Jak NAPRAWDĘ wyglądało życie Pirata

Nie ma popularniejszego pirata niż Jack Sparrow i oczywiście to postać fikcyjna, ale piraci z Karaibów i nie tylko istnieli naprawdę. Problem w tym, że ich wizerunek, którym karmiła nas popkultura, zakopane skarby, zew przygody i papuga na ramieniu, to częściej bajka niż odwzorowanie prawdziwych historii. Więc jak naprawdę wyglądało życie piratu? Widzowie tego kanału to ludzie świadomi i ambitni, a jeżeli dbać o swój rozwój intelektualny, to warto, żebyście zadbali też o swój rozwój finansowy. Z tym pomóc Wam może XTB. XTB, tu pracują Twoje pieniądze. Na powstanie pirackiej legendy ogromny wpływ miała książka kapitana Charlesa Johnsona wydana w 1724 roku. Przez długi czas traktowano ją niemal jak kronikę historyczną. Dziś wiadomo, że to niewiele więcej niż fikcja inspirowana faktami czy plotkami obudowana w literacką przesadę.

Co więcej, kapitan Charles Johnson to tak naprawdę ksywka. No bo w sumie nie wiadomo kogo. I współcześni historycy mają wątpliwości, czy ta osoba kiedykolwiek z piratami miała cokolwiek do czynienia. Jednak to właśnie ta książka utrwaliła wiele opowieści o słynnych piratach. Inne legendy, w tym klasyczny motyw mapy prowadzącej do zakopanego skarbu, spopularyzowała późniejsza literatura. I próżno szukać tam wiernego zdarowania życia na statku. No bo prawdziwy pirat znacznie częściej był zmęczonym, ubogim marynarzem niż ekscentrycznym awanturnikiem. Działalność morskich zbójów jest tak stara jak ludzka cywilizacja. Już w epoce brązu źródła wspominają o morskich najeźdźcach. Do najbardziej zagadkowych należą ataki grup określanych współcześnie jako ludy morza, które miały miejsce na Morzu Śródziemnym około XIII wieku przed naszą erą.

Podlegali też surowej dyscyplinie, a kapitan dysponował ogromną, niemalże nieograniczoną władzą. Dodatkowym zagrożeniem było przymusowe wcielenie do marynarki wojennej. Człowiek mógł więc trafić na okręt bez własnej zgody, zostać oddzielony od rodziny i przez długi czas nie zobaczyć należnych mu pieniędzy. Sami przyznacie, warunki pracy były źrednie. To dlatego było grono śmiałków, którzy wybierali działalność, za którą mogli wisieć. Ale bieda jednak nie zmieniała automatycznie marynarza w pirata. Większość biednych ludzi nigdy nim nie została. Nawet nie ze względu na brak chęci, z racji nielegalności takiej pracy, ale z braku wolnych wakatów. Zacznijmy od tego, że w czasach, gdzie większość ludzi nie umiała pisać i czytać, a jak każda nielegalna działalność i ta musiała być trzymana w tajemnicy, większość osób zmieniała legalną banderę przez przypadek albo przez złość.

I kiedy warunki na statku handlowym były nie do wytrzymania, często wybuchał bunt załogi, która od momentu obalenia kapitana była wyjęta spod prawa. Inną opcją było dobrowolne przejście na stronę dawnego wroga, na przykład po zdobyciu statków. Bywało też, że dawni korsarze, czyli ci, którzy mieli łapać tych złych, kontynuowali swoje napady, gdy ich państwowe upoważnienia przestawały obowiązywać. Więc stawali się piratami, choć w zasadzie robili to, co wcześniej. Zdarzało się też, że piraci wcielali ludzi siłą. Szczególnie okrętowych specjalistów, jak cieśli, doświadczonych nawigatorów i chirurgów. I pomimo tego, że takie osoby też dostawały swój procent od zdobyczy, to często robią też publiczny teatrzyk. Ja nie chcę być piratem. Nawet jak chciałem. Zwykli ochotnicy też często inscenizowali własne porwania przy świadkach.

Jeśli miał szczęście, wracał do legalnej żeglugi albo osiadał na lądzie jako rzemieślnik, kupiec czy plantator. I choć w filmach można mieć poczucie, że istniała piracka tożsamość, to gwoli z zasady każdego, że jak może zmiana działalności była w tamtych czasach raczej normą. Możliwe nagrody działały jednak na wyobraźnię. Po wyjątkowo udanym napadzie Henry'ego Everego w 1695 roku udział jednego członka załogi mógł wynieść około 1000 funtów. To równowartość kilkudziesięciu lat pracy marynarza. Załoga Johna Evansa miała z kolei dostać po około 300 funtów na osobę w ciągu niespełna pół roku. I to właśnie takie przypadki tłumaczą, dlaczego ta ryzykowna działalność przyciągała ludzi. Ale nie pokazują sytuacji przeciętnego Pirata. Tak jak w przypadku współczesnych zwycięzców loterii, to były sytuacje ekstremalnie rzadkie.

