Lechówek w gminie Łagów
Jego początki datuje się na XIV wiek. Miejscowość należała do biskupów włocławskich. Często jest mylony z Lechowem, który leży w gminie Bieliny. Z czego to wynika? Do Lechówka w gminie Łagów zapraszaja Cezary Jastrzębski i Robert Szumielewicz.
Moc historii. Dzień dobry, witamy Państwa jak zwykle tuż po południu. Cezary Jastrzębski. Z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach i Robert Szumielewicz. Cóż, można powiedzieć, że przedłużony weekend dobiega końca, bo to dzisiaj ostatni dzień majówki. No hop hop, chyba że ktoś wziął sobie parę dni urlopu i jeszcze do końca tego tygodnia będzie wypoczywał. Tak też może być. No i dziś oczywiście jak zwykle historycznie. Ale myślę, że turystycznie też w pewnym sensie może ten temat, mówiąc kolokwialnie, liźniemy, bo wybierzemy się do Lechówka, do Lechówka w gminie Łagów.
I w związku z tym, no nie wzdłuż tej głównej drogi wioska była położona i nadal jest położona, tylko właśnie w ten sposób, tak trochę na ukos. A ja właśnie, kiedy to skrzyżowanie miniemy, kiedy od Starej Wsi w stronę Łasków droga jest skrzyżowana, to od razu patrzę w prawo, dlatego że tam jest taka niewielka łączka i od wielu lat, chyba ponad dwudziestu, albo jeszcze pewno dłużej to trwa, odwiedzam tam takie niewielkie stanowisko, Rośliny bardzo ozdobnej, bardzo dekoracyjnej, która się nazywa mieczyk dachówkowaty. To roślina, która oczywiście tak jak wiele roślin, i dlatego tu jest ten motyw historyczny, niestety pod wpływem zmieniających się warunków przyrodniczych, ale też pod wpływem antropopresji, pod wpływem działalności człowieka, zaczyna ginąć.
To jest kobieta, która przygotowywała się, mieszkając w Lechówku kiedyś, do jakiejś uroczystości. No i siedziała sobie przed lustrem, no i cóż kobieta może robić przed lustrem? Szykuje się do imprezy. No i tutaj to takie czy inne czynności wykonuje i w pewnym momencie widzi w lustrze, że pojawiła się jakaś morda gigantyczna. Nie wie co to jest, a tymczasem miała otwarte okno i do tego okna zajrzał łoś, który po prostu chciał sprawdzić jak się człowiek przygotowuje do imprez. No i potem cała wioska wyszła i tego łosia odprowadzała, bo on sobie tak powolutku, powolutku przedefilował przez cały Lechówek. No i ludzie z zainteresowaniem oglądali, co to za zwierzę, no bo łoś uważa, że nie ma się czego bać.
To jest przecież największe nasze zwierzę i w związku z tym wychodzi z założenia, że nie ma żadnych nieprzyjaciół, nic mu nie grozi. No często jak wiemy, tu akurat na szczęście tego nie ma, giną łosie podczas przechodzenia przez tory kolejowe, dlatego że one właśnie myślą, że pociąg im nie zagraża, nie mają się czego bać. To jest więc Lechówek taki ciekawy teren też do przechodów. I właśnie te łosie często tutaj przechodzą, no bo jesteśmy w Dolinie Kielecko-Łagowskiej, czyli w tej najdłuższej dolinie w Górach Świętokrzyskich, mającej 42 km długości. Dolinie, która no na pewno została zasiedlona z tego powodu, że stanowiła taki teren Nie górski, a góry, przypomnijmy, do XIX wieku to był teren bardzo niebezpieczny.
