Młodzi chcą sprawczości, nie stabilności. Rozmowa z Piotrem Stohnijem. | Magazyn Lighthouse

W książce Koniec alfabetu opisuje Pan wyzwania związane ze zmianą pokoleniową. Jakie zatem główne zmiany w podejściu do pracy możemy zauważyć między pokoleniami Baby Boomers, X, Y i Z? Pokolenia Y i Z stwierdzają, że praca nie musi być przykrym dodatkiem do rzeczywistości czy czystą transakcją, ale zajęciem, w którym widzą sens, bo zaspokaja ich na głębszym poziomie. Pokolenie z powojennego wyżu, demograficznego, nie zastanawiało się za bardzo nad ideą pracy. Jego perspektywę streszczała prosta zależność. Nie pracuję. Nie będę miał pieniędzy na życie. W kontekście pokolenia X to się trochę zmieniło.

Pokolenie Y z kolei weszło w dorosłość w czasie, kiedy świat cieszył się już sporą dawką wielowymiarowej wolności. Od ustroju politycznego po raz pierwszy w historii mamy sytuację, w której tak duży obszar świata objęty jest tzw. demokracją liberalną. Przez swobodę podróżowania i zmiany miejsca życia. Powolność wyrażania siebie poprzez międzynarodową sieć czy poszukiwania swojej ścieżki zawodowej, gdzie się chce. Te wszystkie zmiany wsparła oczywiście technologia. Pokolenie Y mogło zacząć realizować postulat Work-Life Balance, który zaczęła głosić generacja X, ale wtedy warunki ekonomiczno-społeczne niekoniecznie były sprzyjające.

Pokolenie Y kształtowało swoje podejście do pracy na bazie merytokratycznych postaw swoich rodziców. Idź na studia. Będziesz mieć dobrą pracę. Jeśli praca jest twoją pasją, to ani jednego dnia nie przepracujesz. Jeśli będziesz się uczyć, to na pewno zdobędziesz lepszy zawód oraz wewnętrznego przekonania, że praca może być przyjemna. Może być fajną zabawą. Może, już na głębszym poziomie, dawać szczęście. A z jakim nastawieniem przychodzi pokolenie Z? Z jednej strony pokolenie Z czerpie z podejścia pokolenia Y, czyli żeby wykonywać pracę z zaangażowaniem, muszę najpierw osobiście widzieć w niej sens. Ten sens niekoniecznie musi być porywający, jak w przypadku pokolenia Y, wystarczy, że będzie dobrze uzasadniony.

Y, kiedy wchodziły na rynek, były również postrzegane przez starszych jako kapryśne i niezaangażowane. Pomijając to, że zetki dopiero kształtują swój styl pracy, a młodość zawsze rządzi się swoimi prawami, to czy możemy jednak coś już powiedzieć o ich podejściu do życia zawodowego? Na takim najogólniejszym poziomie podejście do pracy zetek wcale tak nie odbiega od podejścia y. Praca powinna łączyć pragmatyczne korzyści z dawaniem przyjemności i poczuciem sensu. Proporcje tych pragnień mogą się różnić w zależności od etapu życia, na jakim dokonujemy refleksji. Przechodząc natomiast do szczegółów, wiemy, że praca zawodowa nie będzie czymś, co wypełni każdy aspekt ich życia.

Raczej nie poświęcą się też jednemu fachowi. Zetki deklarują, że chcą jednocześnie rozwijać różne kariery. Pociąga je praca praktyczna, dająca namacalne efekty. Ten pragmatyzm w pokoleniu Z odzywa się między innymi dlatego, że jego przedstawiciele dostrzegają sporo niesprawności w usługach publicznych. Zetki chcą najpierw doświadczać świata, a później poznać teoretyczne wyjaśnienie niektórych kwestii. To ciekawie kontrastuje z powszechnym przekonaniem, że są niewolnikami wirtualnej rzeczywistości z nosami w telefonach. Wręcz przeciwnie. Zetki lubią przechodzić do konkretnego działania, widzieć konkretne rezultaty. Są pokoleniem cyfrowym, ale badania jasno pokazują, że częściej niż pokolenie Y wybierają produkty osadzone w rzeczywistości fizycznej.

Zdecydowanie. To naprawdę nie jest oczywista postawa. Firmy, które włączyły element różnorodności pokoleniowej w swoje DNA, zaskarbiają sobie zaufanie pracowników. Są w stanie pokazać, że bierzemy cię takim, jakim jesteś. Z tym, że takie otwarte, mądre podejście wymaga od firmy przejścia pewnej ścieżki. Firma musi wypracować coś, co wie, że połączy cały zespół pomimo różnorodności przekonań. Tym czymś są wartości. W obszernym zbiorze wartości zmieści się dużo więcej osób niż w ciasnych zbiorach precyzyjnie sformułowanych poglądów na daną rzecz. Mój ulubiony przykład obrazujący siłę i pojemność firmowych wartości związany jest z ubiorem.

Ale przede wszystkim mogą poznać inne podejście do pracy. Choćby takie drobiazgi jak bare minimum Monday, czyli żeby uniknąć stresu w niedzielny wieczór, na poniedziałek planuję tylko te rzeczy, które absolutnie w poniedziałek muszę zrobić. To niezła psychologiczna technika. Uważnie obserwując, jak zaczyna sobie kształtować styl pracy pokolenie Z, możemy też przygotować się na nadchodzące zmiany. Zauważmy, że pokolenie Y chciało większego udziału pracy zdalnej na grubo przed pandemią. Firmy, które zaryzykowały były w dużo lepszej sytuacji, gdy przyszedł lockdown. Pokolenie Z wysuwa postulat kompresowania czasu pracy i bardziej ekologicznego trybu życia.