Mentionsy

Ten renesans rosyjski odegrał w myśleniu obu, to znaczy Jerzego Nowosielskiego i księdza Klingera niewątpliwie rolę bardzo znaczącą.

Jerzy Nowosielski powiedział, że

Jerzy Nowosielski odrzucał słynną definicję, że zło jest brakiem dobra.

Jerzy Nowosielski miał

Słuchają Państwo i oglądają po raz trzeci odcinka podcastu Filozofować po polsku, który poświęcimy dzisiaj, zgodnie też z zapowiedzią z zeszłego tygodnia, dwóm kluczowym twórcom myśli teologicznej i filozoficznej polskiego prawosławia, czyli Jerzemu Nowosielskiemu oraz księdzu profesorowi Jerzemu Klingerowi.

Będę dzisiaj rozmawiał z księdzem profesorem Henrykiem Paprockim, teologiem prawosławnym i także osobą, która doskonale znała i Jerzego Nowosielskiego i księdza profesora Jerzego

Jest między innymi ksiądz profesor Henryk Paprocki, autorem książki między słowem a obrazem, esei o twórczości Jerzego Nowosielskiego, które zbiera teksty z okresu kilkudziesięciu lat poświęcone Jerzemu Nowosielskiego.

Księże profesorze, ja chciałbym od razu zacząć od pytania o tę przyjaźń, od której zacząłem między Jerzym Nowosielskim i księdzem profesorem Jerzym Klingerem.

Osobiście jestem przekonany, że to spotkanie w 1947 roku w Krakowie, bo to się odbyło w Krakowie, gdzie Jerzy Nowosielski mieszkał, on się w ogóle urodził w Krakowie, a Jerzy Klinger z kolei studiował filozofię wtedy akurat w Krakowie, o czym za chwilę, o tych studiach w ich obu wypadkach.

I po śmierci księdza Klingera, żona profesora Nowosielskiego powiedziała, Jurek nie ma już z kim rozmawiać w tej chwili.

Z kolei Jerzy Nowosielski był wspaniałym malarzem, jednym z największych w ogóle w historii malarstwa.

Jestem głęboko przekonany, że te wspaniałe studia, które powstały księdza Jerzego Klingera na temat ikony, to jest owoc dyskusji i odwrotnie z pracy Jerzego Nowosielskiego między Kałabą i Partenonem, czy mistagogia ukrzyżowanego wizerunku Chrystusa, które są wręcz arcydziełami, jeśli chodzi o analizę dzieła.

Dla Jerzego Nowosielskiego było to doznanie przejmującej katastrofy rzeczywistości empirycznej.

I to też wyraźnie widać w rozmowach, które przeprowadził z Jerzym Nowosielskim Zbigniew Podgórzec, zwłaszcza w tej całej serii.

W czasie jednej z tych rozmów on powiedział wyraźnie, Jerzy Nowosielski powiedział, że wszystkiego się boi i nie boi się tylko Chrystusa.

Zresztą Jerzy Nowosielski nie jest odosobniony na przykład z filozofów współczesnych Lewinas, który bez przerwy podkreśla dramat Teilhard de Chardin z katolickiej strony, który też podkreślał,

Ale Jerzy Nowosielski w pewnym momencie zauważył, że to wszystko zmierza w kierunku eschatologii.

Jerzego Nowosielskiego i w tym tomie właśnie są wiersze z okresu okupacji, które powstawały w latach 1939-1945, no potem w okresie stalinowskim.

Jerzy Nowosielski się też zachwycał przyrodą, on uwielbiał spędzać wakacje gdzieś w górach nad morzem, gdzie przyroda była dla niego czymś niezwykłym, pobudzała go do twórczości.

Ponieważ Jerzy Nowosielski urodził się w rodzinie jednak narodowościowo i religijnie mieszanej.

W 1947 roku Jerzy Nowosielski był zdeklarowanym ateistą.

Ale w powrocie w ogóle Jerzego Nowosielskiego do wiary ogromną rolę odegrał właśnie Jerzy Klinger.

I właśnie już jako duchowny odegrał ogromną rolę w tym, że Jerzy Nowosielski stał się człowiekiem naprawdę głębokiej wiary.

To znaczy jedna w Kętrzynie, a druga w Warszawie na Woli, gdzie Jerzy Nowosielski wykonał polichromię i zorganizował przestrzeń sakralną tych dwóch obiektów, co jest niezwykłym wydarzeniem.

