Wybrane systemy polityczne świata | dr Krzysztof Duda

Podcast Maturalny. W poprzednim odcinku wspominaliśmy, że systemy polityczne mogą być analizowane poprzez pewne wzorce, modele. Rozwiązania występujące w poszczególnych państwach uważane są za charakterystyczne dla danego systemu politycznego. Dlatego też podstawa programowa dla wiedzy o społeczeństwie zakłada, że należy znać te charakterystyczne cechy poszczególnych systemów politycznych właśnie w kilku państwach. No i między innymi jest to Wielka Brytania z omawianym systemem parlamentarno-gabinetowym.

Właściwie odmianą tego systemu mamy za zadanie poznać również system polityczny Republiki Federalnej Niemiec. Jak było wspomniane jest to system kancelarski. Także system polityczny Stanów Zjednoczonych to system prezydencki. System polityczny Republiki Francuskiej to system półprezydencki czy też semiprezydencki, parlamentarno-prezydencki. Między innymi ciekawym przykładem wartym przeanalizowania jest także system występujący w Szwajcarii, czyli system zwany systemem rządów konwentu, także systemem parlamentarno-komitetowym.

Istotną rolę odgrywa przepis dotyczący dziedziczenia tronu. W tym momencie monarchą Wielkiej Brytanii jest królowa Elżbieta II, a następcą tronu jest książę Karol. Jeśli chcemy jednak przeanalizować organy, które posiadają realny wpływ na politykę brytyjską, to wspomnieć trzeba o premierze. Wiąże się to z koniecznością omówienia wyborów do jednej z izb brytyjskiego parlamentu, czyli do Izby Gmin. Ale o tym jednak chciałbym powiedzieć za chwilkę. Co istotne, premierem zostaje zwyczajowo w Wielkiej Brytanii ta osoba, która jest liderem zwycięskiego ugrupowania w wyborach do Izby Gmin.

To właśnie tę osobę monarcha mianuje na tę funkcję. W Wielkiej Brytanii funkcjonuje także rząd i gabinet. Co istotne, nie są to pojęcia tożsame. Gabinet to jest dużo węższe grono, około 20 osób, które jest tym najbliższym premierowi gremium, to tam zapada większość decyzji. Rząd natomiast to znacznie szersze gremium, zasiada tam bardzo wiele osób, około stu, i jest to nieco dalsze pod względem decyzyjnym gremium polityczne. Jeśli chodzi o parlament, to w Wielkiej Brytanii prócz monarchy, co istotne, zalicza się tam Izbę Lordów i Izbę Gmin.

Jest to też osoba, która reprezentuje ten urząd na zewnątrz. No i teraz przejdźmy do kolejnego systemu politycznego. Będzie to system polityczny Niemiec. Należy on do tej kategorii systemów politycznych, które wywodzą się też z systemów parlamentarno-gabinetowych, ale jednak tutaj jest wybieralny prezydent, co prawda nie w wyborach powszechnych, ale jest taki prezydent. Rzeczywiście z niewielką władzą polityczną. Cała władza jest skupiona wokół kanclerza, szefa rządu.

W Niemczech mamy do czynienia pod względem struktury terytorialnej z federacją. Jest to zatem wśród państw, które analizujemy, kolejna federacja. Składa się z 16 landów, krajów, też można to tak tłumaczyć, które posiadają dość szerokie kompetencje, dość dużą autonomię. Między innymi własne rządy, lokalne parlamenty. W przypadku Niemiec mamy do czynienia ze spisaną konstytucją. Nosi ona nazwę ustawy zasadniczej. Jest to podstawowy akt prawny w Niemczech. Ogłoszony został 23 maja 1949 roku.

który nazywa się zgromadzeniem związkowym, bądź też jest przyjęte takie tłumaczenie zgromadzenie federalne. W skład tego zgromadzenia wchodzą przedstawiciele Bundestagu i w równej liczbie delegaci przedstawiciele parlamentów krajowych, czyli Landtagów. Aby zostać wybranym na prezydenta trzeba uzyskać większość bezwzględną w tym organie. Jest to głosowanie pisemne, obejmuje trzy tury głosowania. Jeśli w dwóch pierwszych turach nie zostanie uzyskana większość bezwzględna, to w trzeciej turze do wyboru wystarczy większość względna.

Przechodząc do kolejnych organów niemieckiego systemu politycznego, powiedzieć trzeba co nieco o parlamencie, o Bundestagu i o Bundesratie. Bundestag to kluczowa izba w niemieckim systemie politycznym. Składa się z 598 posłów, co jest taka minimalna liczba, aczkolwiek jest ona w praktyce zawsze wyższa ze względu na występowanie dość skomplikowanego systemu wyborczego i wskutek funkcjonowania tego systemu wyborczego powstają tzw. mandaty nadwyżkowe. Zazwyczaj liczba wybranych łącznie osób wynosi ponad 700.

