Wybrane systemy polityczne świata | dr Krzysztof Duda

Właściwie odmianą tego systemu mamy za zadanie poznać również system polityczny Republiki Federalnej Niemiec. Jak było wspomniane jest to system kancelarski. Także system polityczny Stanów Zjednoczonych to system prezydencki. System polityczny Republiki Francuskiej to system półprezydencki czy też semiprezydencki, parlamentarno-prezydencki. Między innymi ciekawym przykładem wartym przeanalizowania jest także system występujący w Szwajcarii, czyli system zwany systemem rządów konwentu, także systemem parlamentarno-komitetowym.

Teoretycznie posiada pewne funkcje i pewne obowiązki, aczkolwiek są to Naprawdę niewielkie funkcje, porównując je choćby na przykład do głowy państwa w Stanach Zjednoczonych czy we Francji. Głównie jest to funkcja reprezentowania państwa na zewnątrz, Monarcha stanowi też pewien symbol, wiele symboli nawet, ale najważniejszym symbolem jest symbol jedności państwa. Jest to też istotna rola, jeśli chodzi o arbitraż polityczny. W przypadku monarchy w Wielkiej Brytanii, już mówiliśmy o tym w poprzednim odcinku,

Witam serdecznie. Cześć. Powiedzieć trzeba, że w odróżnieniu od Wielkiej Brytanii jest to państwo, które jest federacją. Składa się z 50 stanów. Te stany mają bardzo duże uprawnienia, odrębne władze ustawodawcze, wykonawcze, sądownicze.

Podstawą funkcjonowania Stanów Zjednoczonych jest tamtejsza Konstytucja, uchwalona już w 1787 roku. Uznaje się powszechnie, że jest to najstarsza obecnie funkcjonująca Konstytucja, choć akurat odnośnie do tej kwestii można by podjąć pewną dyskusję. Konstytucji Stanów Zjednoczonych de facto nie da się zmienić. Można do niej uchwalić jedynie poprawki. Już krótko po uchwaleniu konstytucji udało się twórcom dogadać co do kilku istotnych zmian i uchwalono 10 pierwszych poprawek.

Jest to w Stanach Zjednoczonych nazwane kartą praw. Kolejnych poprawek jest jeszcze 17, łącznie oznacza to, że mamy 27 poprawek do Konstytucji. Jest to niewielka liczba, dlatego też zwrócić należy uwagę na sposób uchwalenia poprawek do Konstytucji. Amerykańską Konstytucję uznać należy zdecydowanie jako Konstytucję sztywną, trudno zmienialną. Wymagany jest o wiele trudniejszy tryb niż w przypadku uchwalenia jakichkolwiek innych aktów prawnych w Stanach Zjednoczonych. Jest też potrzebna spora akceptacja na poziomie stanów.

Stany Zjednoczone mają charakterystyczny trójpodział władzy, bardzo rozdzielonej władzy. Te władze są wzajemnie odseparowane i dba się o to, aby się równoważyły. Głową państwa w Stanach Zjednoczonych jest prezydent, który jest wybierany na okres czterech lat, jest możliwość W tym przypadku mamy do czynienia nie z wyborami bezpośrednimi, jak to choćby jest w przypadku prezydenta Polski, a z wyborami pośrednimi, gdyż wyboru dokonuje specjalne kolegium, kolegium elektorów.

Ci elektorzy wybierani są na poziomie stanowym i dopiero w kolejnym etapie głosują oni na prezydenta. Aby zostać prezydentem należy mieć skończone 35 lat, to jest minimalny wiek, który umożliwia kandydowanie. Co istotne też bierne prawo wyborcze posiadają tylko i wyłącznie obywatele, którzy od urodzenia posiadają amerykańskie obywatelstwo, a oprócz tego jeszcze co najmniej 14 lat zamieszkują w Stanach Zjednoczonych. Prezydent w Stanach Zjednoczonych posiada bardzo duże uprawnienia. Między innymi nominuje osobiście członków swojego gabinetu, ale także jest między innymi promotorem ustawodawstwa, ma możliwość wystąpienia z orędziem do kongresu, posiada prawo weta, jest głównodowodzącym siłami zbrojnymi, kieruje polityką zagraniczną, posiada też funkcje nominacyjne, prawo łaski,