W Warszawie możemy to oglądać i między innymi dzięki temu, że powstała ta polichromia na Woli, to potem powstała polichromia w Wesołej, ponieważ wikariuszem w parafii katolickiej sąsiedniej na Woli był właśnie późniejszy proboszcz Wesołej, który tam się zapoznał ze sztuką Jerzego Nowosielskiego i sprowadził go do Wesołej.

że Jerzy Nowosielski jest malarzem, a Jerzy Klinger jest teologiem.

O istocie prawosławia księdza Klingera i inność prawosławia Jerzego Nowosielskiego.

I to jest bardzo też wyraźne u Jerzego Nowosielskiego.

I uważam, że Jerzy Nowosielski, jak i ksiądz Jerzy Klinger, znakomicie to w tych dwóch krótkich studiach

To był metropolita Dionizy Waldyńskiej, ksiądz Jerzy Klinger i Jerzy Nowosielski i o nich były referaty.

Następnie w roku 2019, tutaj mamy taką serię z Bizantyna, ukazało się sprawozdanie i wszystkie referaty z sesji naukowej poświęconej Jerzemu Nowosielskiemu.

Ja oczywiście nie byłem w stanie nawet przywieźć tego wszystkiego, co się ukazało w roku 2023, kiedy ukazały się dosłownie setki publikacji o Jerzym Nowosielskim i kiedyś sobie usiadłem i sprawdzałem,

W Bibliotece Narodowej ile jest publikacji, to okazuje się, że żaden z polskich malarzy nie ma tyle publikacji co Jerzy Nowosielski.

To trzeba przyznać, że to faktycznie rok 2023 przyniósł bardzo dużą ilość studiów poświęconych Nowosielskiemu.

Jak pamiętamy, był to przez Polski Sejm ogłoszony rok Jerzego Nowosielskiego m.in.

Było paru patronów tego roku i to z tego powodu mieliśmy faktycznie do czynienia z ogromnym zainteresowaniem i z ogromną ilością studiów poświęconych Nowosielskiemu i wystaw.

Tym co łączy księdza profesora Klingera i Jerzego Nowosielskiego jest także

Także Jerzy Nowosielski już mógł korzystać z tych nowych publikacji i je znał.

Biebierdziajew, który mieszkał w Paryżu, Lew Szestow, który był według mojego rozeznania ukochanym filozofem Jerzego Nowosielskiego.

To słynne dzieło Szystowa, Sola Fide, Tolko Wieruju, Nowosielski skomentował w ogóle, jest cała wielka wypowiedź na temat, że właściwie Szystow dopiero odkrył na czym polega wielkość Lutra, który mówi o tej absolutnej transcendencji i wolności Boga.

Księdza Klingera i Jerzego Nowosielskiego mamy ogromną ilość odniesień do renesansu rosyjskiego w ogóle i Jerzy Klinger napisał wspaniały artykuł o dwóch prekursorach myśli rosyjskiej, to znaczy o Chomiakowie i to jest jeden z najlepszych tekstów w ogóle, jakie istnieją na ten temat.

To znaczy Jerzego Nowosielskiego i księdza Klingera niewątpliwie rolę bardzo znaczącą, ponieważ to było coś,

I oni właśnie dokonywali w swojej twórczości teologicznej i filozoficznej, Jerzy Nowosielski także w swojej teorii sztuki, ale w swoich pracach dotyczących teologii, a przede wszystkim w sztuce.

Jerzy Nowosielski powiedział, że najwspanialszą ikoną anioła, jaką sobie możemy wyobrazić, jest obraz abstrakcyjny.

I tutaj sztuka Jerzego Nowosielskiego właśnie też wznosi się na ten poziom narracji do człowieka XX wieku, co jest bardzo ważne.

No i Nowosielski oczywiście doskonale w swojej twórczości ilustruje pewną podstawową tezę, czyli tezę taką, że odrodzenie ikony na początku XX wieku zbiega się z pojawieniem się nowych prądów w malarstwie.

One są współbieżne i u Nowosielskiego one się oczywiście...

Jerzy Nowosielski zainicjował wielki powrót do źródeł, ale nie mechanicznie powtarzając, tylko twórczo rozwijając osiągnięcia sztuki.

I wspomniał ojciec o tym, że u księdza profesora Klingera i u Jerzego Nowosielskiego znajdziemy inne podejście do zagadnienia zła.

