Przemoc w polityce II RP

według różnych wspomnień samych reprezentantów mniejszości żydowskiej albo ludzi o poglądach lewicowych, miała w tym przodować młodzież prawicowa. Z drugiej strony ta bardziej prawicowa część opinii publicznej i warszawskiej ulicy była rzeczywiście zburzona. wzburzona być może właśnie po lekturze choćby artykułów, artykułów Strońskiego, ale z drugiej strony także wzburzona wypowiedziami wybitnych postaci politycznych czy militarnych, sympatyzujących z narodową demokracją. Tutaj dobrym przykładem jest Józef Haller, który w tych dniach wygłosił jedno z najostrzejszych znanych mi przemówień, w którym właściwie można powiedzieć wracał do tych, czy też właściwie prezentował takie samo stanowisko jak Stroński.

To znaczy takie, że Narutowicza rzeczywiście trzeba się jak najszybciej w jaki sposób to uczynić, tego nie precyzował, ale to prawdopodobnie też był taki sposób wywierania na niego presji. To jest o tyle istotne, że Józef Haller był postacią, zwłaszcza wśród młodzieży, młodych mężczyzn w Warszawie, wyjątkowo cenioną, bo dopiero co dwa lata wcześniej wiódł ochotników warszawskich do walki przeciwko bolszewikom. Był zatem figurą zwycięskiego wodza i to jest wszystko bardzo... A gdy mowa o przemocy politycznej w takim najściślejszym sensie tego słowa, to trzeba pamiętać, że w czasie tych zmagań 9, 10 i 11 grudnia na ulicach Warszawy doszło nie tylko do zdemolowania solidnej części miasta, m.in.

Kilka dni później Ligusz Niewiadomski postanawia podjąć decyzję o tym, że jest potrzebny czyn. Tym czynem jest strzał do prezydenta. Wcześniej myślał o zabiciu Piłsudskiego, ale skoro Piłsudski był nie do dosięgnięcia, to strzegł do Narutowicza. I po tym zamachu z jednej strony można powiedzieć, że sytuacja się uspokaja i że w pewnym sensie najważniejsi gracze na scenie politycznej wykazali się odpowiedzialnością, dlatego, że Maciej Rataj szybko desygnuje na premiera, bo on jest jako marszałek Sejmu, pełni funkcję głowy państwa. szybko desygnuje na premiera Sikorskiego. Józef Piłsudski, mimo tego, że już od lat jest z Sikorskim skonfliktowany, tego nie blokuje.

1937 rok, patrzymy na koniec II Rzeczpospolitej, wielki strajk chłopski, gdzie też mamy kilkadziesiąt ofiar śmiertelnych. Więc tego rodzaju wydarzeń było więcej. I one wynikały z wielu rzeczy, w tym także z tego, że państwa, przede wszystkim siły policyjne, nie miały wypracowanych dobrych metod radzenia sobie z demonstrującym tłumem. No dobrze, ale to skoro dyskutujemy o tym, co jest wyjątkowe, a co jest typowe, no to na sam koniec naszej dzisiejszej rozmowy nie może nie paść pytanie o maj 1926 roku i zamach stanu Józefa Piłsudskiego. Co się dzieje? W początku maja 1926 roku został utworzony trzeci rząd Wincentego Witosa, drugi rząd Hieno Piasta.

Tak przynajmniej to, co się stało w maju 26 roku w swoim dzienniku pisała Maria Dąbrowska. Przetoczyłem ten cytat dlatego, że... On dobrze pokazuje podejście znacznej części takiej liberalno-lewicowej inteligencji, która w tym pierwszym okresie po zamachu mojowego dawała duży kredyt zaufania Piłsudskiemu. W pewnym sensie uważali, że mimo tego, że jest to rzecz straszna, to że Piłsudski podjął słuszną decyzję. Natomiast co się wydarzyło? Doszło do zamachu stanu. Przez kilka dni walk ulicznych i to poważnych prowadzonych w Warszawie zginęło niemal 400 zabitych, z czego aż 164 cywilów przypatrujących się walkom ulicznym.

