Herstorie Poznania, odc. 3: Rozmowa z dr Anną Jankowiak o wierzeniach Słowianek

Tak jest, że to nie tylko my w Polsce. No, a u nas to my to takim jesteśmy, wiesz... Hybrydą, nie? Bo tutaj ci Germanie, tu jeszcze z północy jacyś przyszli, więc u nas się miksuje bardzo dużo różnych wpływów. Tak, Polska leży w takim szczególnym miejscu, gdzie był też styk różnych handlowych szlaków. Z północy na południe, ze wschodu na zachód. To jest jednocześnie naszym szczęściem, ale też ogromnym przekleństwem naszej historii, że jesteśmy w tym właśnie miejscu, w którym jesteśmy. Ale można to zobaczyć po naszej słowiańskiej Babie Jadze. O, o to też cię chciałam zapytać. Wspaniale, bo to jest mój ulubiony temat. Tak, wiem. Baba Jaga, jak spojrzymy na wschód od nas, to mamy takie... Tam jest opowieść o Babie Jadze, o tej mądrej Wasylisie i to jest opowieść o mądrej Wasylisie, która idzie do Baby Jagi i przechodzi inicjację do bycia dorosłą, to to jest ta opowieść o tej wiedźmie o Babie Jadze, która w tych słowiańskich kręgach gdzieś tam jest pierwotna.

Muzeum Mitologii Słowiańskiej wydało. Tylko trzeba się nastawić, że to jest takich trochę naukowych tam rzeczy też jest, na przykład językoznawczych. Jak ktoś nie lubi, to można przeskoczyć po prostu. Tak, ale te wszystkie opowieści też, jak ona jest tą, która pomaga na przykład bohaterom. I w Wiedźminie w drugim sezonie pojawiła się nasza baba Jaga z tym elementem, że trzeba znać zaklęcie, żeby wejść do jej chatki. I że to brzmi, chatko, chatko, stań do lasu tyłem, a do mnie przodem. I że Baba Jaga musi cię zaprosić, Baba Jaga musi cię nakarmić, bo nakarmienie jest tym jakby zabezpieczeniem, że ja ci nie zrobię krzywdy. Ty o niej odpoczywasz, ona zazwyczaj bohaterom na przykład im pomaga się umyć, ona im daje radę i ich wypuszcza dalej, nie?

Natomiast ta mitologia słowiańska, ta nasza krew z krwi i kość z kości jest taka traktowana z jednej strony po macoszemu, z drugiej strony mówimy cały czas o tym, że nie ma badań tak naprawdę o roli kobiet, o tych boginiach, o tym jak wierzyliśmy i w co. Bo one były trudne albo skomplikowane, nie było tekstów źródłowych, do których moglibyśmy sięgnąć. I mogłybyśmy sięgnąć. Natomiast to poszukiwanie własnej tożsamości mam wrażenie, że jest niezwykle ważne i ono bardzo wraca teraz również dzięki popkulturze. Wspomniałaś o Wiedźminie i podejrzewam, że ta wielka popularność i książek Sapkowskiego i serialu bierze się też z tego, że my chcemy obejrzeć, dotknąć, posłuchać o tych strzygach, o tych babachiagach, o tych

Właśnie postaciach, o których gdzieś intuicyjnie czujemy, że są nasze, ale nie mamy gdzie ich złapać. I teraz w ogóle rzucimy takim, no bo Wiedźmin w sumie nie jest słowiański. O, tutaj powinny takie pioruny teraz trzasnąć nas wszystkich. Ale nie, no bo to jest też, jak wychodził Wiedźmin, to była wielka dyskusja, w sensie teraz jak wychodził serial, to była wielka dyskusja w ogóle, bo wszyscy mówili tak, bo to jest o Słowianach, a sam Sapkowski mówił, że Wiedźmin nie jest słowiański. I jeśli są na sali osoby, które czytały Wiedźmina, to wiedzą, że Wiedźmin jest zlepkiem różnych, tam nawet mała syrenka się pojawia. Ale, czyli proszę, postać kobieca jest, jest, ale to co Wiedźmina stworzyło słowiańskim, to są gry.

I to gry rozsławiły Wiedźmina. Dlatego jest wielkie przekonanie o tym, że Wiedźmin jest słowiański i jeżeli patrzymy na gry, to rzeczywiście i te gry One są tak popularne myślę właśnie dlatego, że one mają te wszystkie. I kikimory, i wszystkie te demony, i bóstwa, i one tam naprawdę, ten folklor słowiański jest mocno wykorzystany. I gdzieś tam na przykład jak był serial, no to Baba Jaga, która się tam pojawia, to jest zmiana w stosunku do materiału źródłowego. W książce nie ma Baby Jagi. A ona się tu pojawia. No i to jest też ukłon w kierunku już konkretnie właśnie gry i naszej kultury i tego, że tam byli konsultanci i konsultantki, którzy opowiadali o tym, co w tym naszym kręgu.