Mentionsy

Na tym jednym kadrze jeden z najwybitniejszych współczesnych irańskich pisarzy, Mahmud Doulatabadi, buduje opowieść o absurdzie i bezsensie wojny, w której nie ma nic wzniosłego ani nic bohaterskiego.

Jednak Idąc na rzeź Mahmuda Doulatabadiego to opowieść o każdej wojnie i o przekraczaniu granic człowieczeństwa.

Rozmawiać będziemy o powieści irańskiego pisarza Mahmuda Doulatabadiego.

Nie tłumaczonego i nie wydawanego, no a dzięki wam ta ostatnia część zdania może wybrzmieć już tylko i wyłącznie w czasie przeszłym, bo Karolina, która prowadzi serię Rachla w wydawnictwie ArtRage, doprowadziła do tego, że mamy pierwszą powieść Mahmuda Doulatabadiego po polsku, a Mateusz tę książkę przetłumaczył.

Idąc na rzeź, tak jak przed chwilką powiedziałam, to jest pierwsza książka Mahmuda Doulatabadiego, która ukazuje się w polskim przekładzie i dlatego tak pomyślałam sobie, że może zanim zaczniemy wszystkie warstwy tej jakże gęstej, jakże złożonej powieści, pozornie zresztą, tylko pozornie skromnej, bo liczącej jedynie 120 stron, omawiać, to najpierw może powiedzmy o tym, kim jest autor.

Bo to postać ciekawa, życiorys też ciekawy, długi bardzo, bo Mahmud Doulatabadi urodził się w roku 1940, no i był świadkiem wielu ważnych, przełomowych momentów w historii Iranu.

A jeżeli chodzi o tę krytykę społeczną i to miejsce polityczne również Mahmuda Doulatabadiego, tak samo przed rewolucją, jak i po rewolucji, to nawiązując trochę do tego, o czym wcześniej wspominał Mateusz, on jednak jest w pewien sposób reprezentantem swojego pokolenia i też wchodził

Na tę arenę literacką w takim momencie, w którym kształtowała się, czy też ekstrahował się jednak gatunek w pewien sposób posiadający cechy podobne takiej literatury społecznej, której bardzo często reprezentantami właśnie były te osoby, które miały jakieś doświadczenia urodzenia się w rodzinie prostej, pochodzenia z klasy robotniczej, czy ludowej, czy ze wsi właśnie, jak Mahmud Doulatabadi, czy jak Ahmad Mahmud.

Przemycane są tam krytyki polityki Iranu, krytyki polityki Teheranu i ta pozycja społeczna, którą Mahmud Doulatabadi miał wtedy również jako krytyk tego systemu, również jako krytyk przyspieszonej modernizacji.

Bardzo dużo tych ważnych, przełomowych wydarzeń politycznych w tle życia Mahmuda Doulatabadiego.

Więc to pewnie w ogóle oddzielny temat geopolityczny, w który wolałabym, żebyśmy bardzo głęboko może nie szli, ale wspominam o tym po to, żeby zapytać was o to, czy dzisiaj Mahmud Doulatabadi jest aktywny, czy on się wypowiada, czy on daje głos, czy on daje jakieś świadectwo, czy on udziela wywiadów i czy on w jakikolwiek sposób odnosi się do tego, co dzieje się w Iranie w tych ostatnich miesiącach, ale także w ostatnich tygodniach, dniach.

Ja zresztą sobie też tak myślę, że być może te najważniejsze wypowiedzi znajdują się w literaturze Mahmuda Doulatabadiego.

Mamy powieści Mahmuda Doulatabadiego, mamy od niedawna jego powieść Idąc na rzeź w polskim przekładzie, więc może o tej powieści porozmawiajmy i o tym, co ona nam mówi.

Idąc na rzeź to jest powieść, którą Mahmud Doulatabadi pisał w latach 2004-2006, ale opublikowana została dopiero w roku 2018, co oznacza, że czekała aż 12 lat ta książka na zgodę cenzury, by móc się ukazać.

I Mahmud Doulatabadi był jednym z pierwszych literatów na pewno, który postanowił tę zmowę milczenia dotyczącą świętej obrony przełamać.

Którą Mahmud Doulatabadi miał, ale też ten atak, który na siebie przyjął i który ustał, czekając na publikację swojej powieści, bo po prostu niósł w jakiś pewien sposób, no był to innowator o, tak bym nazwała jego pozycję, jeżeli chodzi o przełamanie tej zmowy milczenia, która przez lata panowała.

Mahmud Doulatabadi w powieści Idąc na rzeź myślę, że całkowicie dekonstruuje tę koncepcję świętej obrony.

Że będzie ona rewelacyjnym kluczem do nie tylko poznania Iranu, ale też pewnym manifestem, który ja akurat sama z Mahmudem Doulatabadi dzielę.

I to jest też temat, który Mahmud Doulatabadi wziął sobie na warsztat.

I to też jest, wydaje mi się, pod tym względem celowe ze strony Mahmuda Doulatabadiego, żeby uczynić Irakijczyków również równoprawnymi, a może nawet odrobinę proporcjonalnie większymi bohaterami tej powieści.

Dokładnie tak, to jest narzędzie Mahmuda Doulatabadiego, żeby wykorzystać trochę ten strumień świadomości, którym pewnie moglibyśmy go nazwać, żeby jeszcze bardziej pokazać, jak bardzo te perspektywy narodów sztucznie zwaśnionych ostatecznie są podobne, jak przed podobnymi wyzwaniami ostatecznie stoją tutaj

Natomiast Mahmud Doulatabadi skupia się na właściwie jednym kadrze z tej wojny, prawda?

Dla mnie to jest w ogóle niezwykłe w ogóle w pisarstwie Mahmuda Doulatabadiego oraz cyzulując i mówiąc bardziej konkretnie to, co on zrobił w tej książce ze względu na to, że tak jak Mateusz mówił na samym początku naszej rozmowy, ta książka jest w pewien sposób wyjątkowa dla pisarstwa i dla twórczości Doulatabadiego.

I potem zastanawiamy się, ale tak właściwie, czy to jest świadectwo tego, że Mahmud Doulatabadi próbował czegoś nowego?

W związku z tym, to wydaje mi się również, refleksja samego Mahmuda Doulatabadiego może nad tym, do jakiego stopnia świadkowie, pisarze, ci którzy operują piórem i ci którzy operują piórem również w kontekście wojny właśnie,

Bo tu Mahmud Doulatabadi w jakiś sposób, czy też bohater jego, wskazuje na tym, że uczciwsza jest pamięć, uczciwsza jest ta oratura, kiedy...

To jest znów zdanie wzięte z tej książki, zdanie zacytowane z powieści Idąc na rzeź Mahmuda Doulatabadiego.

Tak ta rozmowa o odpowiedzialności pisarza wobec społeczeństwa i ta rola, którą przyjął na siebie również Mahmud Doulatabadi, będąc w jakiś sposób wcześniej również w polityce obecny, ale nie siedząc