I znów, podobnie jak w roku 22, na szczęście jakaś część elit politycznych stwierdziła, że należy się zatrzymać i zarówno Maciej Rataj, wciąż marszałek Sejmu, jak i premier Witos, jak i prezydent Wojciechowski. podejmują decyzję, wbrew naciskom wojskowych, którzy walczyli po ich stronie, że w momencie, w którym strona rządowa przegrała Warszawę i została wypchnięta w kierunek Wilanowa, nie ma sensu kontynuować walki, dlatego że wybuchnie prawdziwa wielka wojna domowa. Chociaż powiedzmy sobie właśnie, że takie możliwości były, bo wojska na przykład w Wielkopolsce były, a liderzy polityczni w Wielkopolsce też pewnie byliby gotowi przynajmniej rozważyć możliwość prowadzenia walki z Piłsudskim.

Pamiętajmy zresztą, że Piłsudski był tu uzurpatorem, a prezydent Stanisław Wojciechowski czy premier Wincenty Witos z punktu widzenia konstytucyjnego byli w prawie. Tak, natomiast i znów możemy jakoś znajdywać pewne podobieństwa do tego, co się działo w grudniu 22 roku, dlatego, że w obu przypadkach przeciwnicy polityczni tych, którzy doszli do władzy, zrobili taką kampanię mającą zdelegitymizować te rządy. O tym, jak to wyglądało w przypadku krytyki wyboru prezydenta Narutowicza już szeroko mówiliśmy, natomiast tu w przypadku rządu Wincentego Witosa strona socjalistyczna wysuwała bardzo mocne oświadczenia takie, że jeśli ten rząd reakcji powstanie, a później jak powstał, to jeśli się utrzyma i będzie wprowadzał właśnie jakiś reakcyjny faszystowski porządek,

że Witos w pewnym sensie, można powiedzieć, podpuścił w tym wywiadzie Piłsudskiego, dlatego że mówił, no jeśli Piłsudski tak krytykuje i krytykuje, to dlaczego sam czegoś nie zrobi? Dlaczego sam nie zostanie premierem, nie weźmie na siebie... odpowiedzialności. Piłsudski odpowiada równie ostrym wywiadem, który jest skonfiskowany przez rząd, bo wtedy jest takie prawo prasowe, gdzie na zasadzie cenzury można zająć, skonfiskować opublikowane już gazety, no a następnego dnia po tej konfiskacie wojska Piłsudskiego pojawiały się na moście Kierbedzia w Warszawie i dochodzi do słynnej rozmowy marszałka z prezydentem Wojciechowskim. Maj 1926 roku to jest z jednej strony taki moment bardzo trudny, moment tragiczny, moment erupcji przemocy politycznej par excellence, ale z drugiej strony też początek nadziei, bo właśnie ten reżim polityczny, ten porządek polityczny, tak zwana sanacja, sanacja z łacińskiego uzdrowienie stosunków politycznych, moralnych, ekonomicznych w Polsce, to...

To właśnie były te hasła, z którymi Józef Piłsudski przyszedł do władzy i które miał wprowadzać w życie. Jak to wszystko wyglądało, o tym pewnie będziemy mieli jeszcze okazję porozmawiać, ale jako już postscriptum do tego, o czym mieliśmy okazję dzisiaj powiedzieć, wspomnę, że narodowa demokracja, która w 1926 roku została pozostawiona w pokonanym polu, bo Józef Piłsudski triumfował, to on miał nadawać ton polskiej polityce przez następne lata, Ale właśnie narodowa demokracja i przede wszystkim jej lider Roman Dmowski w końcu roku 1926 w grudniu w Poznaniu zebrali się na zupełnie wyjątkowej imprezie, można powiedzieć zjeździe politycznym, który zainaugurował działalność bardzo ważnej dla polskiej historii organizacji, zainaugurowaną mianowicie istnienie obozu Wielkiej Polski.