DIGITAL FESTIVAL #49 – Rynek pracy przyszłości zaczyna się już dziś

Studio DIGITAL FESTIVAL znów otwiera się na Was, a także na gości. A do rozmowy o pracy i o firmie przyszłości zaprosiłem Paulinę Zadurę, dyrektor w Departamencie Analiz i Strategii Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Dzień dobry. Dzień dobry. A także Pawła Chabra, głównego specjalistę w Departamencie Analiz i Strategii tejże agencji. Cześć, Paweł. Dzień dobry, cześć. Zacznijmy od ustalenia tego, w jaki sposób zmieniły się warunki pracy od czasu pandemii. Zmieniły się nie tylko warunki pracy, ale i organizacja firm, więc można powiedzieć, że zmieniło się bardzo dużo, ale też nie we wszystkich branżach. To jakby to wiemy, to jest taka wiedza codzienna z obserwacji nas jako konsumentów i nas jako pracowników. Natomiast wydaje mi się, że czasami nawet ta pandemia jest wygodna w tłumaczeniu różnych zmian, a niekoniecznie ma bardzo silny wpływ na to, co się dzieje w gospodarce, w społeczeństwie.

Natomiast pewne zmiany, tak jak teraz zajmujemy się tematem transformacji cyfrowej na festiwalu, działy się już wcześniej i można powiedzieć, że pandemia je znacznie przyspieszyła. Natomiast ta zmiana funkcjonowania przedsiębiorstw, mogę teraz uchylić rąbka tajemnicy z naszych analiz, które tak naprawdę dopiero publikujemy w grudniu, ale zobaczyliśmy takie ciekawe wnioski z funkcjonowania firm, że te firmy, które tak naprawdę pandemia tak mocno nie dotknęła, Czy to jeszcze jest strategia w ogóle?

Czy to już nie działanie po prostu bieżące i reagowanie na sytuację rynkową? Ja myślę, że wiele firm działa w sposób taki scenariuszowy i się po prostu tworzą kilka scenariuszy, które dostosowują i to tak wygląda. Przejdźmy do szczegółów, to znaczy do tego, jakie trendy w organizacji biznesu dominują obecnie. Czy tutaj możemy coś wskazać Pawle? Tak, przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że firmy są różnorodne pod względem wykorzystywania różnych technologii, różnych narzędzi, ale też są na różnym etapie rozwoju i są różnej wielkości oczywiście, więc tutaj te narzędzia są różne.

Ogólnie można powiedzieć, że te narzędzia służą do zwiększania efektywności, polepszenia komunikacji czy też między pracownikami, ale też komunikacji z klientem. No i też udoskonalenia produktu lub usługi, które oferuje przedsiębiorstwo. Konkretnie co przechodzi Ci teraz do głowy? Mógłbym podzielić te narzędzia na trzy grupy. Pierwszą grupą są technologie, narzędzia, trendy, które są wykorzystywane obecnie. Przez przedsiębiorstwa jeszcze nie w takiej skali, w jakiej robią to firmy w Unii Europejskiej i szeroko pojętego Zachodu.

DIGITAL FESTIVAL 49 Rynek pracy przyszłości zaczyna się już dziś. Ten drugi, bo tutaj mamy jeszcze kilka ciekawych rzeczy. Systemy CRM, ERP i EZD to są takie straszne skróty, ale chodzi o zarządzanie informacją o kliencie, zarządzanie zasobami przedsiębiorstwa oraz elektroniczny Elektroniczne zarządzanie dokumentacją, czyli realizacja trendu paperless, czyli obiekt dokumentacji.

O czym mówimy też na festiwalu, ponieważ to jest też wątek, który pojawia się na DIGITAL FESTIVALu, jeśli chodzi o gospodarkę zdigitalizowaną już tak do konkretnych postaci cyfrowych. To jaki jest ten trzeci? Trzecia grupa to są te narzędzia, które jeszcze nie są wykorzystywane powszechnie w polskich firmach. Ale to jest grupa narzędzi, która ma bardzo duży potencjał i to jest przyszłość i nie uciekniemy od tego. Teraz wykorzystują je przedsiębiorstwa, które są innowacyjne. Chodzi w szczególności o analizę big data, chodzi o wykorzystywanie technologii blockchain, w szczególności tokenizacje i smart kontrakty tak zwane.

