Odcinek 6. Front kulturowy

Zapraszamy. W dzisiejszym odcinku rozmawiamy o roli kultury w diasporze. Podczas naszych badań obserwowałyśmy wzmożone zainteresowanie kulturą ukraińską, zarówno tradycyjną, jak i współczesną. W czasie wojny kultura staje się ważnym frontem walki o tożsamość, o możliwość opowiadania własnej historii i o widzialność sprawy ukraińskiej. Odcinek rozpoczynamy przybliżeniem pracy Ukrainian Village Voices, śpiewającego kolektywu, którego działalność miałam okazję obserwować z bliska podczas naszych badań w East Village, czyli w Małej Ukrainie na Manhattanie. Następnie przenosimy się do Warszawy, gdzie razem z Agnieszką Trąbką przywołujemy rozmowę z Iwaną Berczak, kuratorką z ukraińskiego domu, poruszając temat transformacji ukraińskiej kultury po 1991 roku.

Cześć, dzień dobry. Dzięki za to wspomnienie z Nowego Jorku na temat Ukrainian Village Voices. Było tam bardzo dużo ciekawych wątków, na których chciałabym się skupić, ale rozpoczęłabym od wątku odkrywania kultury i sztuki ukraińskiej albo powrotu niejako do zapomnianych korzeni. Często one są związane z różnymi historycznymi przełomami, z których pierwszym, który przychodzi mi do głowy w kontekście naszych badań jest niepodległość Ukrainy. I właśnie dlatego chciałabym, żebyśmy naszą rozmowę w studiu zaczęły od przywołania fragmentu twojego wywiadu z Iwanką Berczak, kuratorką Zdobu Ukraińskiego w Warszawie, na temat kultury właśnie w tamtych czasach. No i jeżeli rozmawiamy o kulturze ukraińskiej, no to początek lat dziewięćdziesiątych, początek niepodległej Ukrainy.

Wiesz Aga, to co dla mnie jest uderzające w tej rozmowie z Iwanką, to to, że nawet ona, osoba, która dorostała w zachodniej Ukrainie, w ukraińskojęzycznej rodzinie, z jednej strony opowiada o tej ukrainizacji po odzyskaniu niepodległości, ale z drugiej strony mówi, że w latach 90-tych gdzieś ten rosyjski i rosyjska kultura na powrót wróciły. I pamiętam, że kiedyś wspominała mi, że jako wczesna nastolatka razem z koleżanką czytała magazyny młodzieżowe w języku rosyjskim, ale też, że jakieś pierwsze próby poetyckie, które miała i wiersze, które pisały z koleżankami, były też po rosyjsku. I wiesz, to dla mnie pokazuje taki utrzymujący się wysoki status kultury rosyjskiej i języka rosyjskiego, który przetrwał nawet upadek Związku Radzieckiego.

Dokładnie. Chciałabym, żebyśmy teraz posłuchały kolejnego fragmentu rozmowy z Iwanką, w której pokazuje, że utrzymanie właśnie takiej hierarchii kulturowej było celową strategią Związku Radzieckiego, w której kultura rosyjska była właśnie wysoko, a kultura ukraińska była upraszczana i często sprowadzana właśnie do roli kultury wyłącznie ludowej. Bo ten folklore zawsze był przedstawiany wszędzie jako kultura ukraińska i też nie było takiej możliwości, żeby poznawać głębiej czy np. pisarzy, czy jakąś awangardę ukraińską, która istniała, ale ona była tylko spostrzegana stricte jako rosyjska, tak? Te artyści. Czyli w ogóle cała nasza jakaś awangardowa sztuka

I wielu z nich teraz odkrywa tę sztukę i niejako próbuje przywrócić ją Ukrainie. I co też interesujące, i wspomina o tym Iwanka, jest to obecnie relatywnie łatwiejsze, bo jest spora otwartość na ukraińską sztukę, na ukraińskie projekty kulturalne. Dokładnie, czyli z jednej strony jest to przywracanie Ukrainie i odkrywanie bogactwa sztuki i kultury ukraińskiej, Ale powstaje też nowa, zaangażowana sztuka, która jest tworzona w bezpośredniej reakcji na wydarzenia wojenne. Posłuchajmy jeszcze jednego fragmentu rozmowy z Iwanką. Na Majdanie bardzo ciekawy fenomen właśnie takiego pokolenia artystów.

Ale to chyba jest dobre miejsce, żeby zaprosić nasze słuchaczki i naszych słuchaczy do domu ukraińskiego w Warszawie, gdzie Iwan Kamperczak jest kuratorką i organizuje właśnie wystawy ukraińskiej sztuki. Koncentrując się bardzo często na takim młodym pokoleniu ukraińskich artystów, którzy właśnie tak jak mówi są bardzo odważni, I jeszcze drugie polecenie. Zapraszamy też do odwiedzenia Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Gdzie Iwanka Berczak jest kuratorką takiej wystawy rodzinnej Wspólne Domy. I tak sobie myślę, że w tym trudnym momencie w relacjach polsko-ukraińskich, o których trochę rozmawiałyśmy w poprzednim odcinku, to jest szczególnie dobra okazja, No, żeby właśnie rozpoznać taką codzienność, która może nas łączyć. Bo jak mówi Iwanka w tym wywiadzie, no ten dom to nie tylko fizyczne miejsce, ale też przestrzeń, którą właśnie w tej codzienności razem tworzymy. Zapraszamy zatem i do Domu Ukraińskiego i do Muzeum Etnograficznego. Ale słuchaj, rozmawiamy dotąd o kulturze ludowej, o kulturze wysokiej nazwijmy to, literaturze czy malarstwie, ale na koniec wydaje mi się, że warto też wspomnieć o kulturze popularnej muzyce, ale też o bardzo rozwiniętej scenie stand-upowej, którą przez chwilę obserwowałyśmy w Krakowie.

Myślę, że powoli Dominika zbliżamy się do końca naszej audycji. Tak, zdecydowanie. Dzięki wielkie za rozmowę, Agnieszko. Na koniec chciałabym zaprosić naszych słuchaczy i słuchaczki do spojrzenia na naszą listę i opis odcinka, gdzie Iwanka Berczak przygotowała dla nas specjalną listę swoich rekomendacji kulturalnych dotyczących wydarzeń związanych z kulturą ukraińską w Polsce. Serdecznie zapraszamy. Dziękujemy i zapraszamy. To był kolejny odcinek podcastu Ukraina Globalnie. Czekamy na Wasze pytania i komentarze. Kontakt do nas znajdziecie w opisie tego odcinka. A ta audycja jest możliwa dzięki wsparciu Narodowego Centrum Nauki.