Czterdziestolatek wczoraj i dziś. O różnicach pokoleniowych

Sobotni poranek to KFM Aleksandra Karasińska. Jest 8.22. Pół wieku temu ruszyła emisja serialu 40-latek Jerzego Gruzy, który zyskał od razu ogromną popularność. Przy okazji tej historycznej daty chcę porozmawiać o tym, jak zmieniły się pokolenia Polaków od czasów inżyniera Karwowskiego, a w studiu dwie fantastyczne historie. ekspertki Krystyna Kofta, pisarka, malarka również, dzień dobry Krysiu. Dzień dobry. I doktor Justyna Jaworska, badaczka z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, która zajmuje się kinem polskim. Dzień dobry Justyno. Dzień dobry. Krysiu, ciebie zapytam najpierw, czy ty oglądałaś wtedy na początku, na premierowe odcinki 40-latka i co w ogóle z tego serialu pamiętasz, jaką postać lubiłaś?

Niby. No niby, no właśnie. Więc wszystko było na niby. No właśnie. Justyno, Jerzy Gruza, który stworzył scenariusz z Krzysztofem Teodorem Teplicem, opowiadał później w wywiadach, że w tym serialu chciał uchwycić życie takich przeciętnych Polaków, takiej epoce właśnie małej stabilizacji czasu Gierka. I zastanawiam się, czy ty jako badaczka sądzisz, że jemu udało się to zadanie i czy to była bardziej jednak propaganda komunistyczna, czy jednak pokazała jakąś prawdę o tamtej Polsce? Wydaje mi się, że czterdziestolatek jest bardzo udany i on oczywiście opalizuje pomiędzy propagandą, satyrą na czasy środkowego Gierka, a...

O, właśnie tu o tym, bo wtedy też zaczęło się coś takiego, jak... Prywatne inicjatywy. Większe dla niej przyzwolenie. Ona trwała, tylko że była wyjątkowo gnębiona w latach 60-tych i 50-tych. No to ja wiem, bo mój ojciec był bardzo gnębiony jako dany właściciel fabryki konfekcji. Zastanawiam się jeszcze przed przerwą, mamy dosłownie kilka sekund, właściwie minutkę, czy ten serial mówi też Justyno o aspiracjach społecznych, o awansie społecznym? On mówi wyłącznie o tym. To jest nieustanna gra snobizmów, doganiania, naśladowania.

Pomyślmy o fantazjach Madzi. Góra do dołu, dół do góry. Właśnie i takich też salonowych wyobrażeniach o tym, jak żyć elegancko. W sobotni poranek to kefem. Aleksandra Karasińska jest ósma czterdzieści jeden. W studiu Krystyna Kofta, pisarka i malarka, jej doktor Justyna Jaworska, badaczka z Instytutu Kultury Polskiej. Jeszcze raz dzień dobry, przywitaj się z wami. Dzień dobry, dzień dobry. Rozmawiamy o czterdziestolatku i o tym, jak zmieniały się pokolenia Polaków. Krystyna na początku powiedziała, że ta postać kobiety pracującej, którą grała fantastycznie zresztą Irena Krwiatkowska, że to byłaś ty. I zastanawiam się, czy rzeczywiście ta jej postać była postacią, wzorem dla kobiet feministycznym, czy jednak to było obśmianie dwóch mężczyzn, którzy śmieli się z feminizmu.

Justyna Jaworska. To był rodzaj feminizmu jednak, mimo wszystko, ponieważ ja uważam, że takie hasło, jak właśnie tutaj rozmawiałyśmy, kobiety na traktory i tak dalej, to nie było wcale takie śmieszne, bo ja to widziałam, jak to działa, że jak kobiety poszły do pracy w jakimś momencie, to na naszym podwórku Mieszkał człowiek, który był przemocowcem i pijakiem. I jego żona była tylko żoną, która wychowywała dzieci i tym się zajmowała. Jak poszła do pracy i dostała własne pieniądze, stanęła na nogi, to była już inna rodzina.

trzy rysunki i z tego żyliśmy przez długi czas. Ja tu piszę właśnie, że dziecko mogło wyjechać do Otwocka prywatnie, bo dopiero potem to jeździł na kolonie, bo mógł. Były kolonie, prawda? I dzieci jeździły na kolonie. To nie było złe. I to jest taka prawda, może zupełnie inna, nie serialowa, o tej takiej jednak biednej rzeczywistości PRL-owskiej rodziny, które mimo, że dwójka rodziców pracuje, to zmagają się z kłopotami materialnymi. Zastanawiam się, Justyno, pytanie do Justyny Jaworskiej, czy Teplit z gruzą, tworząc tą postać kobiety pracującej... Jakie mieli intencje? To znaczy, czy oni się wyśmiewali z feminizmu?

To jest w porządku, ale wiem też, że wiele osób choruje, jest w innej sytuacji i to starzenie się jest dla nich dramatem strasznym i obserwuję to wokół siebie. Więc ja dokładnie wiem, bo czasami mój mąż mówi tak... czy ja też tak wyglądam jak ten i ten, tam jego kolega. Ja mówię, nie, wyglądasz lepiej, bo ja o ciebie dbam. To jest tak jakby czterdziestolatka taki, prawda? Taki mógłby być, jakby był nowy czterdziestolatek, ale mam nadzieję, że nie będzie, bo to chyba by nie wyszło. Justyno, do ciebie pytanie o stosunki małżeńskie, to znaczy międzynarodowe.

I te wszystkie przyjaźnie były bliskie i słuchajcie, to jest niesamowite, one przetrwały. Do dzisiaj. I słuchajcie, tu muszę postawić kropkę, bo niestety kończy się czas naszego programu. Bardzo wam dziękuję za rozmowę o 40-latku. Mam nadzieję, że kiedyś w tym składzie do tej rozmowy wrócimy. Ja się już z państwem żegnam i żegnają się moje gościnie Krystyna Kofta i Justyna Jaworska. Dziękuję bardzo. A my w składzie porankowym Magdalena Sikoń, Adam Brzeziński, Aleksandra Karasińska. Żegnamy się z państwem do przyszłego tygodnia. Do usłyszenia.