A także rozszerzoną rzeczywistość i wirtualną rzeczywistość. To jest piękny temat naprawdę. Ten trzeci trend zostawiłeś na sam koniec, a to tak naprawdę powinien być na jedynce. Tak mi się wydaje. Tak. Ale teraz dziękując Ci za tę pełną wypowiedź, już mamy przegląd rzeczywiście tych trendów i przy okazji powiązane z nimi narzędzia. Które z tych narzędzi decydują obecnie o przewadze konkurencyjnej? To jest tak, że jakby ten pierwszy etap, no to dotyczy wszystkich firm i można powiedzieć, że to nie decyduje jakby o konkurencyjności, tylko o w ogóle utrzymaniu się firmy na rynku i z tego sobie muszą wszystkie firmy zdawać sprawy w Polsce, nie tylko te duże, tylko właśnie te mniejsze. Po pierwsze, że te narzędzia też są dostępne.

Tutaj bardzo jest potrzebna po prostu wiedza firm i chęć zdobywania wiedzy na temat tych narzędzi i po prostu dalsze z nich korzystanie. My jako PARP jesteśmy jedną z wielu instytucji, która też te procesy wspiera i pomaga finansowo przedsiębiorcom. Natomiast jeśli chodzi o taką spojrzenie DIGITAL FESTIVAL 49 Rynek pracy przyszłości Takie zagrożenie jak pandemia albo inne, no nie to, że w swój sukces, ale że po prostu to ją motywuje do rozwoju. Także jakby patrzymy teraz na taki świat, gdzie jakby kryzysy albo nas popchną do rozwoju, albo spowodują, że no zakończymy te biznesy, które prowadziliśmy w tradycyjny sposób i no i one się jakoś zakończą.

Bardzo mi się podoba w ogóle ten wątek, to znaczy to jest zupełnie inne podejście i rozumienie kryzysu, inne podejście do tego zjawiska. Czy też zmienia się rozumienie samej konkurencyjności? Na czym polega obecnie konkurowanie? Można patrzeć na to z kilku perspektyw, bo to konkurowanie jest po pierwsze firm między sobą i na przykład firmy konkurują między sobą o pracownika. I teraz jakby właśnie rozmawialiśmy z Pawłem przed spotkaniem, że ta konkurencja robi się też globalna, ponieważ Wszyscy muszą transformować swój biznes na całym świecie, więc z Polski wypływają specjaliści, ale do nas też przepływają. W każdym razie te problemy zaczyna mieć każdy z krajów, ponieważ jest tak silna potrzeba transformowania, że za mało jest pracowników z odpowiednimi kompetencjami i też sami menedżerowie do końca nie wiedzą, jakich kompetencji brakuje w firmie.

Czyżbyście najlepsze części rozmowy zostawili tylko i wyłącznie dla siebie? Absolutnie nie możemy do tego dopuścić. Zdraźcie to, o czym rozmawialiście jadąc do nas. Tutaj jeszcze dodam, że ta odległość firmy do klienta, ale także do pracownika już nie jest taka fizyczna. Nie mierzy się w logistyce w kilometrach, ale to jest ta odległość cyfrowa. Nie ma problemu, aby, oczywiście jest problem pod względem różnic czasowych, strefy czasowej, ale nie jest problemem, aby pracownik, który mieszka w Polsce, pracował dla firmy w Stanach Zjednoczonych. Tutaj te, oczywiście w branżach, mówimy o branżach takich kreatywnych i branżach technologicznych.

