Mentionsy

A dzisiaj porozmawiamy o jednym autorze, o którym już mieliśmy okazję rozmawiać, czyli o Witkacy.

Z perspektywy filozoficznej to dyskusje, które były bardzo żywe na początku XX wieku, a dwaj wspomniani autorzy, czyli Witkacy i Chwistek, sformułowali bardzo interesujące propozycje

Pytanie tylko, czy twórcy tacy jak Chwistek, a zwłaszcza Witkacy, dają się wprząc w ten schemat?

Gdzieś w tej tradycji myślenia tak, że mieści się praca Ireny Jakimowicz-Witkacy z 1987 roku.

która gdzieś zbiera te różne głosy myślenia o Witkacym, jego inspiracji, ale wciąż to jest w tym paradygmacie.

Witkacy jest nie twórcą awangardy, ale ariegardy, co wcale nie oznacza, że jest epigonem, że tworzy sztukę wsteczną i w związku z tym należy go posponować, umieścić gdzieś niżej w tych kategoriach, ale myśli o sztuce, Piotrowski myśli o sztuce dwudziestolecia jako sztuce, która się nie odcina od przeszłości, która ma także swój etyczny wymiar, co dla awangardzistów wcale nie było oczywiste.

I dla niego Witkacy jest raczej powiedziałbym, że artystą osobnym, kimś kto oczywiście przerzuca most do przeszłości, ale tak na dobrą sprawę bardziej niż nawet jego stosunek do awangardy czy do przeszłości istotniejsze jest to, że on jest pod pewnymi względami bardzo współczesny.

Wiemy przecież, że Witkacy nie miał zbyt dobrego zdania na temat stanu współczesnej mu sztuki.

Jest bardzo złośliwy i ironiczny, ale jak cały Witkacy, ale do rzeczy.

Witkacy, o ile wystawiał z formistami, którzy najpierw się nazywali polskimi ekspresjonistami, ale wskutek wydarzeń wojennych i chęci odcięcia się od tej tradycji kultury niemieckiej,

O tym nie powiedzieliśmy, bo oni obaj się zajmowali twórczością artystyczną i to nie jest tak, że o Witkacym wszyscy wiemy, ale Chwistek to nie jest taki autor, który gdzieś tam przy okazji maluje i to wspominamy o tym w notkach biograficznych, ale to jest artysta, który ma swoje miejsce w historii sztuki.

Ale Witkacy nie był przekonany.

Witkacy dość jednoznacznie zarzucał twórczości artystycznej Chwistka, a także, jak sądzę jego poglądem teoretycznym, to, że ona nie zrywa tak naprawdę w swoich więzi z mimetyzmem.

Nie wyzwolił się z mimetyzmu, to z pewnością, ale nie wyzwolił się z mimetyzmu także i sam Witkacy.

A jednak Witkacy jest synem Witkiewicza, seniora Stanisława Witkiewicza, naturalisty, twórcy stylu zakopieńskiego.

Witkacy jest przede wszystkim artystą, jest przede wszystkim malarzem i to gdzieś tam w tych różnych tekstach, nawet filozoficznych, nie dotyczących bezpośrednio zagadnienia sztuki, wychodzi po prostu.

Z całą pewnością Witkacy, niezależnie od tego, że jeżeli chodzi o poziom jego wykształcenia filozoficznego czy logicznego, to od Chwistka go bardzo wiele tutaj różni i dzieli, to zarazem jest autorem, który ma bardzo poważne, bardzo konsekwentnie realizowane plany odrodzenia pewnego typu filozofii, która będzie spekulatywna i metafizyczna.

I właśnie, w nowych formach w malarstwie, czyli tym tekście, który wspomnieliśmy oczywiście, jakby to chyba określił Witkacy jego główniaku, tylko nie filozoficznym, bo tym główniakiem filozoficznym były pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia, tylko w jego główniaku artystycznym, Witkacy próbuje stworzyć systematyczną podbudowę dla dyskusji artystycznych i wprost wyraża we wstępie, w którym powiada, że nieokreśloność istoty sztuki w ogóle

No właśnie, w tej podbudowie filozoficznej Witkacy bardzo wyraźnie zwraca uwagę na dwa elementy.

