Mentionsy Mentionsy
Dobre książki
Dobre książki

"Miejski grunt" Rafała Matyi

13.12.2022 ·54 min · 15 rozdziałów
5:22 · Znane i nieznane miasta 1

Jaworzno jest w zasadzie, nikt się do końca do niego nie przyznaje, nawet ono się do nikogo do końca nie przyznaje. Dzisiaj jest miastem w województwie śląskim, ale jedynym, które odwróciło obecność w metropolii górnośląsko-zagłębiowskiej, bo nie jest ani miastem górnośląskim, ani zagłębiowskim, Mało kto wie, że było na terenie Rzeczpospolitej Krakowskiej. Więc to jest rzeczywiście bardzo ciekawe miasto i na pewno zasługuje na nasze zainteresowanie. Również dzisiaj, bo dzisiaj też jest na takim specyficznym marginesie właśnie zainteresowania. I to jest miasto, które dla mnie jest bardziej związane z Krakowem niż z Katowicami, ale ponieważ nie jest w tym województwie, no to już media lokalne krakowskie się nim tak nie interesują. Śląskie się nie interesują, no bo to właśnie nie jest niczyje miasto, tak? No dobrze, Sosnowiec, Dąbrowa mają swoje gorsze miejsce w uwadze, ale to naprowadza mnie też na trop pewnej intencji książki, żeby pokazać, że Polska składa się z tych iluś miast, które w zasadzie znamy, z nazw przynajmniej.

15:02 · Rozwój miast w XVIII i XIX wieku 2

A to się natkniemy na gazownię, a to na elektrownię, a to na szkołę. To wszystko są rzeczy, które powstały właśnie w tych 250 latach. Kraków jest dość specyficzny, bo ma sporo rzeczy, które powstały przed tym okresem, ale nadal jest ich na tyle niedużo, zwłaszcza jak wyjdziemy poza planty, Każda taka wycieczka jest okazją do rozmowy o tym, skąd to się wzięło, co to w zasadzie jest, kto to zbudował i dlaczego tak dziwnie. My jakbyśmy poszli alejami od radia w kierunku Wisły, mielibyśmy masę takich zagadek. Na przykład związanych z budynkami, które powstały przy okazji 600-lecia Uniwersytetu Jagiellońskiego, a które, no można powiedzieć, stworzyły nowoczesny akademicki Kraków. Z Akademią Rolniczą, z Akademią Górniczo-Hutniczą, z tymi wszystkimi rzeczami, które są kampusami tych uczelni, no i które wykraczają poza to, co było powiedzmy w 1939 roku, kiedy kończyła się II Rzeczpospolita.

Wiek XIX, Polski na mapy nie ma, a przecież Miasta, miasteczka na terenach, które stanowiły I Rzeczpospolitą rozwijają się dalej. Tyle tylko, że rozwijają się jakby zgodnie z intencjami zaborców albo rozwijają się zgodnie z rozwojem ekonomicznym, politycznym, społecznym zaborców. To jest i tak i nie tak. To znaczy ja bym powiedział, że tu bym w tym sensie polemizował, że oczywiście jak zaborca czegoś bardzo chciał, to to zrobił. Natomiast taka jest natura w ogóle tej historii XIX wieku, ale też historii PRL-u, że zostawały pewne strefy, można powiedzieć, niedokręcone tak do końca, niezbudowanego systemu władzy, który zostawiał pewne luki.

24:55 · Dziś i przeszłość 1

Bo my o tym bardzo mało wiemy, dlatego że ta obecność na początku była taka, można powiedzieć, Spontaniczna i chociaż długo by dyskutować nad sprawiedliwością tych wyroków II wojny światowej, pewnie tu się zgodzimy, że to jest... Raczej nad niesprawiedliwością. Tak, tak, ale w tym sensie, czy Polsce skoro traciła Lwów, należało się, nie należało... To nie było jakby w naszej sferze. Ani Stalin, ani nikt inny się nie zastanawiał nad tym. Nikt się Polaków o zdanie nie pytał w tym zakręcie. Zadecydowano za nas, przesuwając palcem na mapie granice i wskazując wy tu, a tamci tam. Ale można zrozumieć ludzi, którzy w 1945 roku wchodzą do Koszalina, wchodzą do Zielonej Góry, I próbują organizować, czy do Szczecina, próbują organizować tam jakieś życie tej społeczności polskiej, która wiadomo, że musi te tereny zagospodarować, łączyć do państwa.