W przypadku Izby Reprezentantów wybory odbywają się co dwa lata. Cały skład Izby Reprezentantów, czyli 435 osób, zmienia się, a poszczególni posłowie, reprezentanci w tym przypadku, wybierani są w jednomandatowych okręgach wyborczych w głosowaniu bezpośrednim. Żeby móc skandydować, to tutaj należy osiągnąć 25 lat. I posiadać naturalnie obywatelstwo amerykańskie, aczkolwiek tutaj może już być nabyte i zamieszkiwać w stanie, z którego się kandyduje przez co najmniej 7 lat.

Jeśli chodzi o Senat, to Senat jest stuosobowy, ale tutaj kadencja jest senatora. Co dwa lata zmienia się skład senatu, ale tylko jednej trzeciej części. Poszczególne stany wybierają wtedy swoich senatorów, ale sami senatorowie mają sześcioletnią kadencję. Oznacza to, że technicznie w danym stanie wybór danego senatora może nastąpić na urząd co sześć lat. Wybory są podobne jak w przypadku wyborów do Izby Reprezentantów.

Jest to również głosowanie bezpośrednie, powszechne, ale żeby kandydować tutaj to trzeba mieć już 30 lat i oprócz obywatelstwa zamieszkiwać w stanie, z którego się kandyduje przez 9 lat. Senat to organ, w którym przewodniczącym jest wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, ale wybierana jest inna osoba, która technicznie pełni funkcję przewodniczącego tej izby i nazywa się przewodniczącym pro tempore. W przypadku Stanów Zjednoczonych wspomnieć trzeba też o bardzo ważnym organie sądowniczym, czyli o Sądzie Najwyższym Stanów Zjednoczonych.

Jest to organ, który składa się z dziewięciu sędziów, w tym prezesa Sądu Najwyższego. Jest to też bardzo ważna i nobilitująca funkcja w Stanach Zjednoczonych. Co ważne, w Stanach Zjednoczonych Sąd Najwyższy posiada funkcję m.in. interpretacji Konstytucji. Stąd też jest bardzo ważnym organem. Nie ma tam bowiem osobnego organu, znanego choćby z Polski, jak Trybunał Konstytucyjny. Prezes Sądu Najwyższego przewodniczy posiedzeniom samego sądu, ale także posiedzeniom w trybie impeachmentu.

Jeśli chodzi o system polityczny, to w Szwajcarii mamy wyraźnie podkreśloną rolę parlamentu. W tym przypadku parlament składa się z dwóch izb. Rady Narodu, do której wybieranych jest 200 osób i Rady Kantonów, w skład której wchodzi 46 osób. Zatem łącznie W tak zwanym zgromadzeniu zasiada 246 osób. I to właśnie rolą szwajcarskiego parlamentu jest, oprócz uchwalenia ustaw czy dokonywania zmian w Konstytucji, także ratyfikacja umów międzynarodowych i wybór Rady Związkowej, Rady Federalnej, o czym powiemy sobie za chwilkę, a także wskazanie prezydenta spośród tych osób, czy wybór

W kolejnym roku zwyczajowo pełni funkcję właśnie prezydenta. Dzięki temu zachowana jest taka ciągłość przewodniczenia. Właśnie przewodniczenia. Prezydent w Szwajcarii nie ma podobnych funkcji do choćby znanych w Polsce czy ze Stanów Zjednoczonych. Jest pierwszym wśród równych. Primus inter pares. Jest osobą, która Przewodniczy obradom, która ma dodatkowe zadania, ale nie ma dodatkowych kompetencji. Co ważne, i chyba można wywnioskować z dotychczasowych analiz, w Szwajcarii nie ma funkcji premiera.