Wróćmy do definicji konkurencyjności, bo wydaje mi się, że to jest zaledwie część obrazka, czyli firmy konkurują o pracownika. Jak jeszcze można definiować konkurencyjność obecnie? No właśnie tymi procesami transformacyjnymi, które powodują, że firmy są bardziej efektywne. Bo teraz takim kolejnym słowem, wytrychem jest produktywność. Polska produktywność i liczba godzin pracy, które my poświęcamy na pracę jest ogromna. W porównaniu do innych krajów europejskich naprawdę jesteśmy takim bardzo pracowitym narodem, ale okazuje się, że o wiele mniej produktywnym. Więc to, co będzie świadczyło konkurencyjności i to, co już po prostu widać, to tą konkurencyjność możemy zbudować większą produktywnością, czyli automatyzacją tych procesów, automatyzacją, cyfryzacją tych procesów, które się da zarówno w przemyśle, no przede wszystkim w przemyśle, ale i usługach.

Tak naprawdę przez wiele lat mówiliśmy o budowaniu rozwoju przez innowacje, przez działalność badawczo-rozwojową i to wszystko jest cały czas prawda. Natomiast do tego dochodzi jeszcze właśnie to nowoczesne prowadzenie biznesu, czyli spojrzenie na wszystkie procesy w firmie, jakie są, które można zautomatyzować, żeby były po prostu efektywniejsze. Obawiam się, że jeśli chodzi o porównanie z innymi narodami, to w ogóle najciężej pracujemy czasowo i to właśnie ta efektywność w Europie i ta efektywność przez to jest tak niska albo relatywnie niska w porównaniu do tego, jak wykorzystują nowoczesne technologie koledzy, koleżanki w biznesie na Zachodzie.

Nie konkurujemy tylko i wyłącznie produktem, nie konkurujemy tylko i wyłącznie ceną, czyli konkurencja nie odbywa się tylko i wyłącznie u klienta, ale też firmy konkurują właśnie z tym poziomem organizacyjnym. Tą elastycznością, czy są w stanie się przestawić swój model działania biznesowego czy nie, czy są w stanie pozyskać klienta i przetransformować go na stałego klienta i żeby go utrzymać, żeby mieć później stały dochód z niego czy też nie. A teraz spróbujmy naszym odbiorcom przedstawić to, gdzie można poszukać w działalności Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości narzędzi, które pozwolą transformować biznes w sposób cyfrowy. Jakie to są narzędzia?

Czego wymagacie na początek? Jaki jest próg wejścia? Rozpocznę może od tego, że na rynku są dostępne narzędzia, które są darmowe albo też posiadają licencje umożliwiające przetestowanie danego narzędzia przez pewien czas, więc to nie jest tak, że na starcie musimy jako firma kupić pełen zestaw. Warto wcześniej wiedzieć, co chcemy kupić, jak to chcemy wykorzystać w działalności firmy. PARP oczywiście ma tutaj szeroką ofertę, zarówno finansową, jak i pozafinansową. Z tych pozafinansowych mamy szkolenia, publikacje, raporty branżowe, organizujemy również spotkania, różne wydarzenia, więc ta warstwa networkingowa między przedsiębiorcami również jest istotna i na nią stawiamy.

W czasie pandemii podjęliśmy również realizację szeregu projektów, które były kierowane dla przedsiębiorców i też wspierały ich w tej transformacji cyfrowej. Między innymi na początku uruchomiliśmy konkurs stosunkowo małej skali, ale taki bardzo konkretny, dotyczący zgłoszenia stu najlepszych, najciekawszych pomysłów na cyfryzację, Przetransformowanie firmy. No i wybraliśmy tutaj 105 najciekawszych pomysłów. Poziom był tak wysoki i zainteresowanie było tak duże, że zdecydowaliśmy zwiększyć tutaj listę nagrodzonych.

