Mentionsy

Podcasty Teologii Politycznej
Podcasty Teologii Politycznej
14.01.2026 19:00

39. HERBICH // NOGAL // Piotr Skarga: Filozofia polityczna w kręgu kontrreformacji

W trzydziestym dziewiątym odcinku podcastu „Filozofować po polsku” dr Tomasz Herbich i prof. Agnieszka Nogal rozmawiają o filozofii politycznej księdza Piotra Skargi. Kim był autor „Kazań sejmowych”? Dlaczego był zwolennikiem wzmocnienia władzy królewskiej? Gdzie widział główne bolączki Rzeczpospolitej? Ku jakiej wizji wspólnoty politycznej się skłaniał? Na te między innymi pytania rozmówcy szukają odpowiedzi.

__________________________

W cyklu podcastów „Filozofować po polsku” dr Tomasz Herbich wspólnie z zaproszonymi gośćmi będzie przyglądał się wybranym wątkom oraz postaciom tworzącym polską tradycję filozoficzną. Celem podcastu jest nie tylko udzielenie odpowiedzi na pytanie, co oryginalnego wniosła do historii myśli filozoficznej polska filozofia, lecz przede wszystkim zwrócenie uwagi na to, w jaki sposób myśliciele polscy reagowali na wyzwania dziejowe, kulturowe i cywilizacyjne, przed którymi stali oni oraz ich ojczyzna.

Tomasz Herbich wraz z zaproszonymi gośćmi porozmawia o poglądach filozoficznych autorów z różnych epok rozwoju naszej kultury umysłowej. Pojawią się wśród tych filozofów między innymi Stanisław Orzechowski, Piotr Skarga, Jan Śniadecki, Stanisław Staszic, Maurycy Mochnacki, August Cieszkowski, Stanisław Brzozowski, Edward Abramowski, Kazimierz Twardowski, Jan Łukasiewicz, Roman Ingarden, Józef Tischner, Karol Wojtyła, Leszek Kołakowski, Andrzej Walicki i wielu innych. Zapraszamy do dołączenia do grona producentów naszych podcastów: https://teologiapolityczna.pl/podcasty2025

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 19 wyników dla "Rzeczpospolitej"

W Rzeczpospolitej Pierwszej nie ma czegoś takiego jak policja, nie ma czegoś takiego jak praktycznie państwowa armia, jest armia obywatelska, no ale co ta armia obywatelska może zrobić na wschodnich rubieżach?

Odcinek podcastu, który dzisiaj będę miał przyjemność przeprowadzić, porozmawiać na temat księdza Piotra Skargi, będzie właśnie poświęcony filozofii politycznej I Rzeczpospolitej.

Wracamy po bardzo długim okresie czasu do I Rzeczpospolitej i do z całą pewnością jednej z najlepiej kojarzonych

I oczywiście w tym dyskursie, takim trochę katastroficznym, podejmującym też oczywiście wątki z wcześniejszego XVI-wiecznego dyskursu dotyczącego błędów drążących Rzeczpospolitą, posługuje się Skarga obrazem chorób Rzeczpospolitej.

Chorób Rzeczpospolitej.

Tak jak wiemy, Skarga był oczywiście zdecydowanym przeciwnikiem Konfederacji Warszawskiej i takiej polityki, która zakłada pewną tolerancyjną postawę władzy Rzeczpospolitej wobec

Dobrze, ale w tym kontekście odnieśmy się do jednego z takich bardzo, wydaje mi się, i ważnych, i też rozpowszechnionych wątków, gdy myślimy o polityczności I Rzeczpospolitej, czyli do wolności.

I tym kontekstem jest typ własności funkcjonującej w Rzeczpospolitej, w I Rzeczpospolitej i jest to własność, którą się nazywa allodium.

I to rozumienie własności jest inne niż na zachodzie Europy, bo na zachodzie Europy kształtuje się, w czasie kiedy u nas na terenie Rzeczpospolitej, I Rzeczpospolitej właśnie kształtuje się ta własność typu alodialnego, na zachodzie Europy buduje się piramida feudalnej zależności.

W związku z tym, ponieważ to się rozwija inaczej, ta własność jest w Rzeczpospolitej I wiązana z wolnością, wolnością decydowania o sobie, decydowania o tym, co się dzieje na terenie przez siebie posiadanym.

Tyle tylko, że ten proces w północnych państwach, protestanckich państwach zachodzi na poziomie państwa, a na terenie Rzeczpospolitej na poziomie własności prywatnej, osobistej, własności ziemskiej.

Natomiast zupełnie inaczej to wyglądało na wschodnich rubieżach Rzeczpospolitej, gdzie do Unii przystąpiły wielkie rody książęce.

W Rzeczpospolitej nie było tytułów szlacheckich, to znaczy szlachtę traktowano jako równych na mocy alodialnego tytułu własności, ale były tytuły książęce, które były tytułami nadanymi jeszcze przed przystąpieniem do I Rzeczpospolitej przez rody książęce.

W Rzeczpospolitej Pierwszej nie ma czegoś takiego jak policja.

W Polsce, w Rzeczpospolitej pierwszej jest to pojmowane odwrotnie.

To znaczy z perspektywy czasu, zwłaszcza z perspektywy romantyków, skarga problemy Rzeczpospolitej opisał właściwie.

Co jest pozytywnego i co wydaje mi się... Więc ja bym postrzegała skargę raczej jako taki przejaw właśnie typowy sporów toczonych w obrębie I Rzeczpospolitej Szlacheckiej.

Więc przekonuje na zasadzie takiej argumentacji właśnie skierowanej do rozumu praktycznego owych obywateli, mówiąc no słuchajcie, wy tej Rzeczpospolitej nie utrzymacie.

Moim zdaniem jest to dyskusja jak najbardziej prowadzona w ramach I Rzeczpospolitej pomiędzy tymi, którzy wymagali wzmocnienia władzy centralnej, a tymi, którzy uważali, że