Mentionsy

Raport o stanie świata Dariusza Rosiaka
Raport o stanie świata Dariusza Rosiaka
04.05.2026 15:00

Raport o książkach – John Williams „Butcher’s Crossing”

„Stoner”, „August” i „Butcher’s Crossing” – trzy wielkie powieści Johna Williamsa – każda pochodzi z innego gatunku literackiego, każda osadzona jest w innej czasoprzestrzeni, a jednak wszystkie szukają odpowiedzi na to samo pytanie: jak przebiega i na czym polega proces przemiany człowieka.

Wszystkie te trzy powieści na język polski przełożył Maciej Stroiński, który jest gościem tego odcinka „Raportu o książkach”.


Rozmawiamy o fenomenie Johna Williamsa, amerykańskiego pisarza, którego literackie dzieło zostało docenione dopiero po jego śmierci. Być może to jedna z największych tajemnic literatury – że niektóre książki olśniewają krytyków i czytelników od razu, inne muszą czekać na swój moment nawet kilka dekad.


Choć „Butcher’s Crossing” to pierwsza wielka powieść w dorobku Williamsa, na język polski została przełożona jako ostatnia. Osadzona w latach 70. XIX wieku, w czasie wielkiego wymierania bizonów, opowiada o losach młodego mężczyzny, który – wiedziony marzeniem o spotkaniu z żywiołem natury – porzuca studia na Harvardzie i wyrusza w Góry Skaliste na polowanie.


To opowieść o zabijaniu zwierząt i stawaniu się zwierzęciem. O utracie złudzeń i niewinności.


Williams w „Butcher’s Crossing” dekonstruuje mitologię Dzikiego Zachodu i przesuwa granice westernu. Rozprawia się też z tradycją romantyzmu, według której w naturze czekała na człowieka szlachetna, duchowa przemiana.


Gość: Maciej Stroiński

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Książki: „Stoner”, „August” i „Butcher’s Crossing” Johna Williamsa / przekład: Maciej Stroiński / Wydawnictwo Filtry


---------------------------------------------

Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠

Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠

Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Rozdziały (33)

1. Introdukcja i opowieść o Johnie Williamsie

Agata Kasprolewicz przedstawia trzy powieści Johna Williamsa: Stoner, August i Butcher's Crossing, oraz opowiada o jego literackim dorobku i krytykowanej opóźnionej sławie.

2. Analiza Butcher's Crossing

Mariusz Stroiński przedstawia Butcher's Crossing, opisując jego kontekst historyczny i literacki, a także omawiając tłumaczenie przez Annę Gawaldę.

3. Biografia Johna Williamsa

Rozmowa o biografii Johna Williamsa, jego powieści Stoner i jej los, a także o tym, jak literatura może osiągać sławę po śmierci autora.

4. Analiza powieści Williamsa

Analiza trzech powieści Williamsa: Stoner, August i Butcher's Crossing, w kontekście ich tematów i gatunków literackich.

5. Literatura i sukces

Diskussja nad tym, jak literatura może osiągać sukces i jak to wpływa na jej wartości i docenianie przez społeczeństwo.

6. Gatunki w dorobku Williamsa

Analiza gatunków w dorobku Williamsa, od westernu w Butcher's Crossing do powieści akademickiej Stoner i epistolarnego Augusta.

7. Szczegółowość opisu

Rozmowa koncentruje się na szczegółowości opisu w twórczości Johna Williamsa, podkreślając, że jest ona kluczowa dla zrozumienia jego powieści.

8. Role kobiet

Diskusiya skupia się na roli kobiet w powieściach Williamsa, notując, że są one zazwyczaj traktowane w sposób staroświecki i niezbyt dodatni.

9. Natura i bohaterowie

Rozmowa kontynuuje analizę roli natury i jej wpływu na bohaterów, podkreślając, że Williams przedstawia kontrast między kobiecką naturą a męskim światem bohaterów.

10. Metapatriarchalizm

Rozmowa skupia się na konceptach patriarchy i metapatriarchy w twórczości Williamsa, analizując jego podejście do tematów męskości i kobiecości.

11. Emerson i tradycje

Rozmowa koncentruje się na rolę Ralfa Waldo Emersona w powieści Williamsa Butcher's Crossing, analizując jego wpływ na bohatera i tematykę książki.

