Mentionsy Mentionsy
MOC HISTORII
MOC HISTORII

Klasztor w Imbramowicach cz. 3

26.10.2025 ·38 min 33 s

Klasztor sióstr Norbertanek obchodzi jubileusz 800 – lecia istnienia. Zanim jednak stanął tu klasztor, miejsce to kryło dawne grodzisko, owiane tajemnicą i legendami, z których jedna łączy się z postacią założyciela zakonu norbertanek. Na początku XVIII wieku miał tu miejsce tragiczny w skutkach pożar. Zakonnice zapisały się w historii Polski, biorąc udział w wydarzeniach Insurekcji Kościuszkowskiej. Do Imbramowic zapraszają Cezary Jastrzębski i Robert Szumielewicz. 

MOC HISTORII Dzień dobry, witamy Państwa jak zwykle w niedzielę tuż po południu. Cezary Jastrzębski z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach i Robert Szumielewicz. Dziś po raz trzeci w MOC HISTORII zaproponujemy Państwu spotkanie z Imbramowicami, a konkretnie z Klasztorem Norbertanek, a to w związku z 800-leciem tego klasztoru, które przypada w przyszłym roku, ale już w tym pewne elementy tego jubileuszu będą się odbywały. No i mówiliśmy już o samej miejscowości, jej charakterze turystycznym, wspominaliśmy też o klasztorze, dosyć dużo mówiliśmy o tej świątyni.

I znowu w ciągu dnia trzeba było budować, a w nocy to wszystko znikało. Imbram już był bardzo zrezygnowany, kiedy to miał usłyszeć jakiś cudowny śpiew w innym miejscu, w tym właśnie, gdzie dzisiaj się znajduje klasztor. I to był powód do tego, że zrezygnował z grodziska, a powiedział sobie, no skoro jakiś cudowny śpiew, to znaczy tu budować. I wtedy już tych problemów ze zniszczeniem wznoszonych budynków nie było żadnych. Grodzisko jest więc dla nas też interesujące, podobnie jak ten element, jeszcze raz to podkreślmy, Te dawne informacje dotyczące Imbramowic, one jednak dotyczą tej nazwy Dłubnia, jak nazywa się rzeka, która cały czas nam towarzyszy w naszych spotkaniach. I bardzo długo Dłubnią nazywano dwie miejscowości, zarówno Imbramowice, jak i Ścibożyce, o których też wspominaliśmy, źródło Jordan, o nim mówiliśmy.

Wspominaliśmy o tym dla przypomnienia powiedzmy jeszcze raz. Niektórzy uważają, że między nawet rokiem 1163, czyli to jest fundacja Klasztoru Bożogrobców w Miechowie, a rokiem 1194, że wtedy powstał ten pierwotny klasztor. A potem to jest ta fundacja norbertańska, bo przypomnijmy, że Norbertanie to zakon, który powstał w 1120 roku. Czyli teoretycznie nie można wykluczyć, że już jakaś reguła norbertańska tutaj obowiązywała. Tym bardziej, że widzimy to ciągle tutaj, kiedy jesteśmy w klasztorze, że pojawia się postać zarówno św. Norberta, jak i św. Augustyna. Św. Augustyna Zobaczymy, kiedy wchodzimy przez bramę, będącą jednocześnie dzwonnicą na teren klasztorny.

I posługują się oczywiście różnego rodzaju instrukcjami, kanonami, zasadami, konstytucjami, ale generalnie możemy powiedzieć o takiej najważniejszej idei, która sprowadza się do zdania jedno serce i jedna dusza w Bogu. To jest więc takie motto, ale oprócz tego trzeba pamiętać, że też się to tak zapisuje powołaniem sióstr, celem istnienia tego zakonu. Jest trwanie w misyjnym sercu Kościoła poprzez nieustanną modlitwę, wyrzeczenie się siebie i składanie ofiary pochwalnej. Symbolem tego wszystkiego jest krata, która oddziela klasztor od świata zewnętrznego i właściwie bardzo rzadko krata jest podnoszona, żeby tę izolację zlikwidować. Dlatego też dla nas to są ważne sprawy, jak należy cały czas rozpatrywać istnienie tego zgromadzenia, które jest pewnym fenomenem o tyle, że przetrwało bardzo, bardzo burzliwe dzieje.

Myśmy już częściowo o tym wspominali, ale tylko o niektórych aspektach, np. o szkolnictwie. O działalności gospodarczej. A tymczasem ważny też jest taki motyw, który dotyczy tego, że nigdy klauzura, oczywiście były takie okresy przerw, ale klauzura nigdy nie uległa tutaj likwidacji. Czyli to oderwanie od świata, to poświęcenie się sióstr nie wiązało się, mimo że tragedie były różnego rodzaju, o których za chwilkę powiemy. Nie wiązało się to z tym, że uległo to życie zakonne jakiemuś brutalnemu przerwaniu. Ulegało, ale nie z powodów takich, które wiązałyby się w jakiś sposób z samymi zakonnicami. Tak jak już wspominaliśmy o klauzurze Norbertanek, która nie została przerwana przez wieki.

