Pierwsza Młodość #192

Dosłownie. Ten odcinek jest już dostępny. No dobra, proszę Państwa, zaczynamy. Słuchacie podcastu Pierwsza Młodość. Jest to podcast nieprzyzwoity, wolny od cenzury i może powstawać dzięki Patronite. I dzisiaj sobie porozmawiamy o tym, o czym mówiłam wam już jakiś czas temu, że sobie po raz kolejny, ja już nie wiem, który, włączyłam kabaret. Film z 1972 roku, w reżyserii Boba Fossa. Niektórzy mówią Fossiego, więc spróbuję. Boba Fossiego. Będziemy go deklinować. I to jest taki film, próbowałam sobie przypomnieć, kiedy zobaczyłam go po raz pierwszy. I to jest naprawdę bardzo trudne, ale to nie dlatego, że mam sklerozę, bo to też już pewnie trochę.

Który był po studiach, który poznał zresztą też w Berlinie pewną brytyjską aktorkę, ona nazywała się Jean Ross. I na podstawie swoich wrażeń, a też właśnie był takim trochę ekspatem, trochę... Za chwilę wam powiem, dlaczego Berlin w ogóle był bardzo atrakcyjnym miejscem w latach dwudziestych i trzydziestych. Dla masy, masy ludzi, nie tylko z Europy. No i A. Sherwood napisał książkę pod tytułem Pożegnanie z Berlinem. To jest ten pierwszy motyw, pierwsze źródło tej historii, którą oglądamy w filmie Kabaret. Na podstawie tej książki został zrealizowany film Jestem kamerą z 1951 roku. Był też spektakl na Broadway'u w 1966. No i w 1972 zrealizowano film fabularny. Reżyserował go Bob Fosse.

Listę książek, które warto przeczytać, sobie przejrzeć, chociaż o Berlinie tamtych czasów jest trochę po polsku i naprawdę warto. Oczywiście wyślę patronom, ale to jest też ważne, żeby wiedzieć, że opowiadamy sobie o filmie, który opowiada o historii, która wydarzyła się naprawdę i wiemy, jakie były konsekwencje tego. Dlatego ten film jest taki ważny. No dobrze, to teraz przenieśmy się na chwilę do kabaretu reżyserii Boba Fosse. Some people have one people. Some have two. Two ladies. Two ladies. And I'm the only mania. I like it.

To był film, który rzeczywiście wstrząsnął wszystkimi. Wyreżyserował go Bob Fosse, który zresztą... Polecam wam taki serial na Disney'u, który nosi tytuł Fosse i Verdon. To jest historia relacji pomiędzy Bobem Fossem, czyli w tej roli Sam Rockwell, wybitny, i Gwen Verdon, w tej roli Michelle Williams. Ten serial jakoś tak przeleciał, a szkoda, bo to jest bardzo dobry serial. Bo to jest serial, który w ogóle opowiada o tym, czym jest show biznes. Kim są ludzie, którzy trafiają na szczyt? Jaką cenę płaci się za sukces? Oczywiście trochę brzmi to banalnie, jak teraz to mówię, ale chyba wiecie, o czym ja chcę Wam opowiedzieć, że Gwen Verdon była żoną Boba Fossa i on ją zdradzał notorycznie, miał z nią córkę. Byli też ze sobą związani na gruncie zawodowym bardzo, bo na przykład on ją wzywał na plan kabaretu, żeby mu tam pomogła w kostiumach i w ogóle

Za chwilę wam przeczytam fragmenty z autobiografii Liza Minnelli o tym, ale rzeczywiście Bob Fosse, kiedy był gdzieś brany pod uwagę Na liście reżyserów, którzy mieliby kręcić kabaret, to wcale nie był numerem jeden. On był wtedy w bardzo kiepskim momencie zawodowym. Nakręcił film, dzisiaj bardzo doceniony i w ogóle hit TikToka, Sweet Charity, Shirley MacLaine, ale ten film kompletnie przepadł w box office'ach. Krytycy też go zjechali. On dzisiaj nabiera zupełnie nowej energii, no ale wtedy mówiono, że Bob Fosse już nigdy nie nakręci żadnego filmu. I on po prostu się uparł. Poza tym podejrzewam, że może był tańszy. W każdym razie wziął się za ten film i to jest film, który na wielu poziomach, przede wszystkim pokazał mu, że chce być reżyserem, po drugie pokazał mu czym jest montaż filmowy.

Liza Minnelli. Thank you very much. Making the film of Cabaret was one of the happiest times of my whole life. And I would like to thank everybody connected with it, but most especially the artistic staff, Mr. Fosse and Fred Ebb and John Kander.

