Przemoc w polityce II RP

Najbardziej prawdopodobnym zwycięzcą takich wyborów był chyba Mauryce Zamoyski, prawicowy kandydat Związku Ludowo-Narodowego, Narodowej Demokracji, ale jak sobie zaraz o tym powiemy, sytuacja mocno się skomplikowała, a ważnym kontekstem tych wyborów było po pierwsze... No właśnie potencjalne sformowanie rządu prawicy, być może z siłami ludowymi. Był problem. Był problem ze sformowaniem akurat takiego rządu, bo dopiero co jesienią 1922 przez całą Polskę przetoczyła się niebywale, ale to niebywale brutalna kampania wyborcza. Cóż tam, że bardzo agresywna była retoryka na wiecach, cóż tam, że bardzo brutalne, niekiedy wulgarne były ulotki.

I z tury na turę Maurycemu Zamojskiemu rośnie poważny kontrkandydat, którym okazał się szerzej nieznany w Polsce Gabriel Narutowicz. On był wprawdzie w rządującym rządzie ministrem spraw zagranicznych, wcześniej był ministrem robót publicznych, ale był raczej jakbyśmy językiem dzisiejszej polityki powiedzieli raczej technokratą, kimś... merytorycznie sprawującą swoje urzędy państwowe, a nie takim znanym, rozpoznawalnym politykiem. Natomiast on zaczyna dostawać coraz więcej głosów przerzucanych na niego przez te formacje, te stronnictwa parlamentarne, których kandydaci odpadli. Dlaczego tak się dzieje?

Dlatego, że Maurycy Zamoyski, mimo że jest kandydatem najsilniejszego stronnictwa parlamentarnego, to jednocześnie jest kandydatem wysuniętym przez siłę polityczną, która ma małe możliwości koalicyjne. Dlatego, że wiadomo, że posłowie mniejszości narodowych, bloku mniejszości narodowych nie przerzucą głosu na kandydata związanego z narodową demokracją. Nie zrobią tego też socjaliści. Nie zrobią tego bardziej lewicowi ludowcy zrzeszeni w Polskim Stronnictwie Ludowym Wyzwolenie. I w pewnym sensie języczkiem uwagi staje się ten centrowy odłam ruchu ludowego, czyli Polskie Stronnictwo Ludowe Piast. Piastowcom światopoglądowo jest bliżej do narodowej demokracji w wielu sprawach niż do socjalistów, ale Maurycy Zamoyski jest największym posiadaczem ziemskim w II Rzeczpospolitej.

I ludowcy z Pesel-Piast w pewnym sensie nie mogli przerzucić na niego swoich głosów, bo wiedzieli, że ich konkurenci z ruchu ludowego zarzucą im, że wspierają obszernika i głosy chłopskie idą na potomka rodu arystokratycznego. I z tego powodu Maurycy Zamoyski przegrywa. Natomiast politycy i publicyści związani z obozem narodowym formułują taką myśl, stawiają taką tezę, że Narutowicz wcale tych wyborów nie przegrał. No właśnie, ale jak to rozumieć? No bo przecież jeżeli spojrzymy na arytmetykę sejmową, no po prostu dostał najwięcej głosów w Zgromadzeniu Narodowym. Koniec kropka. Ale czyje były to głosy?