W góry zapędzano się tylko po to, żeby jakieś surowce mineralne wydobywać lub w poszukiwaniu ziół. A oprócz tego każdy się bał wchodzić w góry, no bo tam groziły różne niebezpieczeństwa. Dlatego też doliny były szybko zasiedlane, no a te góry dość późno. No i właśnie Dolina Kielecko-Łagowska oddziela nam to główne pasmo Łysogór. Jak jedziemy od Kielc mamy po lewej stronie, no generalnie, bo powiedzmy, że tam jest Wał Małacętowski, to bardzo ważny też i po prawej stronie mamy kolejne pasma górskie i tą piękną doliną sobie wjeżdżamy i tak właśnie Zapewne to wyglądało z punktu widzenia osadniczego, bo z jednej strony były Kielce, które rozwijały się i coraz mocniej napierały na tereny niezagospodarowane osadniczo, a z drugiej strony w Łagowie pojawili się ci biskupi włocławscy,
Że właśnie od Lechówka albo od Lechowa taka ścieżka prowadziła między tymi dobrami, że można było się dostać na piechotę. Zresztą niektórzy podejmują, chociaż ostatnio to troszeczkę słyszałem, że to już rzadziej się zdarza, bo niektórzy chodzą właśnie z Lechówka na piechotę do klasztoru na Świętym Krzyżu, no w ramach jakichś postanowień, żeby nie dojeżdżać samochodem, tylko właśnie taką Być może tą starą ścieżką, no pewno nie dokładnie tym samym tropem, ale właśnie w kierunku na Święty Krzyż, żeby się dostawać. To był ważny motyw, dlatego że sypano kopce graniczne i jeszcze pod koniec XVIII wieku zwracano uwagę na te granice. Był to więc istotny motyw. Przy okazji możemy powiedzieć, jak mówimy o końcu XVIII wieku, o tych właśnie problemach, które wiążą się z tym, że jeśli zerkniemy w taki bardzo dobry źródłowy materiał, my czasami się posługujemy tym materiałem, a to jest Regestr Diecezjów.
No ale nie ma Lechówka, więc widzimy naprawdę, jak tutaj bardzo często są te problemy dotyczące tego, jak tę wioskę traktować i jaka powinna być jej przynależność, więc mamy rzeczywiście kłopot. No ale pewne źródła odnoszą się już ściśle do Lechówka, bo kiedy jest ten zapis mały albo mniejszy, no to wiadomo, że chodzi o tę miejscowość. Generalnie możemy powiedzieć tak, że oprócz tego dokumentu 1374 to jest też taki motyw związany właśnie z tymi różnymi granicami i nieistniejącymi dzisiaj miejscowościami, który skłania nas do tego, żeby troszeczkę taką datę początków tej miejscowości przesunąć jeszcze w przeszłość.
Wielokrotnie się spotykamy z takimi sytuacjami, odwiedzając poszczególne miejscowości z MOC HISTORII, że te pierwsze wzmianki, tak jak tutaj, mamy na przykład w XIV wieku, ale jeżeli się zagłębimy w dokumenty, w źródła, to się okazuje, że ta miejscowość istniała już wcześniej. No i to są te motywy, które dotyczą też nieistniejących dzisiaj miejscowości, tak jak wspominaliśmy, albo tych, które zmieniły swoją nazwę. Jeśli chodzi o nieistniejące miejscowości, to wśród dóbr klasztoru świętokrzyskiego wymienia się też buszecz. Tak to zapisano właśnie w tym dokumencie z 1374 roku. Buszecz. Później, w XV wieku, zapisano silva buzecz, czyli podobnie silva, czyli las.
No i to było o tyle ważne, że wskazywano właśnie, że ta miejscowość jest pewną graniczną i granice między tymi dobrami biskupów krakowskich, włocławskich a klasztorem rozciągają się w pobliżu tej miejscowości. No przypuszcza się, że to właśnie jak wspominaliśmy o tym wale małacętowskim, że miejscowość ta lub las, no bo silwa, czyli las, nie miejscowość, że ona znajdowała się właśnie na północnych stokach wału małacętowskiego i tu również jest mowa właśnie o tej ścieżce lechowskiej. Pojawiają się takie nazwy w ogóle dzisiaj niewykorzystywane i zapomniane, czyli na przykład Potok Grdzonów, takie miejscowości lub lasy też, jak Senna, gdzie się miał znajdować właśnie Kopiec Graniczny.
