski. Tak samo głosują na partie, które w sposób instrumentalny traktują kwestię górnośląską albo widzą w niej tylko jakąś cepelię, taki śmieszny element kultury ludowej do pokazania na jakimś festynie czy właśnie na wiecu, że przyjeżdża na przykład premier Morawiecki i tam jakieś panie w strojach rozbarskich coś tam mu śpiewają.