Thank you for giving me this award. You've made me very happy. Joel Grey, który grał mistrza ceremonii, też dostał Oscara. Najlepsze zdjęcia, najlepsza scenografia, wybitna. To są niemieccy artyści obsadzeni specjalnie przez Boba Fossa, który pojechał robić ten film do Berlina i bardzo mu zależało na tym, żeby to było autentyczne. Więc rzeczywiście, no... Wszystko tam działało. Co jest ważne? Nagrodę za montaż otrzymał David Britterton i to jest bardzo ważna rzecz w tym filmie i ten montaż. Zwykle my tak trochę przechodzimy do porządku dziennego nad Oscarami za montaż, no bo nie doceniamy tego i to jest wielki błąd. Natomiast to, co tam się stało, jeżeli chodzi o montaż scen muzycznych w kabarecie, Ten montaż robił Bridgerton i obok niego cały czas był Bob Fosse, który nagle odkrył, że kocha montować.

Od czasu zakończenia II wojny starali się o tym zapomnieć. Potrząsali głowami, zapewniając, że nie mają odzieży sprzed wojny. Jakiej wojny, pytali niektórzy. Poważnie. Udało nam się znaleźć potrzebne rzeczy głównie w postaci współczesnych ubrań stylizowanych na odzież z lat 30. Cóż innego nam pozostawało? Zaśpiewała Mein Herr w jednej z kamizelek Fosse. Jego żona Gwen Verdon musiała przywieźć nam z Nowego Jorku ważny rekwizyt – głowę goryla. Mówiłam Wam o tym. Ważniacy w Nowym Jorku i Los Angeles piętrzyli przed nami problemy. Fosse korzystał z filtrów na obiektyw, by stworzyć hipnotyczne, przydymione sceny w klubie Kit Kat. Stanowiło to kolejny ze sposobów zastąpienia kolorowego świata tradycyjnych musicali chropowatym realizmem kabaretu. Pierwsze materiały rozjuszyły szefów.

Kazali Fossowi nakręcić wszystko od nowa, ponieważ mroczne obrazy nie sprawdzają się w amerykańskich kinach samochodowych. Tak dzieci, istniały kiedyś wielkie parkingi, gdzie wyświetlano filmy pod chmurką dla kierowców z rodzinami. Fosse konsekwentnie ignorował te telegramy. Odczytywał je szyderczo na głos, po czym ze śmiechem darł na kawałki. Często jechaliśmy na oparach z budżetem napiętym do ostatecznych granic. Kabaret prół pod wiatr, ale jakoś daliśmy radę. Podczas tworzenia filmu zawsze rodzi się szczególne poczucie wspólnoty. Pamiętam, jak codziennie zrywałam się wczesnym rankiem do pracy, do czego nie byłam przyzwyczajona. Jechaliśmy z Joelem autem do studia w Monachium i po drodze spałam z głową na jego ramieniu.

Budziły mnie dźwięki Morning Has Broken Cata Stevensa w radiu samochodowym. W hotelu różnęliśmy w pokera i na zmianę organizowaliśmy posiłki dla ekipy. Po latach niektórzy twierdzili, że balowałam do późna w klubach, podczas reszta spała w swoich pokojach. Szkoda, że tego nie pamiętam. Podobno świetnie się bawiłam. Fosse domagał się realizmu i dziewczęta z Kit Kat poważnie podeszły do sprawy, zapuszczając włosy pod pachami. Dostały też od nas maszynki do golenia w prezencie pożegnalnym. Szaleństwo. Bywały też inne pamiętne chwile, gdy po raz pierwszy czytałam scenariusz po scenie, gdy konferancier przedstawia mnie w filmie Widnieje Luka. Scenarzystka J. Preston Allen zaznaczyła, że pojawi się tam piosenka Kandera i Eba, która jeszcze nie powstała. Cóż to była za piosenka?

W Mein Herr, jednej z najbardziej zdumiewających scen tanecznych nakręconych przez Fosse, w sali wyśpiewuje cyniczne papa każdemu mężczyźnie, który liczy na coś więcej niż niezobowiązujący numerek. Śpiewając, wije się na krześle. Trudno ująć to inaczej, ona je bzyka. Na pewno o to chodziło reżyserowi, ale nie powiedział tego na głos. Nie musiał. Byliśmy idealnie zgrani. Problem polegał na tym, jak przebrnąć przez coś takiego, nie przewracając krzesła lub go nie rozwalając. Na początku użyliśmy przyssawek, żeby krzesło się nie ruszało, ale się nie sprawdziły. Potem przybiliśmy je do sceny gwoździami. Voilà! Wyszło znakomicie. Podobało mi się, że kamera nie skupia się tylko na mnie, lecz przesuwa po pozostałych tancerkach i pokazuje widownię oraz kelnerów.

