Mentionsy

Podcasty Teologii Politycznej
Podcasty Teologii Politycznej
14.01.2026 19:00

39. HERBICH // NOGAL // Piotr Skarga: Filozofia polityczna w kręgu kontrreformacji

W trzydziestym dziewiątym odcinku podcastu „Filozofować po polsku” dr Tomasz Herbich i prof. Agnieszka Nogal rozmawiają o filozofii politycznej księdza Piotra Skargi. Kim był autor „Kazań sejmowych”? Dlaczego był zwolennikiem wzmocnienia władzy królewskiej? Gdzie widział główne bolączki Rzeczpospolitej? Ku jakiej wizji wspólnoty politycznej się skłaniał? Na te między innymi pytania rozmówcy szukają odpowiedzi.

__________________________

W cyklu podcastów „Filozofować po polsku” dr Tomasz Herbich wspólnie z zaproszonymi gośćmi będzie przyglądał się wybranym wątkom oraz postaciom tworzącym polską tradycję filozoficzną. Celem podcastu jest nie tylko udzielenie odpowiedzi na pytanie, co oryginalnego wniosła do historii myśli filozoficznej polska filozofia, lecz przede wszystkim zwrócenie uwagi na to, w jaki sposób myśliciele polscy reagowali na wyzwania dziejowe, kulturowe i cywilizacyjne, przed którymi stali oni oraz ich ojczyzna.

Tomasz Herbich wraz z zaproszonymi gośćmi porozmawia o poglądach filozoficznych autorów z różnych epok rozwoju naszej kultury umysłowej. Pojawią się wśród tych filozofów między innymi Stanisław Orzechowski, Piotr Skarga, Jan Śniadecki, Stanisław Staszic, Maurycy Mochnacki, August Cieszkowski, Stanisław Brzozowski, Edward Abramowski, Kazimierz Twardowski, Jan Łukasiewicz, Roman Ingarden, Józef Tischner, Karol Wojtyła, Leszek Kołakowski, Andrzej Walicki i wielu innych. Zapraszamy do dołączenia do grona producentów naszych podcastów: https://teologiapolityczna.pl/podcasty2025

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 43 wyników dla "Skarga"

I Skarga analizuje, że jeżeli mamy różne myślenie, na przykład herezję, czyli rozpad jedności, to ten rozpad jedności wewnętrznej, jedności przekonań, będzie później owocował rozpadem jedności politycznej.

Władza świecka tutaj Skarga uważa, że nie jest w stanie pilnować sumień, to jest zadanie Kościoła, ale jest w stanie pilnować zachowania, zachowania, które ma na celu pewnego rodzaju wychowanie też tych jednostek.

W pewnych aspektach ksiądz Piotr Skarga kontynuuje myśl Stanisława Orzechowskiego, w pewnych będzie zdecydowanie szedł w innym kierunku.

I mniej więcej w tym klimacie wzrasta Piotr Skarga.

Piotr Skarga, który nie ma żadnego szlachetnego pochodzenia, trwają dyskusje czy jest z pochodzenia w ogóle szlachcicem, prawdopodobnie tak, ale dla jego biografii tak naprawdę nie ma to większego znaczenia, ale także dla jego teorii, które głosił, nie ma to większego znaczenia.

Piotr Skarga bierze udział w zakładaniu kolejnych kolegiów jezuickich.

Piotr Skarga wraca do teologii Kościoła, pokazującej Kościół jako mistyczne ciało Chrystusa.

To mistyczne ciało Kościoła jest mistycznym ciałem Chrystusa, ale nie jest tożsame z fizycznym ciałem Kościoła, ale Skarga jest głęboko przekonany na poziomie przekonań teologicznych, że wszelkie wystąpienia przeciwko Kościołowi mają charakter jedynie niszczący.

Skarga oczywiście ma dla nas znaczenie jako przedstawiciel kontrreformacji, ale przede wszystkim ma dla nas znaczenie dlatego, że w ramach tego ruchu kontrreformacyjnego podejmuje kluczowe zagadnienia z zakresu filozofii politycznej i tak jak już o tym powiedziałaś, rozwija pewną alternatywną wobec tej, którą możemy znaleźć choćby u Marcina Lutra, teologię polityczną.

To jest przede wszystkim skojarzenie z tym, że Piotr Skarga był jednym z tych pisarzy, ale on oczywiście staje się pewnie tym pisarzem takim emblematycznym, który przewiduje możliwość upadku

I oczywiście w tym dyskursie, takim trochę katastroficznym, podejmującym też oczywiście wątki z wcześniejszego XVI-wiecznego dyskursu dotyczącego błędów drążących Rzeczpospolitą, posługuje się Skarga obrazem chorób Rzeczpospolitej.

Skarga przenosi tę metaforę już tak w wymiarze nieco lżejszym, aplikuje do ciała politycznego.

Skarga wyodrębnia trzy części tego ciała, z których dwie mają największe znaczenie, to znaczy wszyscy składają się na owe ciało, zanim przejdziemy do opisu jego chorób.

