Polacy na frontach Wielkiej Wojny.

Oba nieoczywiste i oba właściwie wykluczające się wzajemnie. Bo w istocie rzeczy jak stawiać na wielkiego patrona polskiej niepodległości, skoro wszystkie trzy zaborcze monarchie wcale na dłuższą metę nie życzyły sobie wolności Polaków. Jedną orientację reprezentował Józef Piłsudski. Już na kilka lat przed wybuchem I wojny światowej współorganizował w Krakowie drużyny strzeleckie, podejmując jednocześnie współpracę z wywiadem austro-węgierskim. To z tej opcji i z tych planów narodzić się miały Legiony Polskie u boku Armii Austriackiej. Z kolei Roman Dmowski popierał państwa Ententy i także podjął starania o utworzenie polskiej formacji narodowej, mającej walczyć tym razem z państwami centralnymi.

Orientacja ta cieszyła się dużą popularnością wśród Polonii we Francji, a także w innych państwach sympatyzujących z Ententą. W ten sposób dzięki Piłsudskiemu zaistniały legiony walczące ramię w ramię z Niemcami oraz Austriakami i Węgrami przeciwko Rosji. Zmieniały się nazwy i formy organizacyjne, a polityczne losy legionów bywały nie mniej powikłane niż te militarne. Dość powiedzieć, że dzięki zręczności polskich polityków i dowódców oddziały polskie w służbie państw zaborczych pozostawały istotnym argumentem politycznym od samego początku, aż po koniec I wojny światowej. Z kolei wspomnianemu Dmowskiemu i jego współpracownikom zawdzięczamy fakt powołania jednostek polskich w państwach Ententy, zrazu w Rosji.