To jeszcze nie czas na irańską rewolucję. Jakub Gajda. Rozmawia: Estera Flieger

Zawsze Budzą mnie pokój i reakcje również ze strony władz. Ze strony władz, które należy też tutaj wyjaśnić, dla których chusta na głowie czy w ogóle zakrywanie głowy to jest też symbol wyzwolenia spod wpływów Zachodu. Bo należy też w tym kontekście przypomnieć, że przed rewolucją islamską, w czasach, gdy rządził tam szach Pahlavi, który był prozachodni, który chciał Iran zrobić takim państwem na wzór zachodni, również w sferze obyczajowej, W tym czasie organizowane były akcje zrzucania przymusowego hijabu w zasłon głów irańskich kobiet. No i to również wiązało się z przemocą. Tak jak teraz policja obyczajowa interweniuje, kiedy kobiety tych włosów zbyt wiele odsłaniają.

Problem, ale problem głębszy z tego względu, że związany bezpośrednio jakby z kwestiami prawnymi, z kwestiami ustrojowymi, a Irańczycy, jak widzimy teraz na ulicach, podchwycili bardzo szybko to wydarzenie i uczynili z niego taki symbol Opresji i symbol jednocześnie walki z reżimem, walki z władzami Islamskiej Republiki. Wielu Irańczyków tak naprawdę chce, by ta Republika Islamska przestała istnieć. Ot, całe tło. Panie doktorze, jeszcze zanim wejdziemy w szczegóły tego tła, to będę miała takie jedno pytanie, które mnie interesuje jako historyczkę. Powiedział pan o tym, iż rzeczywiście Irańczycy patrzą na Zachód, patrzą na popkulturę, ale czy wśród tych

Dążył z jednej strony do zbliżenia z Zachodem i do nowoczesności, no ale z drugiej strony nie dbał o takie podstawowe sprawy, jakimi była np. edukacja. Co by nie mówić o Islamskiej Republice Iranu, no należy przyznać, że np. w sferze edukacji Rozmawia o edukacji w sferze dostępu do edukacji, jeśli chodzi o ludzi, którzy w ogóle skończyli np. wyższe studia. Ten odsetek jest teraz znacznie wyższy niż był przed rewolucją. I co ciekawe, również więcej kobiet ma dostęp do edukacji, może studiować. Należy tutaj patrzeć na to właśnie tak dwutorowo. Z jednej strony w tej sferze obyczajowej Irańczycy dzisiaj czują się dużo bardziej uciemienieni, z drugiej strony no Islamska Republika jakkolwiek na świecie uchodzi za takie państwo zbuntowane i wręcz niebezpieczne, no to jednak dlatego społeczeństwa przynajmniej w tych takich podstawowych kwestiach zrobiła z tego czasu dużo i tutaj należy na to, na ten problem na pewno patrzeć obiektywnie.

Z tego co obserwuję te filmy, na których są protestujący, no przede wszystkim są to ludzie młodzi. Ludzie dwudziestolatkowie, trzydziestolatkowie również, ale głównie właśnie to takie najmłodsze pokolenie, które świeżo weszło powiedzmy w tą dorosłość. No i przede wszystkim widać również, że są to ludzie takiej średniej warstwy społecznej. Ludzie, którzy mają, mieli przez te ostatnie lata dostęp do internetu, dostęp do, no ten kontakt z taką nowoczesnością i z zachodem, powiedzmy, poprzez social media, poprzez internet, serwisy rozmaite. I to oni głównie, głównie dzisiaj są w tych pierwszych szeregach protestów, oni te protesty właściwie cały czas stymulują.

Mają dobrze rozbudowany ten aparat, jak to się mówi, opresji, wyciągania konsekwencji, Więc wielu Irańczyków podejrzewam, że mimo tego, że my widzimy ten wielotysięczny tłum na ulicach, myślę, że wielu jednak siedzi w domu I obserwuję tylko biernie, co się dzieje. Może serce gdzieś im wyrywa się do tego, żeby ten reżim obalić, ale z drugiej strony ich życie nie jest aż tak złe, żeby mieli stawiać wszystko na szalę i ruszać na ulicę. Także musimy też patrzeć na to, co dzieje się w Iranie w taki sposób chłodny mimo wszystko. Wiadomo, że na Zachodzie, jeśli chodzi o tą sferę obyczajową, dla nas to jest bulwersujące, że tam są inne reguły, jeśli chodzi o strój.

Tutaj mamy bardzo dużą polaryzację, jeśli chodzi o tę kwestię, bo są ludzie bardzo bogaci w Iranie i to jest ta północna część Teheranu głównie, największego miasta i stolicy Iranu jednocześnie. Tam ludziom niczego specjalnie nie brakuje i jest taka warstwa kilku powiedzmy milionowa w całym Iranie, która ma się całkiem dobrze. Jest klasa średnia. Rozmawia na ekranie. Jak wzrost cen, również żywności tych podstawowych produktów, no to jest problem z jednej strony globalny, no a z drugiej strony poprzez działania Islamskiej Republiki i działania ograniczające jakby Islamską Republikę ze strony Stanów Zjednoczonych czy Zachodu, nakładanie sankcji itd.

No, spotęgowały jakby te działania, ten kryzys, który mamy i tę inflację, która tam jest, no bo to jest powyżej 50% w tej chwili, to jest ogromna inflacja. Jedna z najwyższych na świecie, tam na czwartym, piątym miejscu na świecie w tej chwili jest Iran, jeśli chodzi o ten wskaźnik. Także no ta średnia klasa to odczuwa i częściowo na pewno obarcza winą za to, co się dzieje również władze, bo te władze, no teraz jak wiemy, No i w końcu mamy tą najniższą ludzi, Z jednej strony żyjących w stromnych bardzo warunkach, a z drugiej strony też podatnych na propagandę rządową i na te hasła związane z koniecznością obrony ojczyzny przed wrogiem i obarczania o całą ich niedolę właściwie Zachodu i innych państw z regionu, takich jak Izrael czy Arabia Saudyjska.

No i wielu Irańczyków uważa, że to jest obstawianie, mówiąc takim językiem, to jest obstawianie nie tego konia w gonitwie, którego należy obstawić, bo jednak wiele osób w Iranie ma świadomość tego, że pierwsze skrzypce na świecie jednak gra jeszcze ciągle Zachód. Rozmawia. Rozmawia. Rozmawia. Rozmawia. Rozmawia. Nie za bardzo nakłaniają Zachód.