25. Jasne, czy to jest dyplomatyczne wyjście i to w zupełności zrozumiałe, prawda? My, którzy słuchamy tej rozmowy, rozumiemy, że pewne względy decydują, żeby nie wyróżniać żadnego z tych projektów. Natomiast ja jestem ciekawy tego, czy te narzędzia, o których tutaj teraz dyskutujemy, czy one zachęcają osoby, które są nie do końca przekonane do tego, żeby otworzyć firmę? Czy to będzie jednoosobowa działalność gospodarcza, czy spółka z kolegami z osiedla, z koleżankami z bloku i tak dalej, z roku na uczelni? Czy te narzędzia po prostu są na tyle silne, że mogą oddziaływać na wyobraźnię, że ktoś rozpocznie po prostu biznes w sieci? No to ja tak jakby z perspektywy administracji i wsparcia, które udzielamy, to możemy powiedzieć, że to zależy też od jakby konkursu czy inicjatywy, którą zainicjujemy.

Bo tak jak wspomniał Paweł, jak mamy różne spotkania networkingowe i chcemy przekazać wiedzę, to przechodzą bardzo różne firmy. Przychodzą i duże korporacje, gdzie pracownicy po prostu chcą coś się więcej dowiedzieć, a przychodzą małe firmy, które bardzo chcą się czegoś dowiedzieć i bardzo chcą rozwinąć swój biznes. Mamy też na spotkaniach właśnie szereg takich młodziutkich firm, bo też PARP jest znana ze wspierania startupów. Więc to jest jakby jedna rzecz, że na spotkaniach można się dowiedzieć bardzo wielu takich wątków i poinspirować się co do rozwoju firmy. Natomiast jeśli chodzi o same instrumenty wsparcia, to tak jak Paweł wspomniał, pilotaż, który zrobiliśmy na te 105 pomysłów, on był na niewielką kwotę i tam przyszło bardzo dużo mikrofirm.

I dla nas to było ciekawe, że właśnie jak jest stosunkowo niewielki pieniądz, to po to sięgają małe firmy, no bo też sobie szacują ryzyko, ile są w stanie zaryzykować, żeby wejść w jakiś projekt z administracją. Mamy projekty czy konkursy na takie rozwiązania z pogranicza przemysłu 4.0, czy właśnie automatyzację procesów w firmach produkcyjnych. No to już przychodzą do nas większe firmy i jak bycie być mniejsi, no to po prostu nie identyfikują siebie jako klienta. Natomiast każda firma w zasadzie może się w procesach transformacji znaleźć. Tylko musi jakby sporo też sama wyłożyć od siebie, tak? Poczytać, dowiedzieć się, popatrzeć na konkurencję, co robi i wtedy poszukać instrumentu dla siebie.

Stąd jakby też nasza propozycja taka w pandemii może trochę testowa, że uruchamialiśmy trudniejsze, łatwiejsze konkursy i do tego się dopasowywali nasi klienci. I oczywiście benchmarków jest jakby bardzo dużo. Do Przemysłu 4.0 wszyscy patrzymy na Niemcy i bardzo byśmy chcieli, żeby nasze firmy też do tego dążyły, ponieważ relacje gospodarcze z Niemcami mamy bardzo silne. To jest na to szansa, że polskie firmy też wskoczą na tego konia automatyzacji. Paweł, czy jeszcze tutaj chciałbyś coś dodać? Mówiąc o wiedzy, o kompetencjach, też warto wyjść z takiego schematu, że mówimy o zawodach.

Są badania, które mówią, że do końca tego dziesięciolecia połowa zawodów zniknie. Ale coraz mniej mówimy o zawodach, a coraz więcej o kompetencjach. I te kompetencje są coraz częściej Takimi można pewną analogię wysnuć, że kompetencje są klockami, które składają się na pewien szerszy obraz. Są pewne klocki uniwersalne, które zdobywamy na studiach i klocki specjalistyczne, które też można uzupełnić, wykreować na szkoleniach czy w późniejszej karierze zawodowej. No trudno tutaj nie odnieść się teraz do Akademii SkillUp, czyli propozycji DIGITAL FESTIVALu możecie teraz, czy właściwie nie teraz, o nie, nie, zabraniam teraz po naszej rozmowie wejść właśnie do Akademii SkillUp i tam odnaleźć dla siebie jakieś wątki, które mogą wzbogacić wiedzę technologiczną właśnie o propozycji Akademii SkillUp.