że jeden z tych najazdów albo wszystkie doprowadziły do tego, że istniejące wcześniej osadnictwo uległo likwidacji. I stąd pojawiło się to określenie. No my teraz nie wiemy, jak ten skryptor, kiedy on zapisywał, jak on traktował tę nazwę łacińską. Czy jako Dąbrowę, na co mamy poświadczenie, że właśnie te lasy jednak tu były, czy też jako pustkę osadniczą. Bo mógł tak albo tak. Tego nam nie wyjawił tak do końca. On wtedy wiedział, wszyscy wtedy wiedzieli. To jest dlatego też ważne, jeśli my wielokrotnie właśnie mówimy, że trzeba zapisywać różnego rodzaju informacje, tłumaczyć to, dlatego że tak, my wszystko doskonale rozumiemy, ale następne pokolenia tego tak jasno już nie będą odczytywały. No i z tego punktu widzenia możemy więc powiedzieć, biorąc pod uwagę fakt, że są tutaj w pobliżu, w tej dolinie między Kielcami a Łagowem, nazwy, które mają charakter nazw odosobowych, bo taką nazwą też jest Lechów od Lecha, od nazwy osobowej Lech.
No ale mamy też i pewnie zajrzymy do kolejnych źródeł, no bo ta historia naszego Lechówka ciągnie się dalej. Ciągnie się i właściwie to najwięcej różnych dokumentów pochodzi właśnie z XIV, z XV, z początku XVI wieku. Natomiast później już jest troszeczkę gorzej. Nie ma tych zmianek. Oczywiście nie oznacza, że nie należy ich poszukiwać, bo zarówno właśnie w dokumentach dotyczących biskupstwa krakowskiego powinniśmy szukać, jak i biskupstwa włocławskiego, jak i klasztoru świętokrzyskiego. Tu są trzy potężne rezerwuary, w których zapewne bez problemu znajdziemy po jakiejś przyodrobinie szczęścia
A więc ten 1374 rok, ale być może wcześniejsze osadnictwo, które w wyniku najazdów uległo likwidacji. A potem są dokumenty na przykład z 1380 roku, I to jest dokument, który został wydany przez Jakuba, biskupa Włocławskiego w Raciążu 25 września 1380 roku. Jest w nim wymieniony Piotr Sołtys z Lechowa. No ale właśnie, tak jak mówimy, tu były te problemy, że już wkrótce, bo w XV wieku jasno pisano, że Lechówek jest kolonią Lechowa. Ale jak mówiliśmy o tej ścieżce lechowskiej, jak mówiliśmy o dokumencie 1374, to niektórzy badacze uważają, że on dotyczy też Lechówka.
Posiadał więcej łanów ziemi, miał inne możliwości, często też inne obowiązki, bo taka jest prawda, ale to było zawsze uprzywilejowane, jeśli chodzi o funkcjonowanie w ramach miejscowości. No i wiemy też, że były dwa wolne łany i biskup krakowski Wojciech zezwolił też wtedy na zbudowanie młyna na tej rzeczce właśnie określanej Mniszek albo Bodzancinka. Więc no tutaj ten Lechów się nam pojawia jako przy okazji Wojciechowa, ale jako ważna miejscowość i te kwestie dotyczące najbliższej okolicy Lechów, Lechówek są tu niezwykle ważne. Natomiast potem oczywiście mamy w XV wieku, kiedy w nim jesteśmy Jana Długosza i tutaj też trzeba się niektórym informacjom przyjrzeć.
Nie po raz pierwszy i z pewnością jeszcze wiele razy będziemy sięgać do słynnego liber beneficiorum naszego kronikarza Jana Długosza, no i nie inaczej jest też z Lechówkiem. Jan Długosz w dwóch miejscach wspomina o Lechowie i mamy informacje, które jak u Jana Długosza w tej Księdze Uposażeń Diecezji Krakowskiej są bardzo szczegółowe. No bo Długosz napisał, że Lechów położony jest w parafii łagowskiej i należał za czasów Jana Długosza do biskupstwa włocławskiego. Mówiliśmy sobie, że w dokumentach przez dzieje są zapiski, które rzeczywiście to potwierdzają, więc mamy kolejne dane na ten temat, ale Długosz oczywiście, jak to u niego, przedstawia nam taki stan społeczno-ekonomiczny.