Tak jak wiemy, Skarga był oczywiście zdecydowanym przeciwnikiem Konfederacji Warszawskiej i takiej polityki, która zakłada pewną tolerancyjną postawę władzy Rzeczpospolitej wobec

To znaczy, jeżeli zaczynamy od jednostki, a Piotr Skarga zaczyna od jednostki, więc nie mamy tutaj do czynienia z jakąś metafizyką państwa, z jaką mieliśmy do czynienia w klasycznej filozofii polityki, przedchrześcijańskiej filozofii polityki.

I Skarga analizuje, że jeżeli mamy różne myślenie, na przykład herezję, czyli rozpad jedności, to ten rozpad jedności wewnętrznej, jedności przekonań, będzie później owocował rozpadem jedności politycznej.

I wydaje mi się, że dokładnie o tego rodzaju jedności politycznej mówi Piotr Skarga, kiedy mówi o herezjach.

To jest mechanika, o której oczywiście Piotr Skarga nie mówi.

Tak, wydaje mi się, że tutaj bardzo ważny wątek wybrzmiał, to znaczy faktycznie Skarga jest jednym z tych myślicieli, którego sprzeciw wobec herezji, niezależnie od tego, jak go dzisiaj będziemy oceniali, bo oczywiście mamy pewne swoje upodobania do określonego wartościowania pewnych zjawisk historycznych, tak?

Piotr Skarga mówi coś dużo bardziej delikatnego, mówi no władza powinna być silna.

Tak, to jest wydaje mi się niezwykle istotny wątek, dotyczący oczywiście zarówno Prus, jak i tego zagrożenia, które Skarga na pewno jeszcze nie postrzegał w taki sposób, bo ono jeszcze wtedy nie było tak realne, oczywiście zagrożenia rosyjskiego.

Dużo dalej idącej niż ta, którą oczywiście sam Skarga w swoich kazaniach sejmowych zawarł.

Jak skarga rozumie wolność?

Może zanim przejdę znowu do rekonstrukcji jego kategorii wolności, to dosłownie jedno zdanie, ale wydaje mi się, że kluczowe o kontekście, w którym Skarga działa i z którego chyba nie do końca zdaję sobie sprawę.

Więc ta wolność jest naprawdę bardzo daleko posunięta i wydaje mi się, że tego elementu Skarga trochę nie bierze pod uwagę.

Wydaje mi się, Skarga nie bierze pod uwagę, że Rzeczpospolita, I Rzeczpospolita jest zafastrygowana Unią z Litwą, przy czym stosunki własnościowe na Litwie wyglądają zupełnie inaczej niż w Koronie.

Piotr Skarga krytykuje.

I oczywiście przeciwko tego typu zniekształceniom Skarga bardzo ostro występuje.

Skarga to z jednej strony krytyk tego zarzewia anarchii, a z drugiej strony zdecydowany zwolennik wzmocnienia władzy królewskiej.

No i to jest oczywiście wiadomo, skarga po omówieniu faktycznie tej choroby dotyczącej serca w czwartym i piątym kazaniu.

W ramach tej hierarchicznej oczywiście metaforyki związanej z cielesnością, z ciałem politycznym, no właśnie hierarchicznie chce podejść Skarga do roli odgrywanej przez głowę, czyli przez króla.

W ogóle Piotr Skarga stawia postulat równouprawnienia, to znaczy ochrony prawnej każdego człowieka.

To bardzo ciekawe, jak to się w ogóle wpisuje w ten dyskurs XVI-wieczny o poprawie Rzeczypospolitej, bo to się okazuje, że Skarga właśnie z takim podejściem w jakimś sensie kontynuuje też myśli Frycza-Modrzewskiego, nie tylko Orzechowskiego, prawda?

I jaką filozofię prawa reprezentuje Piotr Skarga?

Który musi być zachowany, bo decyduje o bezpieczeństwie jednostki, ale także bezpieczeństwo własności, bo oczywiście skarga nie krytykuje własności, tylko krytykuje nadużycia związane z własnością i anarchię, która powoduje, że jest cała grupa osób wyjętych spod prawa, nie chronionych w żaden sposób prawnie.

Natomiast jest też pewna część wspólna, którą wyodrębnia Skarga, mówiąc o tym, że w takim zakresie, w jakim prawo kościelne przyczynia się do funkcjonowania jedności politycznej, także powinno być nadzorowane przez władzę świecką, a więc opowiada się jednoznacznie za

No bo nie jesteśmy w stanie, władza świecka, tutaj Skarga uważa, że nie jest w stanie pilnować sumień, to jest zadanie Kościoła, ale jest w stanie pilnować zachowania, zachowania, które ma na celu pewnego rodzaju wychowanie też tych jednostek.

Zastanawiam się, czy w gruncie rzeczy skarga zestawiona z kilkadziesiąt lat późniejszym tekstem Hobbesa nie okazuje się w jakimś sensie bardziej umiarkowane w tych swoich poglądach.

Natomiast no Skarga nie bierze pod uwagę tego, że...

Dlatego Skarga używa innego typu argumentacji.

A na ile to jest tak, że Skarga jest w istocie w kontrze do pewnych jej charakterystycznych wątków, takich jak np.

To znaczy z perspektywy czasu, zwłaszcza z perspektywy romantyków, skarga problemy Rzeczpospolitej opisał właściwie.

Skarga widział je na zewnątrz, w rozpadzie od środka, czyli słabości wewnętrznej, która powoduje