#1 Rok z życia nietoperza (dr hab. Ireneusz Ruczyński)

Dzień dobry, tu Dominika Koprowska i Michał Walesiak. Zapraszamy na Naukowe Radio Białowieża. Naszym dzisiejszym gościem jest doktor habilitowany Ireneusz Ruczyński. Od czasu studiów doktoranckich Irek jest związany z Puszczą Białowieską, wpierw jako doktorant, a potem pracownik Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży. Jest współautorem ponad 30 prac naukowych dotyczących ekologii i fizjologii nietoperzy, opublikowanych w prestiżowych polskich i zagranicznych czasopismach. Aktualnie przygotowuje się do rozpoczęcia badań na temat rozmieszczenia owadów w krajobrazie rolniczym i jego wpływu na nietoperze w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki. Dzień dobry. Dzień dobry. Dzień dobry. Mamy zimę. Ja jakieś dwa tygodnie temu byłam u siebie w piwnicy i znalazłam tam nietoperze.

Wiemy, co się dzieje z nietoperzami zimą, a co się dzieje wiosną, latem i jesienią? Czy też tworzą jakieś zbiorowiska, czy śpią pojedynczo? Już zaczynając od wiosny, to nietoperze uaktywniają się, wtedy pojawiają się owady w środowisku, więc nietoperzy mogą na niej polować. No i dzięki temu, że te owady są dostępne, mogą utrzymywać wyższą temperaturę ciała i to jest ten okres, kiedy możemy je obserwować, jak one latają. I generalnie nietoperze to są jedne z najbardziej socjalnych zwierząt czy ssaków na świecie. Właściwie u wszystkich gatunków obserwuje się...

Jak gdyby ten sam nietoperz był pojedynczo w tejże dziupli, to musiałby wydać sporo energii, żeby utrzymywać tą właściwą temperaturę ciała, która... A, bo to jest ważna też taka rzecz. No właśnie o to chodzi. Ja do tego właśnie dokładnie dążyłem. Co takiego? Tutaj chodzi o to, że nietoperze na przykład mają zdolność do torporu, czyli obniżania temperatury ciała i mogą to robić również latem. Czyli to jest tak, że nietoperze niby są ssakami, czyli niby są organizmami stało cieplnymi, ale tak naprawdę wcale potrafią obniżać temperaturę swojego ciała? Tak, potrafią. Mówimy, że to są te heterotermiczne zwierzęta.

Wróćmy do śpiewania. Tak, to jest coś na kształt tego śpiewania. Na przykład bardzo często w czasie swojej pracy magisterskiej, kiedy skrzynki dla nietoperzy czy budki dla nietoperzy sprawdzałem, i te samcy karlików większych zajmowały określone budki i z tych budek one tam się odzywają i samica, która leci może wybrać sobie danego pana i bardzo często wtedy Tworzone są takie haremy, że na przykład jakiś samiec z jakiegoś powodu jest na tyle... Piękny, donośny głos. Ma jakiś dobry, donośny głos, że uzbiera grupkę samic, siedem, osiem.

przez coraz lepsze sieci, które pozwalały na odławianie, no i również radiotelemetry. I kiedy tutaj rozpocząłem pracę w Instytucie Biologii SAK-u, w ogóle miałem się ryjówkami zajmować pierwotnie, no ale po rozmowie z moim promotorem uzgodniłem, że, bo to był jakoś tuż przed sezonem takim badawczym, tą pracę dostałem. No i przekonałem mojego promotora, żeby pozwolił zakupić sześć czy siedem nadajników, już nawet nie pamiętam, i że ja doskonale wiem, co z tymi nadajnikami zrobię i co mogę badać z nietoperzami. Jeśli zakończy się to sukcesem, ta radiotelemetria, no to zostaje przy nietoperzach i już ryjówki czy rzęsorki zostawiam jako historię.

Na przykład samców najlepiej, bo to, no żeby, no samice wiadomo w okresie ciąży, karmienia nie powinny być raczej przytrzymywane w warunkach sztucznych, no ze względów czysto takich humanitarnych, chociaż nie, słowo tutaj akurat nie wiem czy jest dobre. Ale wiemy o co chodzi. No i przytrzymując z niej to też w warunkach sztucznych można badać zachowania tych nietoperzy np. wspólnie z ludźmi z Instytutu Maxa Plancka z Niemiec robiliśmy takie badania gdzie sprawdzaliśmy jakie bodźce pomagają nietoperzom znalezienie dziupli i robiliśmy taki eksperyment że mieliśmy sztuczne dziuple z wydrążonymi otworami wlotowymi i ten nietoperz jego zadaniem było znaleźć ten otwór.