S07E18: "Awans" (1974) || Gościnnie: Janusz Zaorski
Rozmawiam z Januszem Zaorskim, reżyserem filmów "Awans" (1975) i "Szczęśliwego Nowego Jorku" (1997), Januszem Zaorskim. Wspominamy Edwarda Redlińskiego (1940-2024), autora pierwowzrorów literackich i scenarzystę omawianych filmów. Odcinek powstał we współpracy z Festiwalem Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni.
I to go zachwyciło, że można coś napisać, co nie jest tylko realizmem, a nie daj Boże już małym realizmem, że coś, co wyskakuje, co jest dziwne do zdefiniowania, ale właśnie to jest jakaś sztuka, która gdzieś wektory swoje wypuszcza w różnych kierunkach i z tego powstają jakieś fantasmagorie. I co robi Redliński? No, jakby kontynuuje to wszystko, co w nim widać było. Znajduje kilkadziesiąt osób, którym ufa w sensie gustu literackiego, przesłania, filozofii, tym, czym się kierują w życiu i w sztuce. I prosi ich, żeby napisali listę stu najlepszych książek świata w ich przekonaniu.
A ja przeczytam tylko krótki akapit właśnie z awansu. Opis chaty chłopskiej, do której wraca główny... Magister Grzyb. Magister Grzyb. I już w tym opisie Potęga szczegółu i tego, że my wiemy, że on opisuje coś, co sam znał, czytamy. Ogromny zdobiony kufer zajmował jeden kąt, a drugi łóżko, wyładowane haftowanymi poduszkami, poduszeczkami, kończyło się pod sufitem, zresztą niewysokim. Na parapetach, na ławie, na podłodze stały donice z kwiatami. Mirty, jałowczyki, pelargonie, asparagusy i Bóg wie jeszcze jakie ziela plątały się po rózgach i sznurkach aż do pułapu. Zwisały po ścianie zielonymi wiechciami.
Bo trzeba mieć background, prawda? Bo coś tam jeszcze było wiele wieków temu, więc sztuczne ruiny, budowane ruiny, to dla mnie wydawało się, że to jest coś już panopticum jakieś kompletne. No i ta scena właśnie, gdzie na Alberczach, gdzie później Mariano Pania z Bożeną Dykwil się znajdują, to przecież oni to własnoręcznie te ruiny zbudowali. To jest fantastyczne w ogóle to, z jaką łapczywością ta wieś się rzuca na ten cały postęp, ale też dlatego, że postęp okazuje się dobrym towarem. Z drugiej strony ogrywają swoją, dzisiaj mówimy, tożsamość wiejską ku uciesze i ku portfelom miejskich odwiedzających.
Taka gaza, tak jakby to była płócienna nakładka na słoik z gumką. Czyli tak, dostajesz plastikowy oczywiście tutaj produkt, ale masz złudzenie, jakbyś brał coś z wiejskiej półki, bo tutaj musisz tą gazę tam zdjąć. No i nas się tak cały czas oszukuje. Coś jest bio, coś jest organic, coś jest 100%. I to ten film też przewiduje. Jest świetna scena w filmie, zrealizowana w jednym ujęciu. Bożena Dykiel już w nowoczesnej kuchni, gdzie jest chyba 30 różnych sokowirówek, kuchenek, pralek i tak dalej. Prodigy. Prodigy. Wszystko w jednym ujęciu. Chyba w ogóle budżet filmu musiał wzrosnąć z powodu tej sceny. Jakbyście zgromadzili te wszystkie cuda.
Bo był kryzys, bo to wszystko ledwo w niektórych regionach kraju było związać ze sobą i żałuję, bo gdzieś mi ten negatyw zaginął. Witryna restauracji i taka tablica. Specjalność zakładu, bułka z masłem. To jest jak z awansu. A jednocześnie jak człowiek po skrobie, to mówię, Boże, czym tu się chwalić? Przecież to jest wegetacja, a nie życie. Tak, a nagle się okazuje, że to w cenie. Film oczywiście ma wspaniałą obsadę i tylko chcę tutaj zaznaczyć, że naprawdę mamy przepiękne role. I o pani oczywiście w roli głównej, ale jest świetna Bożena Dykiel-Marek.
Perepeczko, Małgorzata Rożniatowska jest tu fantastyczna. No można by tak wymieniać i wymieniać. Powiedz, czy miałeś jakieś kłopoty z tą obsadą, czy wszyscy się świetnie bawili przy tym? Ja wiem, że tak się teraz mówi, że się wszyscy dobrze bawili, ale dla ciebie pewnie to też był po prostu stresujący plan. Ale czy to był udany plan, z dobrą atmosferą, pamiętasz? Czy trudno się dyscyplinowało aktorów do tej chłopskości? Różnie to bywało. Części to byli doświadczeni aktorzy i aktorki, może poza Bożeną Dykiela, chociaż ona też już po roli Weselu była, jeździła skuterem u Adama Hanuszkiewicza po scenie w Balladynie, więc różnych smaków poklubowała. Zresztą z nią właśnie był największy problem, bo ja od początku chciałem, żeby ona zagrała, ale ponieważ była tak zajęta w teatrze, że codziennie
I on mi od razu zwolnił Bożenkę, jakieś zastępstwa zrobił i tak dalej, i tak dalej. Z Bożena mogła zagrać, więc takie czasami reżyser musi mieć umiejętności, w cudzysłowie. Też musi czasami ukląknąć, jako ten pańszczyźniany chłop. Natomiast cały czas musiałem pilnować tego, żeby grać to na poważnie, żeby nie było min. Niektórzy aktorzy mają taką skłonność, a jeszcze proszę pamiętać, to było pół wieku temu, gdzie szereg aktorów starszego pokolenia to byli ci, co jeszcze w orducie. W reducie Jaracza występowali te L przedniojęzykowe i byli bardzo teatralni, co w ogóle do kina nie pasuje, a co do takiej groteski, to się w ogóle mijało wszystko z celem i namawiało do pójścia w zupełnie innym kierunku.
Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.