Zachodnie Zakole Odry – Ryszard Matecki

Między Czelinem a Krajnikiem znajduje się wyjątkowa kraina, którą śmiało można nazwać Zachodnim Zakolem Odry. Wysokie i malownicze wzgórza krajańskie to jedne z najpiękniejszych krajobrazów nad Odrą. Tworzą miejsca pełne przyrody i zewsząd wychodzącej poniemieckości. Wzgórza cedyńskie, bielinek, most w siekierkach, rozlewiska kostrzyneckie to tylko niektóre niezwykłości tej krainy. O jej urokach, życiu na granicy opowiada Ryszard Matecki, regionalista, rysownik, twórca wiejskiego kocura. Rozmowa toczy się w starym poniemieckim domu u stóp Doliny Miłości, historycznego założenia parkowego, za które nasz bohater otrzymał sporo wyróżnień.

Dotyczy samej Odry. Natomiast, gdy spojrzymy na mapę Polski i widzimy ten taki cypelek najbardziej na zachód wysunięty na tej mapie, no to jest właśnie to miejsce. To takie miejsce, już dziki zachód, tak? Właśnie Zachodnie Zakole Odry. Kiedy ona, ta Odra, która płynie na Północny Zachód ma ten skręt i skręca już wtedy właśnie trochę bardziej na wschód. Potem już się zaczyna ta delta Odry tak naprawdę. To jest to miejsce. No tak, jesteśmy w momencie, kiedy właśnie Odra ma ten specyficzny odcinek. On jeszcze nie jest Dolną Odrą, ale już też nie jest do końca Środkową Odrą, bo jemu już jest blisko ujście.

Oni wiedzieli, że drożny układ komunikacyjny to jest kręgosłup gospodarki. Przywieźli ze sobą uprawę na tych lichych, nadodrzańskich ziemiach, uprawę tytoniu, która tutaj nagle się okazała w pewnym momencie, jeszcze do czasów NRD, była absolutnym motorem napędowym gospodarki. Ten tytuń tutaj świetnie się udawał, uprawę warzyw. Oni stworzyli tutaj takie zaplecze żywieniowe dla Berlina, właśnie w tej dolinie Odry, czy tam na tej przestrzeni między Berlinem a Odrą. Czyli mówimy tutaj o zachodnim brzegu Odry. No ale to oczywiście w automatyczny sposób przekroczyli też i granice samej Odry i się tutaj osiedlali. Właśnie rodzina von Humbert była przykładem takich hugenotów. Oni w pewnym momencie stanowili elitę państwa pruskiego.

Ten pas przygraniczny po dwóch stronach tworzy zupełnie nową jakość kulturową. Kompletnie. Zupełnie. I my jesteśmy w niezwykłym momencie, że jesteśmy w stanie zaobserwować ten proces. Bo to jest ten proces, on się tak naprawdę niedawno rozpoczął, właśnie wtedy, kiedy Schengen weszło. I teraz to wszystko dopiero się rodzi, buzuje. My jesteśmy w stanie to notować, obserwować to. To jest rzecz naprawdę niezwykła, bo ona się sprowadza do tych relacji międzyludzkich i jakby wraca to co było, tylko zostało to przesunięte na Dodrę.

Pokazało sami swoje. To nie jest prawda. Mniej więcej 1 trzecia ludności trafiła tutaj w ten sposób. A 1 trzecia to byli ludzie, których zatrzymano jak wracali z robót w Reichu, z Rzeszy. Po prostu zatrzymano ich na siłę. 1 trzecia to byli osadnicy wojskowi. Po prostu przydzielano tutaj, szczególnie tu w pasie nadodrzańskim, bo to byli zaufani ludzie. Więc w związku z tym każda wioska miała swojego jednego albo przynajmniej kilku osadników wojskowych, którzy pełnili takie role liderów. Trzymali straż nad Odrą. Trzymali straż nad Odrą. Więc to tak mniej więcej taki podział. I teraz zobacz co się dzieje. Tutaj Lubiechów Górny jest tego idealnym przykładem, był idealnym przykładem, bo w pewnym momencie, kiedy weszła kolektywizacja, to nakazano im stworzyć kołchozy, spółdzielnie produkcyjne i teraz nagle się okazało, że ci ludzie mają ze sobą pracować, a mają zupełnie inną kulturę rolną.

I to właśnie jest to, że tak naprawdę tutaj przez te lata właściwie no nikt poważnie nie myślał o tym, żeby cokolwiek zbudować. No oczywiście, że tak. Dopiero teraz zaczynamy budować i dopiero teraz, co jest właśnie najciekawsze, nie trzymamy straszna Dodrą, nie obchody tysiąclecia bitwy pod Cydynią, nie różne polityczne rzeczy i wzmacnianie granicy, wręcz odwrotnie, właśnie to otwarcie granicy pozwoliło nam na uwierzyć i pokochać tę ziemię, Zostawmy to jako puenty tej rozmowy, bo właściwie chyba lepszej puenty nie znajdziemy, ale właśnie chyba otworzyliśmy trochę ten problem.