Najważniejsze jest to, że przed I wojną światową Witkacy

Witkacy jest także dzieckiem swojej epoki pod tym względem, że oczywiście odnosi się do naturalizmu, przedstawicielem którego był jego ojciec, ale także odnosi się do epoki nieco wcześniejszej, której przedstawicielami byli Wyspiański, Mehoffer, et consortes.

Witkacy z tym całym bagażem trafia w pewnym momencie do Petersburga, do bardzo rozgrączkowanego miejsca jakim jest rewolucyjna stolica Rosji.

Witkacy był najpierw w armii, potem bardzo mocno przeżył jedną z bitew, w której

Nie chciał mówić także, nie wspominał o tym w różnych miejscach, ale to naprawdę musiało, bo mówił w sposób zawoalowany, ale to naprawdę musiało zdobyć na nim duże wrażenie, że na wieść o wkroczeniu Armii Czerwonej 17 września 1939 roku Witkacy postanawia popełnić samobójstwo, bo już drugi raz nie chce przeżywać spotkania z tą niszczącą siłą.

Tak, czyli Witkacy byłby chyba kimś, kto stoi trochę na przecięciu tych epok i świadomie zajmuje to stanowisko, tak?

Tak jak się powertuje ten tekst, to tak jak u Chwistka są mistycy bez Boga, tak tutaj są ludzie bez Boga religijni, bo też Witkacy mówi, że sztuka była kiedyś jednością z filozofią i z religią,

Ale tak czy inaczej, z całą pewnością Witkacy takim relatywistą nie jest.

Renesans miał, przekonuje nas Witkacy, dokonać regresu w sferze sztuki poprzez zastąpienie dążenia do wyrażenia jedności w wielości jako głównego tematu i zastąpienia tego dążenia przez odwzorowanie zewnętrznej rzeczywistości.

To wszystko jakoś tak dziwnie nas prowadza ku temu, czym Witkacy mógł nasiągnąć w Rosji.

Witkacy generalnie o tym nie pisał za dużo.

Super, ale powiedzmy już na koniec oczywiście, że Witkacy nie jest, i to też jasno wynika z tego, o czym już powiedziałeś wcześniej, jakimś apologetą współczesnej mu sztuki.

No właśnie, jak to rozumieć i czego właściwie Witkacy chciałby dla sztuki współczesnej, gdyby wierzył w możliwość odwrócenia tych tendencji regresywnych?

Nie wiem, czy Witkacy generalnie wierzył w możliwość, w jakąkolwiek przyszłość dla sztuki.

Ona z jednej strony widziała w Witkacym i w tym pesymizmie co do sztuki rzecz szalenie nowoczesną, czy też współczesną, czyli zwątpienie w możliwości ekspresji artystycznej, w przesunięcie jej

Mieczysław Porębski gdzieś widział w Witkacym dadaistę, czyli kogoś, kto zupełnie zwątpił w

Coś bardzo pesymistycznego, ale o tyle o ile Witkacy rzeczywiście wydaje mi się jednak pesymistą, który nie dostrzega szans dla tej sztuki przyszłości, o tyle wiemy, że ona sobie istnieje dalej.

I to, że dyskutujemy cały czas o Witkacy jako o tym istnieniu poszczególnym, to znaczy, że jednak te prognozy nie do końca się spełniły, bo też i świat totalnej uniformizacji zaistniał rzeczywiście chwilę po tym, jak Witkacy to prorokował.

Więc do pewnego stopnia Witkacy miał rację, do pewnego stopnia nie miał racji, ale wydaje mi się, że ten

Na różne sposoby tłumaczyć i to myślę, że ta myśl Witkacy go gdzieś tam sobie przetrwała i też jest jakimś takim może programem pozytywnym na przyszłość, że może jeszcze jest przestrzeń na tworzenie tego typu sztuki, jakkolwiek Witkacy w nią nie wierzą.