Warto dodać, że to właśnie nieliczny z najstarszych klasztorów, gdzie to wszystko przetrwało. No i też musimy wspomnieć o tym, że przez te 800 lat los łaskawie nie obchodził się z klasztorem. Nie, mimo tego, że tak jak wspominamy, ta ciągłość tych 800 lat w dużej mierze została zachowana. W dużej mierze, bo były okresy przerwy. Trudno nam powiedzieć o tym najstarszym czasie, a więc tym, kiedy Imbram założył klasztor. Czy w ogóle on był, jak wspominaliśmy, norbertański? Nie możemy tego jednoznacznie stwierdzić, ale jednak ten jubileusz dotyczy fundacji Iwo Odrowąża, a więc tej fundacji, kiedy już wyraźnie wiadomo, że zgoda papieska dotyczy klasztoru norbertańskiego.

Chociaż co do daty też są problemy, bo to Jan Długosz spopularyzował i on właściwie najwięcej napisał w średniowieczu na temat dziejów klasztoru. Spopularyzował tę datę 1226 jako datę fundacji, Ale my wiemy, że obejmuje ona dłuższy okres, być może 1223, a na pewno 1229, bo to jest wtedy tabulla papieska, a już 1228, wspominaliśmy o tym, to jest przekazanie dóbr dziedzicznych przez Iwo Odrowąża klasztorowi. Wymienialiśmy te różne wioski i różne przywileje, które przekazał biskup klasztorowi. Więc na pewno jeszcze raz to podkreślmy, o tym też mówiliśmy, że 800 lat co najmniej, bo być może znacznie, znacznie więcej niż tylko kilka lat koło 800.

Zostali natomiast zakonnicy, czyli Norbertanie. O tym wspominaliśmy, że równolegle funkcjonował klasztor męski. I wiemy, że to trwało dość długo, bo dopiero w 1485 roku zakonnice wróciły do Imbramowic, czyli niemalże cały XV wiek tutaj nie było zgromadzenia żeńskiego. Jan Długosz wspominał o tym, że było tutaj dwóch, trzech zakonników, czyli Norbertanów, ale że oni prowadzili niezbyt takie zgodne z regułą życie zakonne i że powinni bać się kary Bożej za to, że od tej reguły odchodzą. Dlatego taki interesujący i ważny motyw, który oczywiście wiązał się też z dobrami i z tym przejęciem dóbr, uposażeń klasztoru tego żeńskiego i z różnego rodzaju perturbacjami związanymi z tym właśnie XV wiekiem.

No i kiedy też mówimy o tym XVIII wieku, wspominaliśmy o tym, że na dobrą sprawę to wszystko, co teraz oglądamy w Imbramowicach, w klasztorze, to jest efekt odbudowy klasztoru po tragicznym w skutkach pożarze. Z zapisków klasztornych wynika, że ogień pojawił się wtedy, kiedy, jak to określono, dziewki klasztorne, czyli kobiety, które służyły w klasztorze, Chcąc ukronić przed rabunkiem siano, schowały je w pomieszczeniach klasztoru. Po prostu za ogrodzenie klasztorne to siano przeniosły i wybuchł pożar, który doszczętnie zniszczył cały klasztor.

On był drewniano murowany. Jak wynika z zapisów m.in. Jana Długosza i tak rzeczywiście było, że początkowo to były takie luźne pomieszczenia, drewniane najczęściej. One tworzyły tę część klasztorną. Oczywiście kościół był najprawdopodobniej murowany albo przynajmniej częściowo murowany. I dlatego też ten pożar miał takie tragiczne skutki. Nic nie pozostało. Trzeba było odbudowywać klasztor. Dlatego też oglądamy XVIII-wieczną budowlę współcześnie. Jeszcze powiemy o tym, co tutaj jest do obejrzenia właśnie z tej substancji XVIII-wiecznej, jak to dzisiaj wygląda. Chociaż od razu powiedzmy, że to też jest pewien element takiej dużej wartości, ponieważ mamy jednocześnie taką jedność.

Same budowle są barokowe i wyposażenie też jest barokowe, wszystko to tworzy, więc rzeczywiście na wysokim poziomie artystycznym nasze wyobrażenie, jak XVIII wiek wyglądał artystycznie rzecz biorąc. Ale dla nas też jest ważne powstanie kościuszkowskie, ponieważ tak jak wiele zgromadzeń zakonnych, również i siostry z Imbramowic, Zorganizowały na rzecz insurekcji oddział 53 uzbrojonych i wyekwipowanych rekrutów, którzy brali udział później w działaniach zbrojnych, a oprócz tego siostry przekazały wiele sreber, czyli wiele kosztowności. To był taki o tyle ważny moment, że pamiętamy, iż to już był początek doby rozbiorowej, a doba rozbiorowa to jest kasata klasztoru w 1819 roku.

