Wielka wojna Rzeczpospolitej z Imperium Osmańskim

Tak Zygmunta Starego, jak Zygmunta Augusta. w kontekście wzajemnych tutaj pretensji o spory graniczne. Z jednej strony mamy kozaków, którzy zaczynają już na tych swoich czajkach atakować pobrzeża Morza Czarnego, co doprowadza do furii sułtana. Z drugiej strony mają oni psa gończego w postaci Tatarów, tak oczekowsko-budziackich, tak jak i później po opanowaniu Krymu Tatarów Krymskich. Ale pamiętajmy, Turcja, jej ekspansja spowodowała, że jest ona zaangażowana na wielu teatrach. Walczy z Wenecją, mówię o długi konflikt o Kretę, a więc na Morzu Śródziemnym. Walczy z Persją, o czym już mówiliśmy.

Walczy z Habsburgami, który jest przeciwnikiem numer jeden, jeżeli chodzi o sprawy europejskie. Po cóż Turcji kolejny konflikt z Rzeczypospolitą? Historycy wskazują, że dyplomacja turecka może nie brała bezpośredniego udziału, ale pośrednim, również z Francją, że dość dziwne, ale prawdziwe, że trzy pierwsze elekcje kończą się klęską Habsburgów. Dwie podwójne, które zakończyły się także klęską, że Habsburgowie nie objęli tronu Rzeczypospolitej, ale pierwsza elekcja to Henryk Walezy, druga to Lenik Turcji, a więc Stefan Batory, a trzeci Szwed. Władza. A więc za każdym razem dyplomacja turecka z dużym zadowoleniem przyjmuje, że to Habsburgowie nie obejmują tronu Rzeczypospolitej, bo to zwiększy im liczbę przeciwników, bo nie ulega wątpliwości jeszcze z czasów Zygmunta Augusta, że Habsburgowie pracowali

czyli współpracowali z elitami politycznymi Korony i Litwy, dążąc choćby z Janem Tarnowskim, Hetmanem Wielkim Koronem, aby Rzeczypospolita później weszła w skład Ligi Chrześcijańskiej przeciwko Turcji. I tutaj bardzo ważna jest postawa szlachty. Dlaczego te kandydatury hawsburskie padają? Szlachta była pragmatyczna. A ile nas będzie kosztowała wojna z tak potężnym przeciwnikiem, jaki jest Turcja? A po cóż nam otwierać nowy front? Bo mamy wojny z Moskwą, mamy najazdy tatarskie, a po 1600 roku, po inkorporacji, czyli włączeniu Estonii zgodnie z paktami i konwentami przez Zygmunta III, mamy kolejne wojny ze Szwecją. Po cóż nam wojna z Turcją?

Takim elementem, papierkiem lakmusowym, na ile Turcja ustępliwa była w tym wszystkim, to była kwestia dwóch wypraw Jana Zamoyskiego, hetmana Wielkiego Koronnego, na Mołdawię i Wołoszczyznę, 1595-1600, Bitwa pod Bukowem, kiedy to Zamoyski, traktując oba księstwa nadunajskie jako pewien bufor, bo najpierw trzeba zdobyć ten bufor, żeby zagrozić Rzeczypospolitej, osadził na obu tronach mochyłów. I co na to Turcji? Przełykają tą pigułkę, można powiedzieć, dlatego, że nie chcą otwierać sobie nowej wojny z Rzeczypospolitą, zajęci na innych teatrach operacyjnych. Wszystko się zmienia. Zamoński jest przeciwnikiem Habsburgów, ale po jego śmierci widzimy poprzez mariaże Zygmunta III, najpierw z Anną Habsburg, później Konstancją Habsburg, że Zygmunt III zawierając choćby pakt z cesarzem Maciejem w 1613 roku, skierowany przeciwko nie tylko Habsburgom, ale on mówił również o wzajemnej pomocy przeciw poddanym.

Ale to była zaledwie jedna piąta sił zniesiona przez Olbrachta, który był w fatalnej dyspozycji. Przerównuję jego stan fizyczny do sytuacji Karola XII w bitwie pod Mołtawą, który nie miał wpływu na przebieg działań. W każdym razie nie była to taka aż klęska, którą ukuto po tej bitwie. Natomiast sytuacja jest troszkę inna w XVI wieku, gdzie tych sporów jest dużo, ale są to spory graniczne. I na to chciałbym z całą siłą zwrócić uwagę. Dopiero kiedy my stajemy się pewnym istotnym członkiem de facto koalicji związanej z Habsburgami, zaczynają się kłopoty. Zygmunt Stary stara się tutaj, jak i Zygmunt August, prowadzić własną politykę, ale pamiętajmy, że od traktatu wiedeńskiego i dopuszczenia Habsburgu do dziedziczenia koron Czech i Węgier tracimy tutaj pewne wpływy w tym rejonie Europy Południowo-Wschodniej.