A teraz, kiedy już mocno popracowaliśmy, także w studiu, Chciałbym zapytać o czas wolny, a dokładnie o to, czy sądzicie, że mamy szansę jeszcze w nowej dekadzie, którą rozpoczynamy, szansę na czterodniowy tydzień pracy? To znaczy, czy narzędzia technologiczne przyspieszające procesy Powodujące, że część pracy zostaje zautomatyzowana, spowodują, że no właśnie, będziemy mieć więcej czasu wolnego, w tym także do wykorzystania w sposób twórczy na rzecz tworzenia nowych firm, zawodów. Myślę, że dobrze, żeby tak świat wyglądał, żebyśmy pracowali mniej i rozwijali się na tych innych polach. No i tak naprawdę wszystkie trendy wskazują, że tak faktycznie się wydarzy.

Tylko pytanie, czy to będzie przyszła dekada. Dlatego, że oczywiście taka automatyzacja, przynajmniej w części branż, będzie powodowała, że praca będzie efektywniej wykonywana i będzie można pracować krócej. I to jest jakby jedna rzecz. Na to się nakładają i trendy demograficzne, że po prostu będzie nas mniej, więc będziemy musieli efektywniej pracować. Automatyzacja też, to, że maszyny z nas zdejmą część pracy, bo faktycznie jesteśmy na takim W etapie dyskusji można powiedzieć, jeszcze nie faktycznego takiego przejścia, że maszyny dużo wykonują naszej pracy, ale jakby wcześniej była to praca fizyczna wykonywana przez maszyny, teraz się zastanawiamy ile tej pracy analitycznej przejmą maszyny.

No i jest też ciekawa dyskusja właśnie związana z tym jakby likwidowaniem części zawodów, czy co nam zabiorą maszyny też, że na przykład tam w publikacji Daniela i Richarda Sunskinda jest mowa o tym, że jak maszyny przejmą część naszych zadań, to one będą też jakby tworzyły zapotrzebowanie na pracach dla kolejnych maszyn, nie dla ludzi. Więc pytanie o tą naszą jakość życia, która potem zostanie jak będziemy wolniejsi. Niemniej zdecydowanie tak, przechodzimy, jesteśmy jakby na takim etapie przejściowym jako społeczeństwo zachodnie, że jakby ta jakość życia i realizacja zadań poza pracą Staje się też ważna, nawet gospodarczo, bo jeśli my przechodzimy, krócej pracujemy, no to zaczynamy.

To nie jest tylko, że zostaje nam czas na czytanie książek i chodzenie do kina, ale myślę, że wytworzy się w społeczeństwie potrzeba realizacji na innych polach edukacyjnych, opieki nad sobą, nad myśleniem kim jest teraz człowiek, jak tak maszyny się nami opiekują. No właśnie, czyli ten dodatkowy dzień pracy też wytworzy jakieś koło zamachowe w gospodarce. To nie będzie koniecznie produkcja, ale to będzie usługi. To ja tylko dodam, bo niekoniecznie chodzi o czterodniowy tydzień pracy, bo też chodzi o skrócenie. Czasu pracy do 6 godzin dziennie, bo to może być od poniedziałku do piątku, ale 6 godzin dziennie. Albo skrócenie czasu w piątki, tak wiele firm już teraz robi.

Czy też praca elastyczna, niekoniecznie w konkretnych godzinach. Są badania, które wskazują, że ta produktywność, zwłaszcza w branży kreatywnej, Nie jest taka, że aby pracować w sztywnych godzinach, ten czas pracy inaczej wygląda wtedy. W ogóle prowadzenie biznesu nie jest prostą sprawą. Nie tylko w Polsce, ale i w ogóle na całym świecie. To na pewno. A ja jeszcze podpytam Was o work-life balance na koniec. To znaczy wydaje mi się, że już właściwie to pojęcie jest już pojęciem schyłkowym. Należy do historii organizacji pracy. Jak sądzicie, co tutaj powstaje, co może zapewnić równowagę pracowniczkom, pracownikom pomiędzy tą sferą prywatną a zawodową aktywności publicznej?