Oto klub KitKat. Tak zaczyna się ta straszliwa historia kabaretu. Tancerki to zmysłowe, złowrogie postaci przemykające po scenie. Na koniec maszerują z karabinami. Witajcie w Republice Weimarskiej. To jest fragment autobiografii Liza Minnelli o tym, jak kręcono kabaret. Za chwilę o tej scenie Mein Herr, bo to jest taka scena, która jest jedną z najważniejszych w historii w ogóle kina muzycznego. Kręcona wiele dni, ćwiczona do upadłego, ponieważ jeżeli chcecie wiedzieć na czym polega geniusz Boba Fosse i na czym polega w ogóle geniusz tej sceny, to warto ją obejrzeć kilka razy. Są klipy na YouTubie, bardzo Wam polecam, bo tam jest ważne wszystko. Tam jest ważny każdy ruch palcem, tam jest ważna każda mina i spojrzenie tancerki.

On na przykład Fosse rozmawiał z każdą z tych tancerek, mimo że one tam nie mówią, Nie mają sceny mówionej żadnej, ale mówił im kim są, skąd pochodzą. Opowiadali sobie historię dziewczyny, która właśnie razem z Liza Minnelli na scenie kabaretu Kit Kat wygina się na krzesłach, jak to Liza napisała, bzykają je. I to jest scena niewiarygodna. To jest scena powalająca. Tam wszystko jest ważne, więc posłuchajcie to sobie, ale warto jest to zobaczyć, ponieważ to jest coś, ta scena, która mam takie wrażenie i chcę w to wierzyć, pozostaje w widzu. You have to understand the way I am, my hair.

I to jest taki moment dla niej brutalny. Mało tego, pojawiają się napisy na ich willi, takiej bardzo, powiedziałabym, widowiskowej. I do rodziny Natalii zaczyna dochodzić wreszcie, do rodziny Landauerów, że prawdopodobnie trzeba będzie wyjechać z Niemiec. Do tego jest jeszcze jeden wątek, jedna scena, która... Mówiłam wam o tym, jak żona Boba Fosse pojechała do Nowego Jorku po to, żeby przywieźć głowę goryla. Głowa goryla była potrzebna do pewnego numeru kabaretowego, W którym występuje Joel Grey oraz goryl, znaczy jakaś osoba w ubraniu goryla. Śpiewa piosenkę Joel Grey, If You Could See Her, gdybyś ją widział moimi oczami. I to jest wstrząsający moment, ponieważ mamy konferancjera, w tej roli oczywiście Joel Grey.

Takie hasło było o tym, że pieniądz rządzi światem. To świadczy o tym, że ten film, ta piosenka absolutnie się nie zestarzały, bo ich tekst też jest ponadczasowy. Pamiętajmy o tym oglądając film Kabaret, że to jest film przełomowy nie tylko pod względem tego, jak pokazywał sceny taneczne. Tak jak już Wam powiedziałam, Fosse pracuje, montuje film według rytmu. On wyobrażał sobie w głowie sekwencje rytmiczne, taneczne, każdą scenę nakręcał z różnych ustawień kamery, więc montował w rytm muzyki. I miał wtedy też totalną kontrolę nad każdym elementem tańca. On był absolutnym perfekcjonistą, doprowadzał tancerzy do szału i do potwornego zmęczenia. Ale rzeczywiście wypracował bardzo wyraźny, charakterystyczny styl tańca i też choreografii.

Więc dla niego ta praca nad tym filmem była też otwarciem na zupełnie nowe rejony zawodowe, nazwijmy rzecz po imieniu. On też świadomie zatrudniał Niemców do zdjęć, do scenografii. Wiele pionów było niemieckojęzycznych. No i tak jak czytałam w autobiografii Liza Minnelli, ta kwestia tych zaciemnych kadrów to było coś, co spędzało sen z powiek producentom, bo dla nich ten film był po prostu ciemny. Były nawet próby wykradzenia taśmy, były przeróżne historie, które się tam działy. Ale Fosse doprowadził do tego, że zrobił film taki jaki chciał i okazało się, że miał rację, bo ludzie byli zafascynowani tym, że to nie jest właśnie taki typowy hollywoodzki musical, z którego zresztą Fosse drwił, bo on mówił, że to jest najbardziej idiotyczny film na świecie i że na przykład ludzie wracają z pralni i śpiewają.

Ten tekst tej pieśni jest w ogóle bardzo taki, powiedziałabym, nostalgiczny, romantyczny. Tam jest sielski obraz malowany słowami tej piosenki. Ale to w tej knajpie są różni tak zwani zwykli Niemcy i kamera oczywiście jest na niego, ale jest też kamera ruchoma z ręki, gdzie kręceni są ci statyści i ich reakcje na tą piosenkę są prawdziwe. Dlatego siła tej sceny jest też taka, Tak duża przez to, że no kręcona jest ta scena niemal w dokumentalny sposób. To był pomysł Boba Fossi, żeby to tak zrobić, żeby zobaczymy co z tego wyjdzie, no i wyszło. Ponieważ rzeczywiście siła tej sceny wynika po pierwsze z tego, że mamy tą piosenkę, ale mamy też zbliżenia na twarze ludzi, którzy są w tej knajpie. I tam jest jeden taki starszy pan, taki charakterystyczny, który w ogóle nie wstaje jak inni wstają.