Janusz Waluś. Jak polski emigrant stał się zabójcą politycznym w RPA

Zbyt duże ryzyko. Woli poczekać na rozwój wydarzeń. Hani wraca do samochodu z gazetą pod pachą. Wyjeżdża z parkingu, ale już bez czerwonego Forda na ogonie. Waluś zakłada, że mężczyzna wróci prosto do domu, dlatego woli pojechać inną drogą, aby nie zwracać na siebie uwagi. Nie myli się. Gdy wraca na miejsce, Hani parkuje swoją Toyotę na podjeździe. Waluś czuje, że to ten moment. Lepszego nie będzie. Podjeżdża pod zaparkowany samochód Haniego. Z torby wyciąga pistolet i chowa go za paskiem z tyłu spodni. Wysiada. Mister Hani...

Nie miał szans na przeżycie. Dwa z nich niszczycielsko trafiły w mózg i rdzeń kręgowy. Nazwisko i wizerunek Polaka błyskawicznie trafiły na okładki południowoafrykańskich gazet. Dziennikarze szybko ustalili, że Waluś należał do neonazistowskiej organizacji Afrykanerski Ruch Oporu. W mediach nie mówiło się już o zabójstwie, a politycznym zamachu. W różnych miastach RPA zaczęło dochodzić do zamieszek. Po trzech dniach od śmierci Haniego było już 10 ofiar śmiertelnych. Mak Maharaj, jeden z liderów Afrykańskiego Kongresu Narodowego. Noc zabójstwa Chrisa Haniego była najmroczniejszą w życiu tego kraju. Ale zwykle najmroczniejsze momenty okazują się tymi najjaśniejszymi.

To od nas zależy, co z tym zrobimy. Do Polski powoli docierały informacje o rodzimym zabójcy w RPA. Dziennikarze Gazety Wyborczej przeprowadzili rozmowę z Tadeuszem Walusiem, ojcem Janusza. Mężczyzna twierdzi, że syn padł ofiarą politycznej prowokacji. Nawet jeśli wplątałby się w morderstwo polityczne, jest zbyt inteligentny, żeby zrobić to w tak prymitywny sposób. Gdyby planował zamach, nie jechałby swoim samochodem i nie strzelał ze swojej broni, bronił syna na łamach gazety, Tadeusz Waluś. Zarówno biali, jak i czarni mieszkańcy południowej Afryki, zaczęli gorączkowo poszukiwać odpowiedzi, kim jest polski zamachowca i dlaczego dopuścił się okrutnego morderstwa.

Mimo zachwytu nad tym regionem, trudno mu było podjąć decyzję o rozstaniu z RPA. Czuł, że to miejsce to jego dom. Na początku 1993 roku postanowił bronić swoich ideologiczno-politycznych przekonań. Już kilka lat wcześniej zainteresował się działalnością Partii Konserwatywnej Południowej Afryki. Na jednym ze spotkań poznał wysoko postawionego polityka prawicowego ugrupowania, Cliva Derby-Lewisa. Panowie od razu się polubili. Janusz zaangażował się w działalność polityczną. Wspierał Partię Konserwatywną w organizacji kampanii wyborczych. Pojawiał się na spotkaniach czy wiecach. W końcu zaczął się coraz bardziej radykalizować.

Po osadzeniu w areszcie Derby Luis napisał gryps do zaprzyjaźnionej dziennikarki, w którym tłumaczył, dlaczego Chris Honey musiał zginąć. Chciał, żeby opublikowała go w swojej gazecie, ale zamiast tego przekazała go policji. Śledztwo w sprawie zabójstwa nabrało rozpędu. Zatrzymani zostali kolejni podejrzani o współudział w zamachu. Wszyscy, choć w różnym stopniu, byli powiązani z partią konserwatywną. Ostatecznie o zamach na Haniego oskarżone zostały trzy osoby. Janusz Waluś, Clive Derby-Lewis oraz jego żona Gaje. Akt oskarżenia obejmował również spisek w celu pozbawienia życia ośmiu osób. 17 października 1993 roku sąd w Johannesburgu skazał Janusza Walusia i Klajwa Derby Luisa na karę śmierci.

Przede wszystkim o niedopuszczenie do integracji szkół i osiedli mieszkaniowych. Wyjaśniał po latach Waluś w rozmowie z reporterem Cezarym Łazarewiczem. Kilka miesięcy po ogłoszeniu wyroku z osadzonym w więzieniu Walusiem rozmawiał korespondent Gazety Wyborczej Wojciech Jagielski. Wówczas zabójca Krisa Haniego nie miał sobie nic do zarzucenia. Jego zdaniem, zabójstwo człowieka uznanego przez kogoś za zagrożenie dla bezpieczeństwa czy porządku może być nie tylko usprawiedliwione, ale wskazane, relacjonował Jagielski. Niedługo później Walusia za kratami odwiedził kolejny polski dziennikarz, Rafał Malik z Rzeczpospolitej. Zapytał go, czy czuje się niewinny.