29:29 · Konflikty narodowościowe 1

Budynki użyteczności publicznej. No i z drugiej strony jest ten zaborca z tą ludnością, którą przesiedlił do Poznania, która tam też chce zaznaczyć swoją obecność. No i na tym jednym placu ścierają się dwie narodowości, ale też dwie koncepcje rozwoju, można powiedzieć. To jest bardzo ciekawe, bo my często dzisiaj patrzymy na historię miast wielokulturowych, tak idealizując ich pewną zgodę, jaką jest między różnymi grupami narodowościowymi. XIX wiek to nie jest wiek zgody między narodami, to jest wiek bardzo ostrego konfliktu w poznaniu polsko-niemieckiego, ale bardzo często to są konflikty na tle narodowo-religijnym, polsko-żydowskie. I to nie takie, które znamy już z okresu II wojny światowej, ale po prostu konflikty dwóch stron.

30:37 · Konflikty i współistnienie 3

O wiele większym niż wyzwanie, które stanęło przed Polakami po 89 roku. Nie mówiąc o tym, że po I wojnie światowej odziedziczyliśmy kraj, jak profesor Chwalba pisze, w takim stanie deweloperskim. Tu nie było niczego i trzeba było z tego niczego zacząć budować jednak tę nowoczesność. Prosta rzecz, nie było połączeń między miastami, ważnymi miastami w Rzeczpospolitej, która odzyskała niepodległość. Ponieważ zaborcy nie byli zainteresowani połączeniami między zaborami, tylko połączeniami dużych miast, na przykład ze stolicami, czy tam do Petersburga, do Moskwy były, to samo do Berlina czy do Wiednia, no ale już między miastami w Polsce niekoniecznie.

Dla mnie na przykład... Może trzeba docenić po prostu... Tak, tak. Oba światy trzeba docenić. Trzecia Rzeczpospolita na przykład jest znacznie bardziej samorządowa niż druga. W drugiej Rzeczypospolitej, ja to opisuję, to jest też doświadczenie Krakowa, co chwilę były zarządy komisaryczne, a to rady nie takie pochodzące z wyborów, więc to jest Ten samorząd był znacznie słabszy. Tutaj ten samorząd jest powszechniejszy. Ale był. No nie, nie. To wystarczy zobaczyć, kiedy były pierwsze wybory samorządowe w Krakowie. Czekaliśmy kilkanaście lat po osiemnastym roku. Wcześniej była rada z nominacji. To nie był samorząd do końca. Ja bym powiedział tak, że my nie możemy patrzeć tak, bo to jest oczywiście bardzo często stawiany taki

Kraków jest zaraz za Warszawą. Wrocław jest zaraz za Krakowem. Nie tylko jak chodzi o liczbę mieszkańców, o infrastrukturę, uczelnie i tak dalej. Tego jeszcze nie widać. Proszę zobaczyć w III Rzeczpospolitej na przykład jaki nastąpił proces koncentracji mediów. Nawet w porównaniu z PRL, tak jak bardzo Warszawa zassała media, ale też język tych mediów, jak mało jest świadomości, że czy czyta się gazety lokalne w przeglądzie Polannej Prasy gdzieś, w którymkolwiek. Nie, to już się stało jakby dziwnie niemodne, a przecież to są, Warszawa to jest, nawet nie jest 10% ludności kraju. Na Węgrzech tak jest, ale powiedzmy tam może to jest bardziej uzasadniony ten centralizm, ale w Polsce nie jest uzasadniony. Więc to jest jakaś wielka szansa, że jesteśmy krajem policentrycznym.

Pokazano wszystkie 8 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.