12. Katastrofa bizonów i refleksje

Rozmowa koncentruje się na katastrofie bizonów w latach 70. XIX wieku, jej konsekwencjach i wpływach na powieść Butcher's Crossing. Autor podkreśla ambiwalencję ludzkiego zachowania wobec natury.

13. Ambiwalencja życia i natury

Analiza ambiwalentności życia i natury w powieści, podkreślenie konsekwencji ludzkiego działania na środowisko i samotności bohatera.

14. Nagość i cielesność

Rozmowa skupia się na tematach nagości, cielesności i utraty dziewictwa w powieści, podkreślając sztukę Williamsa w opisach.

15. Przekład i poezja Williamsa

Rozmowa o dorobku Johna Williamsa w zakresie tłumaczeń i poezji, z podziękowaniami dla Macieja Stroińskiego za przekłady.

16. Podziękowania i zakończenie

Podziękowania dla słuchaczy i wspomnianych firm za wsparcie programu.

17. Reklama prawnikdlalekarzy.pl

Prawnik dla lekarzy.

18. Reklama Virtus.Lab Group

Virtus.Lab Group.

19. Reklama Uber

Uber.

20. Reklama Ascoin

Ascoin.

21. Reklama Ascoin.pl

Ascoin.pl Liceum Błeńskiej Gdańsk-Kowale.

22. Reklama Duna Language Services

Duna Language Services.

23. Reklama GT Automatyka

GT Automatyka.

24. Reklama Hammer

Hammer.

25. Reklama JMP

JMP.

26. Reklama sklep.jmpsport.pl

sklep.jmpsport.pl.

27. Reklama Kejko Studio

Kejko Studio.

28. Reklama Maja i Rafał Kłoczko

Maja i Rafał Kłoczko.

29. Reklama Tłumacz przysięgły języka angielskiego

Tłumacz przysięgły języka angielskiego.

30. Reklama kościuczuk.pl

kościuczuk.pl.

31. Reklama Palarnia kawy La Caffo

Palarnia Kawy La Caffo.

32. Reklama ODO24

Odo24.

33. Reklama Drukarnia cyfrowa Totem.com.pl

Drukarnia cyfrowa Totem.com.pl.

Sponsorzy odcinka (17)

prawnikdlalekarzy.pl pre-roll

"Prawnik dla lekarzy."

Virtus.Lab Group pre-roll

"Virtus.Lab Group."

Uber pre-roll

"Uber."

Ascoin pre-roll

"Ascoin."

Ascoin.pl post-roll

"Ascoin.pl Liceum Błeńskiej Gdańsk-Kowale."

Duna Language Services pre-roll

"Duna Language Services."

GT Automatyka pre-roll

"GT Automatyka."

Hammer pre-roll

"Hammer."

JMP pre-roll

"JMP."

sklep.jmpsport.pl pre-roll

"sklep.jmpsport.pl."

Kejko Studio pre-roll

"Kejko Studio."

Maja i Rafał Kłoczko pre-roll

"Maja i Rafał Kłoczko."

Tłumacz przysięgły języka angielskiego pre-roll

"Tłumacz przysięgły języka angielskiego."

kościuczuk.pl pre-roll

"kościuczuk.pl."

Palarnia kawy La Caffo pre-roll

"Palarnia Kawy La Caffo."

ODO24 pre-roll

"Odo24."

Drukarnia cyfrowa Totem.com.pl pre-roll

"Drukarnia cyfrowa Totem.com.pl."

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 33 wyników dla "Stoner"

Stoner, August i Butcher's Crossing.

Kanonu Williamsa, kanonu jak nazywa się te trzy wielkie powieści tego amerykańskiego pisarza, czyli Stoner, Butcher's Crossing i August.

I chociaż w tej naszej dzisiejszej rozmowie chciałabym się skupić przede wszystkim na Butcher's Crossing, to biorąc pod uwagę, że po raz pierwszy w raporcie o książkach rozmawiamy o Johnny Williamsie, to zacznijmy od stonera.

Bo to Stoner nadał Williamsowi taki nieoficjalny przydomek autora najwspanialszej powieści, której jeszcze nie czytałeś.

To cytat z twojego posłowia do Stonera.

Amerykanie mają taki soft spot na Francję, że z jakiegoś powodu to są jednak arbitrzy elegancji, więc stoner, który został przełożony przez Gawaldę po prostu zaczął się sprzedawać.