System wyborczy do niemieckiego Bundestagu, jak już było wspomniane, jest dość skomplikowany. W Niemczech oddaje się dwa głosy. Pierwszym głosem jest głos na konkretnego kandydata w swoim okręgu wyborczym. Takich okręgów jest w Niemczech 299. Zatem jest to teoretycznie połowa podstawowej liczby Osoby zasiadające w Bundestagu. A drugim głosem jest głos oddany na partię polityczną. Druga izba niemieckiego parlamentu, czyli Bundesrat, składa się z 69 osób.

Jeśli chodzi o system polityczny, to w Szwajcarii mamy wyraźnie podkreśloną rolę parlamentu. W tym przypadku parlament składa się z dwóch izb. Rady Narodu, do której wybieranych jest 200 osób i Rady Kantonów, w skład której wchodzi 46 osób. Zatem łącznie W tak zwanym zgromadzeniu zasiada 246 osób. I to właśnie rolą szwajcarskiego parlamentu jest, oprócz uchwalenia ustaw czy dokonywania zmian w Konstytucji, także ratyfikacja umów międzynarodowych i wybór Rady Związkowej, Rady Federalnej, o czym powiemy sobie za chwilkę, a także wskazanie prezydenta spośród tych osób, czy wybór

Teraz wracając do parlamentu, mówiliśmy, że mamy do czynienia z dwoma izbami, z Radą Narodu i z Radą Kantonów. Mamy tutaj do czynienia z bikameralizmem, ale symetrycznym. Obie izby są sobie równorzędne. Do Izby I, wymienionej przeze mnie, czyli Rady Narodu, wybiera się 200 osób, do II, do Rady Kantonów, 46 osób. Rada Narodu to taki organ, który posiada swoją kadencję. Jest ona czteroletnia. No i tutaj wybory są zorganizowane w sposób proporcjonalny, a obywatele bezpośrednio głosują na swoich kandydatów.

Jeśli chodzi o Radę Kantonów, to tutaj sprawa jest troszkę bardziej skomplikowana, bo wiele aspektów w tym przypadku należy do samych kantonów. Same kantony także wybierają nierówną liczbę osób. Dwadzieścia kantonów, tak zwanych dawnych pełnych kantonów, wybiera dwie osoby, a sześć kantonów, dawnych półkantonów, wybiera jedną osobę. No i dzięki temu mamy właśnie liczbę 46 posłów. Parlament w Szwajcarii jest istotny nie tylko ze względu na funkcje, które mu powierzono, ale też ze względu na to, że Szwajcarzy sami mają sporo uprawnień w aspekcie stanowienia prawa.

I do jego kompetencji należy między innymi zapewnienie jednolitego stosowania prawa federalnego czy poszanowanie praw podstawowych w Szwajcarii, ale także decyduje w kwestii skargi konstytucyjnej czy sporów pomiędzy federacją i kantonami. Ostatnim z analizowanych państw jest Francja, gdzie system polityczny, który tam występuje, to pewna odmiana systemu parlamentarnego, ale idąca w kierunku bardzo mocnego zwiększenia władzy prezydenta. Występuje tutaj premier, ale jego rola zależy od tego, jaki jest aktualnie układ polityczny.

Czy partia, która posiada większość w parlamencie jest tą samą partią, która popiera prezydenta? Czy też jest to partia, która jest z innego obozu politycznego? System taki nazwać można systemem parlamentarno-prezydenckim, semiprezydenckim albo półprezydenckim. We Francji funkcjonuje aktualnie konstytucja, która została uchwalona 4 października 1958 roku. Jest to też konstytucja sztywna, jej rewizja wymaga znacznego nakładu zaangażowania, jest trudna i poprawek jest względnie niewiele.

Pełni także nadzór nad polityką zagraniczną, obronną. Ma za zadanie powoływanie i odwoływanie Rządu obsadza wiele istotnych stanowisk. Oprócz tego ma też uprawnienia do zarządzania referendum, może kierować orędzia do parlamentu, do społeczeństwa. Może też zasiadać po zakończeniu swojej kadencji w Radzie Konstytucyjnej. Jeśli chodzi o Parlament, to we Francji mamy do czynienia, jak już wspomnieliśmy, z dwoma izbami, jest to zatem bikameralizm, ale istotniejszą rolę odgrywa jedna z izb.

No i na koniec powiedzmy sobie o dwóch ostatnich organach, czyli o Radzie Konstytucyjnej i Radzie Stanu. Do pierwszego z tych organów należy nie tylko sprawdzanie konstytucyjności ustaw, ale także uznawanie poprawności wyborów prezydenckich i parlamentarnych. Co istotne, właśnie oprócz dziewięcioosobowego składu, trzy osoby tam wybiera przewodniczący Senatu, trzy przewodniczący Zgromadzenia Narodowego, trzy prezydent, zasiadać mogą także byli prezydenci.