"Miejski grunt" Rafała Matyi

Od 30 lat trwa fascynujący proces odzyskiwania tego, co wydawało się marginalne, odzyskiwania przestrzeni, miejskich tożsamości, wiedzy o historii murów i ludzi. Pisze w swojej książce zatytułowanej Miejski grunt, skonkretyzującym go pod tytułem 250 lat polskiej gry z nowoczesnością, krakowski politolog, publicysta, profesor Uniwersytetu Ekonomicznego dr hab. Rafał Matyja. Miasto, a raczej miasta Rafał Matyja uczynił bohaterem swojej książki uhonorowanej nagrodą imienia Jana Długosza w tym roku, a wydanej w 2021 roku przez krakowskie wydawnictwo Karakter. A zatem miasto, które jak pisze przywoływany przez Rafała Matyję francuski historyk Fernand Brodel, miasto jest punktem zwrotnym, gwałtowną odmianą, miejscem gdzie spełnia się los świata.

Wcześniej ta historia, to zresztą Brodel pisze też, toczy się niezwykle wolno. Te zmiany zachodzą bardzo powoli. Ktoś kto by widział w 1672 białą i w 1772 nie dostrzegłby większych różnic, ale już następne 100 lat zmienia wszystko. Wiek XIX to ten wiek gwałtownych zmian. Może nie aż tak gwałtownych jak druga połowa XX wieku, ale również jak na ówczesny czas to były zmiany bardzo szybkie. Historycy lubią takie wyraźne cezury, bo z reguły one wiążą się z jakimiś kluczowymi dla danego regionu czy dla danego państwa wydarzeniami, stąd ten rok 1772. Jakby nie patrzeć, dla naszej historii bardzo ważne, ale ja sobie zerknęłam też na to, co wydarzyło się również w tym 1772 roku, no pomijając to dramatyczne z punktu widzenia historii naszego państwa wydarzenie, czyli pierwszy rozbiór Polski.

...były jakby kluczowe dla rozwoju. No to jest ten pochód nowoczesności, prawda? Poprzez te kolejne rewolucje, które może dziś nam się wydają oczywiste, no ale wtedy one oczywiste nie były. To prawda. Wystarczyłoby, żebyśmy się przenieśli do dowolnego miasta pod koniec XVIII wieku i poczuli ten zapach, jaki towarzyszy wylewanym nieczystościom, który jest związany z brakiem. Oczywiście wtedy można powiedzieć, że mniej Było rozmaitych śmieci, ale brakiem po prostu wysypisk śmieci, brakiem tego typu podstawowych rzeczy, które dla nas są oczywiste, brakiem bieżącej wody, już nie mówiąc o ciepłej. Ja pamiętam, że dla mnie wielkim wstrząsem było przeczytanie właśnie wspomnianego przez panią Brodela, że w samym Paryżu w końcówce wieku XVIII pracowało 20 tysięcy wnosiwodów, czyli ludzi, którzy od studni albo z sekwany nosili wodę po całym Paryżu.

Jeżeli władze w Warszawie i władze w regionach będą miały świadomość, że to jest tak jak bronimy w Wawelu pięknych kościołów czy różnych pamiątek dawnej przeszłości, to tak samo ten układ policentryczny, siatka miejska jest czymś co jest jak u Brodela elementem długiego trwania. Każdy kolejny premier powinien mówić w expose, że jest wspaniale, że mamy oprócz Warszawy, Kraków, Wrocław i kilkadziesiąt miast powyżej stu tysięcy i potem te kilkaset miast powiatowych, że to jest nasz skarb. Czyli może jednak nie w kierunku metropolii. Metropolie są potrzebne i te polskie metropolie są takie z europejskiej perspektywy czasami półmetropoliami, ale one są bardzo ważne. Nieważne jak nazwiemy Kraków. Ja bym wolał metropolią z różnych powodów, bo to jest pewnego rodzaju oddanie też relacji z Warszawą.