Żelazna kurtyna w Czechosłowacji: psy, miny, płot pod napięciem i setki zabitych

Oczywiście nie wszystkie granice Czechosłowacji były granicami dwóch światów. Do Polski, NRD, Węgier czy Związku Radzieckiego też nie podróżowało się swobodnie, ale były to granice wewnątrz bloku wschodniego. Prawdziwa żelazna kurtyna stała tylko na dwóch kierunkach. Naprzeciw Republiki Federalnej Niemiec i Austrii. Pierwsza z nich to granica górska i leśna. Długie odcinki gęstego lasu, bagien, stromych zboczy, zimą, śniegu, przez cały rok mgły. Owszem, teren dawał tę osłonę, Ale równie łatwo odbierał też orientację. Bez miejscowego przewodnika można było godzinami iść w przekonaniu, że Zachód jest tuż przed nami, a w rzeczywistości kręcić się w kółko. Po drugiej stronie leżał RFN, zachodnie Niemcy. Od 1955 roku państwo NATO, ważny front zimnej wojny z amerykańskimi wojskami i służbami zainteresowanymi tym, co dzieje się za kurtyną.

Austria była jednak innym zachodem niż RFN. Do 1955 roku pozostawała pod okupacją czterech mocarstwa. Dolna Austria, czyli obszar przylegający do znacznej części granicy z Czechosłowacją, Należał wprost do sowieckiej strefy okupacyjnej. Dla uciekinierów z pierwszych lat komunizmu samo znalezienie się po austriackiej stronie nie zawsze więc oznaczało bezpieczeństwo. Dopiero po traktacie państwowym z 1955 roku Austria odzyskała pełną suwerenność i ogłosiła neutralność. Nie należała do NATO, ale była państwem demokratycznym i rynkowym, a dla uciekających bramą do wolnego świata. Wiedeń leżał przecież bardzo blisko. Po dotarciu do Austrii zaczynał się więc następny etap.

Latem 1949 roku w Górach Izerskich ukryła się grupa siedmiu młodych ludzi związanych ze scoutingiem, w większości w wieku około 18 lat. Nie należeli, delikatnie mówiąc, do fanów nowego ustroju. Trochę konspirowali, trochę planowali ucieczkę na zachód. Leśny obóz, który miał być ich schronieniem, założyli w pobliżu zbiornika Sołś. Ta historia wciąż nie została do końca wyjaśniona. Wiele wskazuje na to, że grupa była obserwowana i tak naprawdę sterowana przez prowokatora bezpieki. Irio Hilgera. Trudno rozstrzygnąć, czy to on odpowiadał za podsycanie poczucia zagrożenia, które sprawiło, że chłopcy postanowili się ukryć w górach i przygotować ucieczkę. Nie ma natomiast wątpliwości co do tego, że państwo przygotowało przeciw siedmiu młodym ludziom operacje o rozmiarach dalece przekraczających ich możliwości.

Nie trzeba było dotknąć dwóch przewodów. Kontakt z jednym ziemią wystarczył, by ciało zamknęło obwód. Uciekinier mógł zginąć natychmiast, albo mógł pozostać przy drutach ciężko poparzone, czekając, aż patrol odłączy napięcie. Tak zginął Jan Swoboda, który 21 listopada 1954 roku próbował przejść do Niemiec Zachodnich w rejonie Braumowa koło Tachowa. Patrol znalazł jego ciało przy ogrodzeniu elektrycznym. Nie wiemy dlaczego uciekał, nie znamy pełnej historii przygotowań. Zachowała się natomiast dokładnie przebadana przez USTR, czeski odpowiednik Instytutu Pamięci Narodowej, dokumentacja śmierci mężczyzny. Techniczne. Pozbawione emocji, a przez to podwójnie przejmujący zapis działania systemu.

Lekarze, inżynierowie, naukowcy, artyści. Czechosłowacja traciła nie tylko przeciwników politycznych komunistycznej władzy, ale zazwyczaj też specjalistów wykształconych na koszt państwa. No i dla tej władzy był to problem gospodarczy i propagandowy, natomiast dla emigrantów Początek życia, w którym kwalifikacje nie zawsze od razu miały znaczenie. No bo lekarz mógł przez pierwsze miesiące pracować fizycznie, pisarz uczyć się języka, a znany w Pradze artysta pozostawać za granicą osobą niemalże anonimową. Różne oblicze ówczesnej emigracji dobrze pokazują losy kilku bardzo znanych artystów. Bart Karel Kryl wyjechał we wrześniu 1969 roku do RFN-u na festiwal muzyczny. Jego pieśni, szczególnie napisane już po inwazji Bratriczku, Zawiraj, Wratka, czy generalnie cała płyta Rakowyna, nowy utwór, z której ten utwór pochodzi, stały się jednym z głosów oporu wobec normalizacji.