Za wszystko zatem odpowiadają członkowie Rady Federalnej. No i dlatego powiedzmy sobie kilka słów na temat wyboru tego organu. Dokonywany on jest większością bezwzględną przez członków zgromadzenia w oparciu o tak zwaną magiczną formułę. Chodzi tutaj o podział poszczególnych osób, funkcji pomiędzy partie polityczne. No i tak zazwyczaj jest, że trzy największe partie polityczne mają dwóch przedstawicieli, a jedna mniejsza, czwarta siła polityczna ma jedną osobę. Drugą jeszcze zasadą, oprócz zasady departamentalności, jest zasada kolegialności, czyli podejmowania decyzji wspólnie, łącznie przez wszystkich radców federalnych.

Jak wspomniano, Rada Federalna kieruje administracją w Szwajcarii, no i ma do tego tzw. placówkę sztabową, to jest trudne do przetłumaczenia na język polski, czyli kancelarię federalną, która zajmuje się wszelkimi kwestiami organizacyjnymi, technicznymi dla Rady Federalnej. Kieruje tą kancelarią kanclerz federalny. Jest to bardzo ważny urząd w Szwajcarii, ale żeby tutaj nie pomylić z kanclerzem federalnym w Niemczech. Tam jest to szef rządu, a tutaj szef jednostki, która zajmuje się techniczną obsługą rady federalnej.

Teraz wracając do parlamentu, mówiliśmy, że mamy do czynienia z dwoma izbami, z Radą Narodu i z Radą Kantonów. Mamy tutaj do czynienia z bikameralizmem, ale symetrycznym. Obie izby są sobie równorzędne. Do Izby I, wymienionej przeze mnie, czyli Rady Narodu, wybiera się 200 osób, do II, do Rady Kantonów, 46 osób. Rada Narodu to taki organ, który posiada swoją kadencję. Jest ona czteroletnia. No i tutaj wybory są zorganizowane w sposób proporcjonalny, a obywatele bezpośrednio głosują na swoich kandydatów.

Jeśli chodzi o Radę Kantonów, to tutaj sprawa jest troszkę bardziej skomplikowana, bo wiele aspektów w tym przypadku należy do samych kantonów. Same kantony także wybierają nierówną liczbę osób. Dwadzieścia kantonów, tak zwanych dawnych pełnych kantonów, wybiera dwie osoby, a sześć kantonów, dawnych półkantonów, wybiera jedną osobę. No i dzięki temu mamy właśnie liczbę 46 posłów. Parlament w Szwajcarii jest istotny nie tylko ze względu na funkcje, które mu powierzono, ale też ze względu na to, że Szwajcarzy sami mają sporo uprawnień w aspekcie stanowienia prawa.

Pełni także nadzór nad polityką zagraniczną, obronną. Ma za zadanie powoływanie i odwoływanie Rządu obsadza wiele istotnych stanowisk. Oprócz tego ma też uprawnienia do zarządzania referendum, może kierować orędzia do parlamentu, do społeczeństwa. Może też zasiadać po zakończeniu swojej kadencji w Radzie Konstytucyjnej. Jeśli chodzi o Parlament, to we Francji mamy do czynienia, jak już wspomnieliśmy, z dwoma izbami, jest to zatem bikameralizm, ale istotniejszą rolę odgrywa jedna z izb.

No i na koniec powiedzmy sobie o dwóch ostatnich organach, czyli o Radzie Konstytucyjnej i Radzie Stanu. Do pierwszego z tych organów należy nie tylko sprawdzanie konstytucyjności ustaw, ale także uznawanie poprawności wyborów prezydenckich i parlamentarnych. Co istotne, właśnie oprócz dziewięcioosobowego składu, trzy osoby tam wybiera przewodniczący Senatu, trzy przewodniczący Zgromadzenia Narodowego, trzy prezydent, zasiadać mogą także byli prezydenci.

Ostatnim organem jest Rada Stanu. To organ, który opiniuje projekty ustaw i dekretów rządowych. I na tym zakończymy analizy wybranych systemów politycznych państw współczesnego świata. Przypomnę, że dzisiaj mogliśmy posłuchać o systemie politycznym Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Niemiec, Szwajcarii i Francji. Dziękuję bardzo serdecznie za uwagę i zachęcam do wysłuchania kolejnych odcinków.