Te szczegóły są o tyle ważne, że one pozwalają Wyrobić nam sobie zdanie na ten temat, jak duża była miejscowość, jak ona się rozwijała, z czego mieszkańcy się utrzymywali albo czym się zajmowali. No i Długosz zapisał, że było wtedy w Lechowie siedem łanów kmiecych. Z których dziesięcinę oczywiście przekazywano biskupstwu Włocławskiemu, ale też wspominał o tym, że było sołectwo, tak jak mówiliśmy przed chwilą, to są lata 1470-1480, tak przyjmujemy, że Liber Beneficiorum oddaje stan z tego czasu, a myśmy mówili o dokumencie 1421. I wtedy też to sołectwo pojawiło się, no i w czasach Długosza również ono było osadzone na dwóch łanach, ale z tych łanów płacono dziesięcinę kościołowi w Baćkowicach.
On był zobowiązany w przypadku właśnie Lechowa za czasów Jana Długosza do stawania w pospolitym ruszeniu. Więc musiał o tym pamiętać, że na nim to spoczywało. I mamy też takie informacje już później kolejne z XVI wieku, różnego rodzaju dotyczące Lechowa i Lechówka, jeśli chodzi właśnie o ten areał. Generalnie możemy powiedzieć tak, że siedem łanów, kiedy my mówimy o tym, że taki łan w średniowieczu, gdybyśmy to tak mieli liczyć, to było od 17 do 25 hektarów, więc w zależności od terenu, w zależności od lat, kiedy o tym się mówi, No to powiedzmy, że dwadzieścia hektarów, czyli dwadzieścia hektarów razy siedem, jeden łan to dwadzieścia hektarów, no to już dość sporo ziemi, ale oczywiście to było tak, że każdy kmieć miał
Jeden łan, siedmiu kmieci było, co oznacza, że no chyba mieli troszkę lepiej. Oczywiście no nie mówimy teraz o poziomie rolnictwa, o tym jakie ono było nowoczesne, bo musimy pamiętać, że w średniowieczu przecież jedno wrzucone ziarno do ziemi dawało jedno ziarno. To się dopiero zmieniło w czasach na dobre, no nam współczesnych. Powiedzmy tak, od 150 czy od 200 lat mamy sytuację taką, że to jedno ziarno wrzucone daje trochę więcej niż jedno, czyli to jest duże ryzyko. Stąd ten głód, stąd te przednówki, czyli do nowych zbiorów trzeba było naprawdę zaciskać pasa. A więc tych 20 hektarów, no to nie jest jakaś potęga mimo wszystko, jak też na tamte czasy.
No ale tutaj też bierzmy pod uwagę jak nawet współcześnie wygląda sytuacja, bo rzeczywiście takie 20-30 hektarowe gospodarstwa w Lechówku i w okolicy to jest rzadkość, no to są pojedyncze. To są osoby, które mają tyle hektarów, a reszta to właściwie ma tak od 6 do 8 hektarów. No ale teren jest trudny do uprawy. Przecież to jest centrum Gór Świętokrzyskich. W związku z tym ewidentnie mieszkańcy już od bardzo dawna muszą imać się innych dodatkowych zajęć, które pozwalają rodzinom przetrwać. Dzisiaj to oczywiście w dużej mierze jest wyjazd za granicę. No i tak jak w wielu świętokrzyskich wioskach, szczególnie w tej części Gór Świętokrzyskich, Mamy z tym do czynienia, no bo z ziemi się za bardzo nie można utrzymać, a i tak można by chyba też powiedzieć, że biorąc pod uwagę dzisiejsze już czasy, no to 20 czy 30 hektarów to jednak zaczyna być coraz mniej, chyba że ktoś, no tutaj to głównie te gospodarstwa na mleko były nastawione.