Ale oczywiście i hobu, to znaczy w przypadku tego bardzo silnego pesymizmu historiozoficznego Nowosielskiego, który potem jest przełamywany nadzieją na zbawienie, pewną nadzieją eschatologiczną.

Z czego wynika takie istotne znaczenie eschatologii w refleksji ich obu, nie tylko Nowosielskiego?

Jerzy Nowosielski jest faktycznie człowiekiem, który żyje tym wspomnieniem dramatu, który widział.

Z tym, że Jerzy Nowosielski widział całą rzeczywistość empiryczną jako rzeczywistość infernalną, ale...

Ponieważ Jerzy Nowosielski wiązał to z dwoma katastrofami.

Jest piękny tekst Jerzego Nowosielskiego mówiący o tym, że Pan Bóg

Także to jest problem, z którym właściwie i tutaj się zgadzam całkowicie z Nowosielskim, że to jest problem, z którym myśmy sobie do dzisiaj nie poradzili.

Problem zła pozostaje nierozwiązany, a Jerzy Nowosielski odrzucał słynną definicję, że zło jest brakiem dobra.

Tego realizmu zła w świecie i tutaj Jerzy Nowosielski widział dopiero możliwość przemiany w zmartwychwstaniu, które jest jakby preludium przemiany całej rzeczywistości i w eschatologii, kiedy będzie nowe niebo i nowa ziemia.

A muszę powiedzieć, że to był problem, z którym Jerzy Nowosielski walczył całe życie.

I to był właśnie sposób Jerzego Nowosielskiego na uporanie się ze złem tego świata.

Jerzy Nowosielski napisał w liście do

Tak, ale to jest jasne, Nowosielski szuka innej rzeczywistości.

To jest pytanie, czy jesteśmy w stanie, i Nowosielski daje jasną odpowiedź, że nie jesteśmy w stanie, przeprowadzić takie typowe cięcia czy granice w rzeczywistości, wyznaczyć, jakie zazwyczaj wyznaczamy.

Nowosielski niewątpliwie uważał, że malując obrazy z różnymi tematami, tak to nazwijmy, to jest jakaś jedna czynność, niezależnie od tego, czy to jest na przykład ciało człowieka,

Z tym wiąże się szereg, moim zdaniem, interesujących problemów filozoficznych, nie tylko teologicznych, właśnie też filozoficznych, a przede wszystkim to kluczowe, czyli nie tylko artystycznych, jak w przypadku Nowosielskiego, ale też filozoficznych, przede wszystkim to kluczowe pytanie o to, czy nie jest tak, że taki sposób postrzegania rzeczywistości, który ją jednoczy, nie wprowadza do niej pewnych takich sztywnych podziałów,

Wszystkie akty Jerzego Nowosielskiego to są dzieła sztuki, w których nie mamy do czynienia z jakimś

Jerzy Nowosielski uważał, że najwspanialszym obrazem erotycznym, jaki sobie możemy wyobrazić, jest obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Ale Nowosielski to wprowadza do całej swojej sztuki.

I właśnie na tym polega niezwykłość sztuki Nowosielskiego.

To Harsemowicz w tym słynnym cyklu, który poświęcił malarz Nowosielski cały cykl poezji.

I to samo ja widzę, jak patrzę na obrazy Nowosielskiego, które nas w niejako sposób

Analizując któryś z aktów Jerzego Nowosielskiego napisał, że...

Znalazł się w liceum w Koźminie w Wielkopolsce, stamtąd przechodzi na parafię w Kętrzynie, gdzie powstaje właśnie polichromia Jerzego Nowosielskiego.

I Jerzy Nowosielski, co tutaj chcę podkreślić, również bardzo interesował się filozofią.

Jerzy Nowosielski miał taką ładną biblioteczkę, w której było dużo tomów poezji.

Chciałem powiedzieć, że Jerzy Nowosielski to nie jest manaż prawosławny, to jest po prostu manaż kropka.

Było szczególne, ale poświęciliśmy nasze dzisiejsze spotkanie tym dwóm bardzo istotnym bohaterom i twórcom, myślicielom, artystom, poecie, w przypadku księdza profesora Jerzego Klingera, także autorom, którzy podejmowali problematykę filozoficzną i teologiczną w swoich dziełach bardzo szeroko, czyli księdzu profesorowi Jerzemu Klingerowi i Jerzemu Nowosielskiemu, o których rozmawiałem z księdzem profesorem Henrykiem Paprockim.