#18 Pod dyktando, u boku czy w zanadrzu? Ze smartfonem w życiu | Rozmowa z Magdą Bigaj

Na właśnie ciszę, żeby sobie chwilkę odpocząć w tej ciszy. Niby moje ciało jest, ale tak naprawdę to żyje tylko mój umysł i moje ciało służy do noszenia głowy, która cały czas ma coś do roboty w internecie. Z Magdaleną Bigaj, prezeską Fundacji Instytut Cyfrowego Obywatelstwa, badaczką i działaczką społeczną, autorką książki Wychowanie przy ekranie, rozmawiam o życiu w cyfrowym świecie, o strategiach budowania sprawczości, bezpieczeństwa i higieny cyfrowej. I o edukację oczywiście. Zapraszam do słuchania. Dzień dobry. Dzień dobry. Dzisiaj zaczniemy trochę nietypowo, bo mamy przed sobą kartki, które są fragmentem książki dla młodzieży, Twój telefon, Twoje zasady, którą właśnie napisałaś Ty, Magdaleno.

Wkrótce odbędzie się takie duże forum cyfrowego obywatelstwa, konferencja, do której zaprosiliśmy wszystkie fundacje, które się tym zajmują, żebyśmy wspólnie coś zrobili. Więc ja stwierdziłam, że po prostu to takie bycie w mediach społecznościowych naraża cię często na to, że ktoś krytykuje cię na przykład tylko po to, żeby dostać reflektor z twojej sceny. Okej. A napisanie do kogoś maila jest czymś zupełnie innym. W tym jest jakaś taka troska o odbiorcę, że ja nie robię tego po to, żeby na przykład pokazać się w komentarzu, żeby pokazać swoją krytykę w poście, tylko robię to po to, żeby Po prostu bezpośrednio tej osobie powiedzieć albo coś miłego, albo na przykład, bo tak też się czasami zdarza, coś krytycznego, prawda, że nie zgadzam się z tym, co pani mówi i chciałabym pani zwrócić uwagę na to, że na przykład tutaj są takie badania, które temu przeczą.

I to jest bardzo w porządku. A bardzo często właśnie to, co się dzieje w mediach społecznościowych, nie wobec mnie, ale też wobec różnych innych osób, to po prostu zużywa strasznie, strasznie dużo energii. Ale powiedziałaś o cyfrowym obywatelstwie. I gdybyśmy mogły o tym porozmawiać, bo w zasadzie wyszłyśmy od potrzeb, przeszłyśmy do tego, że w zasadzie jak myślę o potrzebie sięgam po telefon. Telefon wrzuca mnie w cyfrowy świat, czyli wszyscy jesteśmy obywatelami cyfrowego świata. Wiesz co, no tak, ja w ogóle jak zakładałam fundację, Instytut Cyfrowego Obywatelstwa, to w Polsce, to było 4 lata temu, ale w internecie 4 lata to jest jak 40 lat w starym świecie.

Oj tak. W 2022 roku to było. Ja odeszłam wtedy z innej fundacji, w której zajmowałam się tymi tematami, ale głównie wtedy mówiono o fonocholizmie, o uzależnieniach, I była koncentracja na dzieciach i młodzieży. A ja przecież kilkanaście lat spędziłam w branży mediów i nowych technologii i sobie myślałam tak, ej, po pierwsze, to nie jest wina użytkowników, bo to jest tak skonstruowane, żeby przykuwać naszą uwagę. Nie można ludziom mówić, że to jest twoja wina, że dziecko się uzależniło. No, jest jakaś twoja odpowiedzialność tutaj, ale to jest taki produkt. I to była moja jedna refleksja, czyli że to przerzucanie odpowiedzialności na odbiorcę jest bardzo wygodne dla świata biznesu.

A druga była taka, że dlaczego wszyscy się skupiają na dzieciach i młodzieży. Do diaska przecież po prostu jak się idzie na spotkanie z dorosłymi, to nieraz po prostu często trudno utrzymać z nim ich uwagę, bo siedzimy razem na kawie, a ktoś scroluje w telefonie. W ogóle w tamtym czasie nie wierzyłam, że mogę być liderką i rozważałam co dalej ze sobą zrobić. Miałam podpisaną umowę na książkę na wychowanie przy ekranie, pisałam wtedy tę książkę i zaczęłam badania z Magdą Wojnarowską, doktorką z Uniwersytetu Medycznego nad higieną cyfrową. Pomyślałam sobie wtedy, że dobrze by było, żeby jednak te badania miały jakąś instytucję, która o nie będzie dbała i tak mi przyszła do głowy Fundacja. Ale pamiętam taki moment, kiedy siedziałam przy biurku i myślałam o tym, czym Fundacja powinna się zajmować.

I my tak samo mamy prawo wymagać, żeby w internecie były przestrzegane nasze prawa. Dzisiaj jest taka sytuacja, że... Tylko my chyba nie mamy świadomości, bo... I to jest właśnie problem. To jest właśnie problem. To jest tak jakbyś, wiesz, została przeniesiona do współczesności z XVII wieku i nie wiedziała, że... Dzieci, dziewczyny, dziewczyny. My swoimi działaniami jako fundacja staramy się tę postawę w ludziach krzewić.

Trzeba sobie coś dać zamiast, zły nawyk zastąpić jakimś dobrym nawykiem. I ten moment, kiedy to wypracujesz, naprawdę jest momentem takiej dumy z siebie. My mamy takie hasło w fundacji POMO, Proud of Missing Out, czyli bądź dumny z tego, że coś cię ominie. Istnieje syndrom FOMO, fear of missing out, strach przed tym, że coś nas ominie, że zostaniemy pominięci. On jest bardzo silny, szczególnie w dobie mediów internetowych, a my zachęcamy do tego, żeby czuć dumę z tego właśnie, że jestem w stanie z czegoś zrezygnować. Nie wchodzę i czuję taką przekorę wewnętrzną, że a nie wejdę i zobaczę, co będzie, jak nie będę do tych mediów społecznościowych wchodzić. Pamiętam rozmowę z takim młodym influencerem, który jest bardzo popularny, Z. Kacper.

To też nie jest dobre, bo potem się okazuje, że jednak nie możemy wszystkiego. I mi się to czasami zdarza, prawda? Że ja tam sobie żyły wyprówam i tłumaczę i dochodzi do jakiegoś ważnego wydarzenia w Sejmie. Ostatnio tak było. I prezentowaliśmy wyniki badań o tym, że media społecznościowe działają na szkodę dzieci. A potem patrzę i w obronie największej platformy staje wiceminister. I wierzę sobie, myślę, Boże. I co ja mogę? Ja po prostu edukatorki naszej fundacji odwiedzają kilkaset szkół rocznie i my tłumaczymy tym dzieciom i rodzicom i nauczycielom, a potem wychodzi polityk i mówi na przykład, cytuję, nie ma sensu ograniczać mediów społecznościowych, bo już siedmioletnie dzieci z nich korzystają, a my mówimy ludziom, nieważne, że wszyscy tak robią, róbcie inaczej, bo to jest dla zdrowia waszych dzieci.