No tak, w swoim posłowiu do Stonera cytujesz Annę Gawaldę, która powiedziała, że po raz pierwszy postanowiła napisać nie swoje dzieło.

Droga Stonera była o tyle ciekawa, że rzeczywiście przez Francję do Ameryki, do tego szerokiego grona czytelników musiała przebyć, bo to też informacja zaczerpnięta swojego posłowia.

Pierwszy nakład Stonera to były dwa tysiące egzemplarzy.

Książka w książce, a Stoner jest też autorem, tylko że książki akademickiej.

Bo Stoner jest osobą kompletnie anonimową.

Oczywiście jego biografia, myślę, odzwierciedla się bardzo dobrze we wszystkich trzech głównych postaciach jego powieści, bo mówimy głównie o Stonerze, czyli o chłopaku z rodziny chłopskiej, który zostaje...

A tak jak wspomniałeś, Stoner stał się rozpoznany na całym świecie i został doceniony w taki sposób, na jaki zasłużył z uwagi na swoją wartość literacką dopiero w latach 2000.

Być może przeczuwał, zresztą w Stonerze, prawda, to jest trochę to, na co zwracasz uwagę, że to przeczucie, że być może coś, co robimy, niedocenione za naszego życia, będzie docenione po naszej śmierci, tam są takie echa takiego...

Bo mamy z jednej strony Williama Stonera, którego możemy nazwać...

No bo Stoner to jest powieść, której akcja osadzona jest w pierwszej połowie XX wieku na Uniwersytecie w Mizuri.

Druga powieść to jest powieść akademicka, klasyczna campus novel, czyli Stoner, o świecie, które on zna osobiście.

Mam wrażenie, że i w Stonerze, i w Butchers Crossing, i w Augustie są bezpośrednie inspiracje francuskie.

Myślę, że w Stonerze to się cieszę, bo w Polsce to się przyjęło jako absolutny pewnik, że to Flaubert i pani Bawary jest inspiracją, ale to ja to wymyśliłem.

Ja pamiętam, kiedy zostałem poproszony po raz pierwszy o napisanie posłowia do Stonera, ja im powiedziałem, że wiecie co, ja tego nie dam rady zrobić, bo to będą jakieś zupełnie banały na poziomie Paola Coelho, że...

Za każdym razem ludzie mówią to samo, że o przegranym bohaterze, czy to jest o Stonerze, czy o Augustie, czy o Butchers Crossing, o sensie życia i tak dalej, ale każdy podkreśla, że z jakiegoś powodu książka zalazła mu za skórę.

I zwłaszcza dotyczy to Stonera.

Kiedy Stoner staje przed wielkimi wyborami, to nagle dostajemy jakiś metaforyczny obraz tego, co jest za oknem, albo jakiś taki poetycki passus, ale on też nie wie, co ma powiedzieć.

Stonerze jest jedna bardzo istotna postać kobieca, jest to żona.

Wiesz co, mam wrażenie, bo ten wątek powraca też w dwóch innych dziełach, które ja tłumaczyłem, czyli w Stonerze i w takim dramacie z lat 60.

Z jakiegoś powodu, może to jest coś powojennego, bo w Stonerze jest o tym, jak była germanofobia i jest to powiedziane.

Stoner, August to są imiona, nazwisko i imię, a tutaj masz nazwę miasteczka, więc nie mogłem tego zrobić.

Owszem, debiutowałem przekładem Oscara Wilde'a, natomiast tak jak w wypadku Johna Williamsa dopiero później udało mi się wyjść na szersze wody, prawda jest taka, że to właśnie Stoner w pewnym sensie zrobił mnie jako tłumacza.

Natomiast w momencie, kiedy ja dostałem stonera, to to było zupełnie nie moje, to było...

z tym pisarzem, jak chodzi o moje życie, że ten obcy element mi, tak jak czytelnikom Stonera, wlazł pod skórę w sensie też pozytywnym.

Ja miałem wrażenie troszeczkę po Stonerze, ale już w ogóle po dokończeniu tego dorobku, ja się wreszcie poczułem dorosłym człowiekiem.

Słuchaj, no przecież to było bardzo... Słuchaj, ja tak jak William Stoner zrobiłem doktorat, ale nie zrobiłem kariery naukowej.

Mamy trzy wielkie powieści Stonera, Butcher's Crossing i Augusta.