August Zaleski

Kilka tygodni po wybuchu I wojny światowej Zaleski za zgodą Józefa Piłsudskiego został skierowany przez ową Ligę Państwowości Polskiej do Wielkiej Brytanii na swego rodzaju misję niepodległościową. Przy czym warte odnotowania jest to, iż wyjazd Zaleskiego na Wyspy Brytyjskie możliwy był dzięki finansowemu wsparciu bogatego polskiego arystokraty Aleksandra Lednickiego. W trudnych czasach nieistnienia państwa polskiego, jak również tuż po 11 listopada 1918 bezinteresowna pomoc pieniężna od zamożnej polskiej szlachty znacznie pomogła walczyć o niepodległość, a potem budować wolną Polskę. Zaleski wierzył, że Zjednoczone Królestwo, czyli ważny uczestnik Wielkiej Wojny, widząc sukcesy bojowe Legionów Piłsudskiego, na arenie międzynarodowej stanie po stronie polskiej.

Tymczasem na arenie międzynarodowej zachodziły istotne zmiany. Komuniści w Rosji zbliżali się do zwycięstwa w wojnie domowej, a we Włoszech faszyści przejmowali władzę, czego zwieńczeniem był Marsz na Rzym pod koniec października 1922. Przedstawiciele Endecji na czele z Romanem Dmowskim otwarcie sympatyzowali z ruchem faszystowskim w Italii i dążyli do objęcia stanowiska ambasadora Polski w Rzymie. Jednakże to stonowany i zrównoważony oraz lojalny wobec Piłsudskiego August Zaleski otrzymał to stanowisko. 5 kwietnia 1922 r. ówczesny minister polskiej dyplomacji Konstanty Skirmund mianował go ambasadorem we Włoszech. Po czterech latach służby dyplomatycznej Zaleski powrócił do ojczyzny, gdzie Piłsudski przejął władzę w zamachu majowym.

August Zaleski 15 maja 1926 r. został ministrem spraw zagranicznych II Rzeczpospolitej. Zaleski był przedostatnim szefem Ministerstwa Spraw Zagranicznych Polski Międzywojennej. Jego pięcioletnia kadencja zbiegła się w czasie z łagodną dyktaturą Józefa Piłsudskiego, którą zapoczątkował przewrót majowy. Piłsudski szczególnie interesował się w tych latach polityką zagraniczną i armią. Sam piastował Urząd Ministra do Spraw Wojskowych. Natomiast Zaleski był wykonawcą założeń Piłsudskiego co do kierunków polskiej dyplomacji, jednakże dysponował dużą swobodą w kierowaniu Ministerstwem Spraw Zagranicznych. Z racji na swoje doświadczenie dyplomatyczne, zrównoważony i opanowany charakter, umiejętność arbitrażu oraz fakt, iż był cenionym dyplomatą na arenie międzynarodowej Piłsudski darzył Zaleskiego znacznym zaufaniem.

Jednakże w obliczu szybko zmieniającego się świata, w którym coraz silniejszą pozycję zyskiwali charyzmatyczni, ale też brutalni politycy, tacy jak Adolf Hitler, Polska potrzebowała twardego i bezwzględnego ministra spraw zagranicznych. Wybór padł na bardzo zaufanego współpracownika Piłsudskiego, Józefa Becka. Od 4 grudnia 1930 był on już wiceministrem spraw zagranicznych. O dymisji Zaleskiego z pewnym żalem, ale i zainteresowaniem pisała ówczesna prasa oraz koła dyplomatyczne różnych krajów. W korespondencji wewnętrznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Wyznań Królestwa Bułgarii z 4 listopada 1932 czytamy. August Zaleski zapowiedział, że będzie kontynuował współpracę z rządem jako senator.