Michał Kuź - Tech-right i arystopopulizm: zwycięska koalicja Trumpa [tekst audio]

Niedawno oskarżono go wręcz publicznie, że spłaca swój dług wobec gigantów AI. W grudniu 2025 roku Donald Trump podpisał kontrowersyjny Executive Order dotyczący sztucznej inteligencji, który w praktyce ograniczył możliwość wprowadzania przez Stany Federalne własnych regulacji w obszarze AI. Jak relacjonował Wall Street Journal, był to jeden z pierwszych wielkich politycznych testów dla AI i Big Tech go wygrał. Tech-right, cyfrowe Leningrady kapitalizmu. Tech-right to termin, który odnosi się do środowisk skupionych wokół nowoczesnych technologii reprezentowanych przez postacie takie jak Elon Musk, Mark Anderson, Jeff Bezos czy Peter Thiel.

Faustowski impuls na rzecz skuteczności i rezultatu. Skrajną wersją Tech-rightu jest dziś Dark Enlightenment, mroczne oświecenie, Kartisa Jarwina. Odrzuca on demokrację i opowiada się za państwem korporacją, systemem sprawowania rządów inspirowanym historycznym modelem pruskiego kameralizmu, w którym władza jest scentralizowana i efektywna jak w korporacji. Bardziej umiarkowaną wersję tej koncepcji prezentuje w swojej książce The Technological Republic Aleksander C. Karp, współzałożyciel i CEO specjalizującej się w analizie big data i narzędziach nadzoru firmy Palantir Technologies.

Kolejnym luminarzem Tech-rightu jest inwestor i twórca oprogramowania Mark Anderson, który dostrzegł w Donaldzie Trumpie obrońcę przed ograniczeniami rozwoju sztucznej inteligencji. Jego techno-optymizm uznaje regulacje państwowe za kajdany, a wolny rynek za jedynego, sprawiedliwego arbitra. Peter Thiel, libertarianin i współzałożyciel PayPal snuje z kolei fantazję o społeczeństwie rządzonym przez elity technologiczne, tocząc, jak pisze Le Monde, zainspirowaną ultralibertariańską filozofią Ayn Rand, krucjatem przeciwko biurokracji. Przyjacielem i byłym współpracownikiem Thiela jest natomiast wiceprezydent J.D.

Vance, który łączy elementy Tech-rightu z ludowym populizmem. To nie przypadkowa lista, lecz sieć wpływów. Till finansuje startupy, Musk kontroluje media społecznościowe, a Andersen inwestuje w AI. Ludzie ci tworzą cały gospodarko-ekonomiczno-polityczny ekosystem, który silnie oddziałuje na republikańską politykę w USA. Arystopopulizm w poszukiwaniu lokalnej cnoty. W opozycji do Tech-rightu stoi oczywiście populizm, w swojej bardziej rozbudowanej teoretycznie współczesnej wersji określanej również mianem arystopopulizmu. Koncepcja ta, będąca odpowiedzią na kryzysy porządku liberalnego, została sformułowana przez Patricka DeNina, bliskiego przyjaciela i mentora J.D.

Lud MAGA, skrót od Make America Great Again, czyli trzon masowego trumpizmu, uważa natomiast imigrację za zagrożenie dla miejsc pracy i kultury Ameryki. Kolejny punkt zapalny to polityka antymonopolowa. Niektórzy twierdzą, że giganci technologiczni mają zbyt dużą władzę. Inni, jak Andersen, uważają, że państwo powinno się trzymać z dala od biznesu. Arystopopuliści krytykują elity z Silicon Valley, Hollywood i Wall Street za oderwanie od problemów zwykłych ludzi, co sugeruje potencjalne napięcia z Tech-rightem, który jest reprezentowany przez liderów technologicznych. Z większym dystansem podchodzą też do migracji, akcentując ochronę wspólnoty i tradycji, podczas gdy Tech-right może widzieć w niej szansę na innowacje i postęp technologiczny.

Inna linia sporu to izolacjonizm kontra globalizm. Trump promuje doktrynę America First, obiecuje koniec zagranicznych interwencji i nakłada cła. Technooptymiści patrzą globalnie, promując amerykańskie interesy raczej przez eksport technologii. Dlaczego kapitał wybrał prawicę? Co skłoniło potentatów finansowych do zwrotu w prawo? W 2024 roku w jednym z wywiadów Mark Andersen opowiadał o spotkaniu przedstawicieli administracji Bidena z ludźmi branży AI. Ci drudzy mieli usłyszeć, że rozwój sztucznej inteligencji będzie się odtąd odbywał tylko pod kontrolą administracji, podobnie jak było kiedyś w przypadku technologii nuklearnych.

Andersen z rozbrajającą szczerością przyznał, że właśnie to sprawiło, iż on i wielu innych tech miliarderów postawiło na Trumpa. W podcaście komentatorki Barry Weiss Anderson mówił wręcz o cichej wojnie z administracją Bidena i zarzucał demokratom, że chcieli zakazać mniejszym firmom badań nad sztuczną inteligencją, powołując się na bezpieczeństwo narodowe. Dla technologicznych gigantów było to egzystencjonalne zagrożenie. Wydaje się więc, że ich zwrot w prawo to nie kwestia ideologii, lecz raczej kalkulacji. Po sprzeczce z Trumpem o zwiększającą deficyt budżetowy wielką, piękną ustawę, Elon Musk chciał założyć własne ugrupowanie – American Party.