Człowiek CIA w samym środku Hollywood. Tak kino służy amerykańskiej polityce

Cześć! Przy mikrofonie Anna Sobańda. Zapraszam na kolejny odcinek Pułki z książkami, czyli podcastu, w którym do rozmowy o książkowych nowościach z gatunku non-fiction zapraszam ich autorów. Amerykańskie kino przez lata kreowało wizję Stanów Zjednoczonych, którą chłonęliśmy z zapartym tchem. Od czego zaczął się ten marsz amerykańskiej popkultury na inne kontynenty? Jak rząd Stanów Zjednoczonych wykorzystywał kino do propagandowych przekazów? Dlaczego CIA ma swój oddział w Hollywood? Jak kino odrodziło Ku Klux Klan i kim byli The Fixers? I w końcu, gdzie Hollywood jest obecnie i jaka jest jego siła wpływu na amerykańskie społeczeństwo? Zapraszam do rozmowy o filmowej historii Ameryki. Moim dzisiejszym gościem jest Maciej Jarkowiec, reporter, eseista, autor książek.

Człowiek CIA w samym środku Hollywood. Ja pierwszy raz wyjechałem jako siedmiolatek do Stanów i mieliśmy taki epizod emigracyjny, który potem, zresztą opisuję to w swojej drugiej książce Revolver o Bóg Biblii, bo ona jest takim przekrojem przez historię USA i między innymi, ale jest też taką opowieścią osobistą o Stanach, więc piszę troszkę o tym też, że mieszkałem tam jako dziecko, zacząłem tam chodzić do szkoły i potem te Stany zawsze ja do nich wracałem. Próbuję sobie wyobrazić ten moment, o który pytasz, on na pewno u mnie Troszkę inaczej do niego dochodziłem, bo oprócz tych właśnie popkulturowych wzorców, które miałem i różnych wyobrażeń, miałem też jednak doświadczenia ze Stanów i widziałem te Stany.

Tak, tak, oczywiście. To też się zmienia w zależności od okresu, Ale w okresie, o którym wspominałem, czyli zimnowojennym, no to cenzura była dość silna przez kilka lat na pewno, polegająca na tym, że rzeczywiście służby, CIA zresztą miało właśnie, w tamtym czasie otworzyło też swoje biuro w Hollywood, no i zniechęcano po prostu producentów mechanizmami, jakie rząd posiada, czyli na przykład dofinansowując te Produkcje, które będą pokazywały służby we właściwym świetle, dofinansowując, a utrudniając produkcję innym projektom, na przykład przez odmowę udostępnienia infrastruktury i tak dalej.

Więc pewne produkcje się wspierało, te, które pokazywały chociażby służby amerykańskie w przyjemnym świetle, a niektórym się utrudniało zaistnienie na rynku albo wręcz wyprodukowanie niektórych filmów. Przez lata zakazane, nieformalnie oczywiście, bo to nie było na to żadnej ustawy, ale było przyjęte i producenci hollywoodzcy wiedzieli o tym i nie chcieli się wychylać. Zakazane było oczywiście używanie w ogóle na przykład sformułowania CIA. Może agencja już istniała, ale ona formalnie była agencją tajną i nie było zgody, żeby wspominać o niej na ekranie i producenci nie chcąc mieć... Pamiętajmy o tym, że rząd też zawsze dysponuje potężną maszynerią prawną. I producent, który w Stanach chce robić film, a produkcja filmowa w Stanach jest przede wszystkim dużo bardziej niż w Europie biznesem, a nie sztuką, no to jak chcesz robić biznes, no to nie chcesz mieć na głowie prawników rządowych, którzy ci będą po prostu utrudniać życie i po każdej produkcji będziesz siedział w sądach i będziesz wydawał na to pieniądze, żeby walczyć z nimi o czegokolwiek.

No więc producenci się dostosowywali do tego wymogu, żeby na przykład o CIA nie mówić z ekranu w ogóle i pierwszym... Twórcą, który złamał ten nieformalny zakaz był Hitchcock, który w jednym ze swoich filmów opowiedział historię niesłusznie podejrzanego o coś człowieka, który właśnie zmaga się z jakimiś tajniakami, którzy ścigają go po całej Ameryce. South by Southwest. Południopołudniowy Zachód chyba jest tytuł polski tego filmu. Końcówka lat 50. I tam pierwszy raz z ekranu pada słowo CIA. Hitchcock miał mocną pozycję, Hitchcock się nie bał producentów, oni chcieli z nim pracować i się uparł po prostu, że on się nie będzie nikogo słuchał i o tym CIA wspomni.

Więc to była taka forma cenzury wtedy, a potem na różnych etapach to różnie wyglądało, ale rzeczywiście CIA nadal na przykład ma swojego łącznika, łącznika w... W Hollywood, no i on oczywiście utrzymuje kontakty na najwyższym szczeblu, bo to wszystko, to się bardzo dużo tych rzeczy się rozstrzyga nieformalnie. To są kwestie dogadywane przy obiadach, przy cygarach, przy whisky nieraz. A tak chociażby powstawał znany nam dobrze film Wróg numer jeden, rok 2012, który z punktu widzenia właśnie bardzo, bardzo korzystnego dla rządu opowiada o wojnie z terrorem i polowaniu na Bin Ladena. Tak, to jest w ogóle przeciekawa historia i bardzo dobrze pokazuje to, jak te wpływy wyglądają i że to nie są jakieś twarde naciski, tylko często to jest właśnie taka praca nad twórcami, która trwa długo.