Ale dzisiaj się już mówi o tym, jak rozmawiam z wieloma młodymi mężczyznami, których gdzieś tam spotykam po drodze, między innymi właśnie gdzieś w okolicy Lechówka. No to już wszyscy mówią, nie, proszę pana, kiedyś to może 20 hektarów, to byłbym zadowolony. Dzisiaj to 100 hektarów. No tak już jest, że od wielu, wielu lat w całej Unii Europejskiej prowadzi się tę politykę wielofunkcyjnego rozwoju wsi. Czyli wychodzi się z założenia, że 15%, no może 20% mieszkańców wsi będzie utrzymywało się z rolnictwa, a cała reszta ma się utrzymać z czego innego. No więc 8 na 10 mieszkańców Lechówka ma się utrzymywać z czegoś innego niż rolnictwo. Stąd no takie trudności, które powodują, że rzeczywiście
Ta emigracja zarobkowa, no bo przecież najczęściej ktoś chce tutaj wrócić, tu wybudować dom, tutaj mieć jakieś zabezpieczenie swojej przyszłości, po to się tam ciężko pracuje za granicą. Ale no takie są zjawiska, więc Lechówek przez właściwie całe dzieje, tak możemy powiedzieć, biorąc pod uwagę te informacje takie społeczno-ekonomiczne, no borykał się z takim codziennym trudem i niewiele się pod tym względem zmieniło. Część informacji już podaliśmy, sięgając choćby do Jana Długosza, ale tak jak wspomnieliśmy, do XVI wieku jest ich najwięcej, później już zdecydowanie mniej. Ale jednak różne te informacje, dokumenty zawierają, chociaż jak mówiliśmy, jednak są te nieporozumienia dotyczące Lechowa i Lechówka, choćby nawet jeśli popatrzymy na zachowane inwentarze dóbr biskupstwa włocławskiego.
My najczęściej podczas naszych spotkań wspominamy o inwentarzach królewszczyzn. Bo były takie lustracje dóbr, które należały do króla, były dzierżawione, no i szczegółowo zapisywano różne informacje. Często tam sobie łamiemy język na tej staropolszczyźnie, są wtręty łacińskie. Oprócz takich lustracji królewskich były też lustracje I czasami nimi się posługujemy, bo są nawet wydrukowane dóbr biskupstwa krakowskiego. No i siłą rzeczy wiadomo, że były też inwentarze dóbr biskupstwa włocławskiego. I na przykład w takim inwentarzu z 1534 roku podano, że wieś Lechów należy do biskupstwa włocławskiego. No podobnie jak w tym Regestrze Diecezjów. Niewykluczone, biorąc pod uwagę fakt, że w tym czasie Lechów należał do biskupstwa krakowskiego.
I dzisiaj też często szukamy takich miejsc, gdzie kiedyś się znajdowała karczma, no bo tam na przykład można znaleźć jakieś interesujące artefakty przeszłości, jakieś skorupy, niektórzy znajdują monety. Oczywiście trzeba pamiętać, że wszystko to wymaga Zgody konserwatora zabytków na taką eksplorację już bardzo daleko posuniętą, ale czasami właśnie nawet świadomość tego, że tu było takie miejsce, które było odwiedzane przez bardzo dużo ludzi, bo karczma taką rolę pełniła, Jest ważna, żebyśmy mogli zlokalizować to miejsce. No niestety nie jest to tak do końca możliwe. Wiemy natomiast, że no właśnie trudno powiedzieć w ogóle gdzie był ten młyn nad rzeczką, czy tutaj, czy gdzieś w samym Lechówku, czy gdzieś troszkę dalej, chociaż no od prawej strony jak jedziemy od strony Kielc,
Z dobrami klasztoru świętokrzyskiego, z dobrami biskupów krakowskich. I to już są informacje z XVI wieku, kiedy też pojawiają się nazwiska. Na przykład Jan Piętka, Paweł Gałka, Prokop Las pisany przez dwa S, Stanisław Bieniek, Wojciech Głuch. Tomasz Kach. To są wszystko kmiecie, no bo kmieci zwykle wymieniano na pierwszym miejscu, a wszystkich innych pozostałych, czyli zagrodników, komorników, biednych, czy rzemieślników, no w dalszej kolejności. A więc przy takiej dociekliwości możemy również w przypadku nawet niejasności, takich jakie mamy w przypadku Lechówka i Lechowa, Dotrzeć jednak już do takich wiadomości, które dotyczą ściśle tej miejscowości, a nie pozostawiają nas tylko w sferze hipotez, przypuszczeń, no i takiego ciągłego niepokoju, że a no czemu tego wszystkiego nie możemy tak jasno rozstrzygnąć.
Pokazano wszystkie 23 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.