W środku kryją się różne kategorie napoju. Nowe smaki, niespodzianki oraz limitowany szejk termiczny. Natomiast dla największych zapaleńców jest potężny kalendarz Holy Squad wypełniony po brzegi produktami, premierowymi smakami i ekskluzywnymi gadżetami o łącznej wartości ponad 1190 zł. A z moim kodem Ignacy mniejsze kalendarze startowe dostaniecie 10% taniej. Zamówienia zostaną wysłane w listopadzie, więc klikajcie w link w opisie, wybierzcie wariant idealny pod siebie i pamiętajcie o wpisaniu kodu IGNACY przy kasie, żeby zgarnąć zniżkę. Kolejną rzeczą, której nie zobaczymy w filmach o Piratach jest to, co się dzieje między wejściem na pokład, a zdobyciem wielkiego skarbu. Pewnie dlatego, że najczęściej nie było to nic spektakularnego. Co dzielne składa się z wacht, napraw, sprzątania i wpatrywania się w horyzont. Trzeba było ustawiać żagle, pompować wodę z kadłuba, pilnować zapasów, usuwać uszkodzenia.

Temu właśnie służyła piracka bandera. Napastnicy mogli zbliżać się pod obcą flagą, udając Ostatek legalnego państwa. Dopiero w odpowiedniej chwili podnosili własny znak. No bo nie istniał jeden obowiązujący wzór Joy Rogera. Na flagach pojawiają się czaszki, kości, szkielety, klepsydry, miecze, włócznie i krwawiące serca. Symbole śmierci przekazywały prosty komunikat. Czas na podjęcie decyzji szybko się kończy. Według najczęściej przywoływanej interpretacji o tym, co czeka uczciwą ekipę po konfrontacji z Piratami, miał mówić kolor bandery. Czarna bandera miała informować o możliwości łaski po natychmiastowym poddaniu się, a czerwona zapowiadała walkę do ostatniego. Nie był to oczywiście jednak jednolity międzynarodowy kod. Praktyki różniły się między załogami, a zachowane relacje bywają ze sobą sprzeczne.

Nie była to jednak legendarna Libertalia, czyli rzekoma Republika Wornych Ludzi. Rzeczywistość była raczej daleka od utopii. Obejmowała handel bronią, niewolnictwo, przemoc i walkę o wpływy. Choć faktycznie niektórzy osiadają tam na stałe i przestawali być czynnymi piratami. Porty odsłaniają też problem granicy między piratem a korsarzem, no bo korsarz miał list kaperski, czyli państwowe zezwolenie na atakowanie wskazanych przeciwników podczas wojny. Zdobyty statek powinien zostać uznany przez sąd za legalną zdobycz. Pirat działał bez takiego upoważnienia albo przekraczał jego warunki. Ten sam kapitan mógł być bohaterem dla jednego państwa i bandytą dla drugiego. Mógł też stać się Piratem z dnia na dzień, jeśli napadł na neutralny statek albo kontynuował działalność po zakończeniu wojny.

Więc skoro Piraci mieli port kupców i możliwość powrotu na ląd, nie wszyscy byli samotnymi wyrzutkami. Wielu zostawiało w domach żony, dzieci, rodziny i rodzeństwo. Wysyłali listy, towary i część pieniędzy. Towarzysze potrafili przekazywać rodzinie rzeczy pozmarłych. Zachowała się nawet petycja 48 rząd proszących koronę o ułaskawienie mężów, aby mogli wrócić do swoich rodzin. Taki dokument nie pasuje raczej do obrazu wilka morskiego czy społecznego wyrzutka, który porzucił stare życie i wybrał morze. Niestety, to jak wyglądało życie prywatne po pracy pirata, trudno dziś odtworzyć. Znane dziś źródła to przede wszystkim akta z procesów, gdzie dowiemy się o przestępstwach, a nie o tym, dlaczego ktoś się ich dopuścił. Wiadomo jednak, że część piratów planowała powrót.