Dlatego też można powiedzieć w kategoriach takiego wyjątkowego wydarzenia, kiedy mówimy o Norbertankach z Imbramowic, o tym czasie XIX wieku. Ale to też jest czas pożarów, bo między innymi kolejne pożary miały tu miejsce w 1836 i 1875 roku, a więc rzeczywiście ten żywioł powodował, że trzeba było znowu remontować, odbudowywać pomieszczenia klasztorme. Ale XIX wiek to jest oczywiście też okres powstania styczniowego, po którym, możemy tak powiedzieć, istnieje pewne wspomnienie aż do dzisiaj, ponieważ 16 sierpnia 1863 roku do klasztoru chcieli wkroczyć kozacy, no i tak jak to wtedy bywało, splądrować, zniszczyć, doprowadzić do wielkich tragedii.

Właściwie to tylko taki dziedziniec gospodarczy, zabudowania gospodarcze. One pozostały w tej chwili jeszcze do odnowienia, do odbudowania, ale w planach są takie projekty, że będzie ta działalność prowadzona, Rzeczywiście dzięki staraniom sióstr wygląda dzisiaj, tak jak sobie wyobrażamy, że tego typu budynki, z których wszyscy korzystają, w tym przypadku akurat osoby związane z religią, ale też i turyści, też także ci, którzy interesują się dziedzictwem kulturowym, dziedzictwem przeszłości, jak takie pomieszczenia i jak takie miejsce powinno wyglądać. Do tego jeszcze dochodzi ważny motyw w takim charyzmacie, którym się siostry zajmują, motyw 2003 roku, kiedy to ówczesny biskup kielecki, ksiądz Kazimierz Ryczan, podjął decyzję o utworzeniu w Imbramowicach Regionalnego Sanktuarium Męki Pańskiej, ponieważ jest tutaj otaczany kultem uznawany za cudowny obraz Jezusa cierpiącego.

I od tego czasu siostry zajmują się m.in. też opieką nad pielgrzymami i nad tymi, którzy albo za coś dziękują, albo chcą o coś poprosić, modląc się w Imbramowicach. Jesteśmy w Imbramowicach w związku z jubileuszem 800-lecia Klasztoru Norbertanek. Mówiliśmy o drugim kościele, który znajduje się też w tej miejscowości, czyli św. Benedykta, no bo jak zaznaczaliśmy, są dwa kościoły, ale jeszcze nie zaglądaliśmy do kościoła klasztornego. Żeby do niego dotrzeć, oczywiście musimy wejść na teren klasztorny. To jest, jak wspominaliśmy, efekt odbudowy klasztoru po tym pożarze z 1710 roku. Mamy więc potężny mur, który otacza całość budowli i wchodzimy przez tę bramę dzwonnicę, o której mówiliśmy po lewej św.

I oni początkowo właśnie wznieśli kościół i klasztor, ale w drugiej fazie księdza Teresa Mieroszewska wzniosła te zabudowania, które obejmują zarówno bramę, jak i tę kanonię. W głębi widać taki budynek, tam są między innymi współcześnie toalety. To jest spichlerz dawny. Tutaj po II wojnie światowej, kiedy był PGR, działał m.in. urząd pocztowy, był tutaj dom kultury z taką salą widowiskową i taneczną, był punkt medyczny, a nawet mieszkania. Następnie w głębi widzimy taki podłużny, długi budynek. który dzisiaj jest domem rekolekcyjnym, a to była szkoła. To były zabudowania właśnie tej szkoły prowadzonej przez siostry.

Do Pana Jezusa cierpiącego, słynącego łaskami. I do tego służy taki modlitewnik imbramowicki, który ułatwia wiernym m.in. np. odbycie takiej 9-dniowej nowenny. Dlatego tych elementów takich związanych z religijnością, z duchowością, ze sprawami mistycznymi jest rzeczywiście wiele. I mimo, że klasztor jest klauzurowy, Czyli moglibyśmy powiedzieć, tak jak wspominaliśmy, reguła nakazuje odcięcie się od tego życia światowego, to jednak nie polega to życie wspólnotowe na tym, żeby całkowicie o świecie zapomnieć i o potrzebach tego świata, w tym między innymi właśnie o potrzebach osób, które są osobami wierzącymi.

Oczywiście zapraszamy do Imbramowic, choćby niech taką okazją będzie ten jubileusz 800-lecia Klasztoru Norbertanek. No ale niestety czas nas goni i tak jak się obawialiśmy, wszystkiego nie zdążymy powiedzieć. A tymczasem oprócz tego, o czym do tej pory mówiliśmy, na pewno warto też zwrócić uwagę, bo to przyciąga. Wzrok. Oprócz tych, o których mówiliśmy, jeszcze cztery duże obrazy ołtarzowe, czyli przyjęcie reguły przez św. Norberta i św. Annę Samotrzeć, to mamy po lewej stronie, a po prawej stronie jest obraz Matki Bożej ze św. Kajetanem, a bliżej nas śmierć św. Józefa. Interesujące są również cztery takie elementy, które uznalibyśmy za ambony, ale jedna jest ambona, a trzy podobne do niej balkony.

Pokazano wszystkie 17 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.