Według jednego z szacunków epoki złotego wieku, jedna kobieta przypadała na stu mężczyzn, trudniących się tą profesją. Z perspektywy pirackiej branży ich obecność była kluczowa na lądzie. Żony, matki, wdowy, córki, to one przechowywały majątek, pośredniczyły w korespondencji, ukrywały ludzi i pomagały sprzedawać zdobycze. Prowadziły też gospody, sklepy i gospodarstwa, z których korzystali marynarze. Niestety, często bywały też ofiarami napadów, gwałtów, porwań i handlu ludźmi. No a po czym można było rozpoznać Pirata? Po niczym. Przypominam, że była to działalność nielegalna. Nosili więc ubrania takie same jak inni marynarze. Koszula, spodnie lub bryczesy, krótka kurtka, buty i praktyczne nakrycie głowy. Odzież łatano, wymieniano i zabierano ze zdobytych statków.

Bogaty kapitan mógł założyć jedwabny płaszcz lub ozdobny kapelusz, lecz świadczyło to raczej o intratnych zdobyczach niż o istnieniu pirackiej subkultury. Ale jest jeden atrybut Pirata, który został potwierdzony przez źródła historyczne. Drewniana noga czy hak jako proteza ręki. Wypadki, odłamki i zakażenia były normą i często prowadziły do amputacji. Proteza pozwalała części poszkodowanych zachować pewną samodzielność. I choć kiedy sam sobie wyobrażam po pochylającym się na falach pokładzie, to raczej łatwo nie było. Hak mógł zastąpić dłoń, ale nie stanowił typowego wyposażenia Pirata. Niestety opracowania historyczne pokazują, że papuga również nie była standardowym towarzyszem kapitana. Egzotyczne ptaki trafiały do Europy jako cenny towar, więc marynarz mógł czasem wejść w ich posiadanie.

Trzymanie dużego ptaka na zatłoczonym i brudnym statku byłoby jednak kłopotliwe. Złote kolczyki, masowe tatuaże i komplet charakterystycznych rekwizytów należą przede wszystkim do późniejszego kostiumu. Prawdziwego pirata rozpoznawano nie po wyglądzie, lecz po czynach. Władze badały pochodzenie ładunku, dokumenty, bandery i artykuły załogi. Przesłuchiwano ofiary oraz innych marynarzy. Liczyło się to, czy oskarżony nosił broń podczas napadu, pilnował jeńców, albo czy dostał swój udział w łupie. Ważne dla sędziów były także próby ucieczki oraz to, w jaki sposób oskarżony był traktowany przez resztę załogi. A samo przebywanie na pirackim statku nie zawsze musiało wystarczyć do skazania, jeśli udało się przekonująco wykazać przymus.

Pirat mógł osiedlić się w odległej kolonii, wrócić do legalnego lub ulegalnego handlu i przestać używać swojego nazwiska. Na Madagaskarze część ludzi związała się z lokalnymi społecznościami. Niektórzy zajmowali się handlem, hodowlą i polityką. Ich nowe życie nadal mogło być uwikłane w niewolnictwo i przemoc, ale nie wymagało kolejnych napadów na morzu i było mniej ryzykowne niż praca na morzu. W tym miejscu chcemy jedno zaznaczyć. Wszystko, co do tej pory powiedzieliśmy, to historia pirata rabującego głównie na ciepłych wodach Atlantyku. Ale na całym świecie znajdziemy przykłady nielegalnej działalności rabowania na morzu. I to, jak tam wyglądało życie tamtejszych piratów, znacznie różniło się od tego, co znamy z filmów. A najlepszym przykładem są piraci z południowego wybrzeża Chin, które opierało się na więzach rodzinnych, lokalnych sojuszach i pobieraniu haraczu od nadmorskiej społeczności.

I w przeciwieństwie do grupek z Karaibów, tam znacznie częściej mali piraci organizowali się w duże konfederacje. A największa z nich, kierowana przez Chinkę, Zhengzhisao, na początku XIX wieku miała 17 tysięcy członków. Co skończyło erę piratów. Skuteczna administracja. Proceder trwał w danym miejscu tak długo, jak długo miało zaplecze na lądzie. No bo skradzione towary nie miały większej wartości, jeśli nie było dla nich nabywców. Sama obecność okrętów wojennych była niewystarczająca. Piraci potrzebowali nabywców, inwestorów, skorumpowanych urzędników, rodzinnych znajomości i bezpiecznych portów. I to właśnie uderzenie w cały ten system, głównie za pomocą kar śmierci, za jakąkolwiek współpracę z piratami, była gwoździem do trumny. Do tego doszła zmiana gospodarcza. Kolonie stawały się coraz bardziej dochodowe dzięki legalnej wymianie handlowej i plantacjom.