S05E24: "Nietykalni" (1987) -- CLASSIC
A zatem, kiedy oglądamy tę historię agenta Eliota Nessa, granego przez Kevina Costnera, który montuje grupę Agentów w Chicago roku 1930 po to, aby rozbić alkoholowo-mafijną siatkę à la Capone, który trzyma miasto w swoich szponach, jednocześnie dostarczając mu upragnionego w latach prohibicji alkoholu, ale z drugiej strony dławiąc to miasto Otóż kiedy oglądamy tę historię, pamiętajmy, że oglądamy film, który w zamierzeniu De Palmy miał być jego komercyjnym powrotem i okazał się właśnie tym. Duże pieniądze, cztery nominacje do Oscara za kostiumy, scenografię, muzykę i drugoplanową rolę męską.
Urodzony notabene w Chicago, tak jak Elliot Ness, czyli główny bohater, bardzo dumny z tego chicagowskiego pochodzenia, mimo że potem zamieszkały w Nowym Jorku, dramatopisarz odebrał zaledwie trzy lata przed premierą Nietykalnych nagrodę Pulitzera za jego słynną, usianą przekleństwami sztukę pt. Glengarry Glen Ross, która później zostanie oczywiście przerobiona na film. Flirt Davida Mameta z kinem nie zaczął się od Nietykalnych. Już wcześniej pisał scenariusze. Najsłynniejszym z tych scenariuszy był scenariusz do filmu WERDYKT Sidneya Lameta z 1982 roku, a już w 1987, czyli właściwie równolegle z Nietykalnymi, Mamet podpisze swój pierwszy film reżyserski.
Mianowicie film pt. Dom gry, do którego napisał scenariusz i który wyreżyserował. House of Games swoją drogą był także pokazywany w rzeczonym cyklu 100 na 100. I nie da się ukryć, Mamet, który notabene w późniejszych etapach swojej kariery będzie powracał do Chicago czasów gangsterskich, np. w powieści pt. Chicago wydanej w 2018 roku, W scenariuszu do Nietykalnych zaprezentował się jako znakomity dramaturg. Opowieść o Eliocie Nessie, czyli o agencie pracującym dla Departamentu Skarbu Stanów Zjednoczonych, Zadaniem jest przyskrzynienie. A La Capone jest jednym wielkim hołdem dla amerykańskiego kina gangsterskiego.
Ale to wszystko w przyszłości, jeżeli patrzymy z perspektywy roku 1987 i jego opowieści o Elliot Nessie, który na naszych oczach formuje grupę rekrutując starego irlandzkiego policjanta Jimmy'ego Malone, którego gra właśnie Sean Connery, Włoskiego świeżaka, tzn. ledwo co upieczonego policjanta z Akademii Policyjnej, Georgia Stowna, o nazwisku prawdziwym Giuseppe Petri, który reprezentuje włoski element w amerykańskim melting pocie, A także Oscara Wallesa, który z kolei reprezentuje żywioł kapitalistyczny w tym sensie, że jest księgowym, a jednocześnie poprzez dowcipny wybór obsadowy, ponieważ gra go Charles Martin Smith, jest to nerd w okularach.
Taki dokładnie nerd, jakiego w filmach De Palmy często grał Keith Gordon, na przykład w stroju zabójcy, i jakim sam De Palma był w latach 50., kiedy to Jako młody naukowiec wygrywał nagrody konstruując swoje pionierskie komputery i inne urządzenia. A zatem u na czele grupy momentowskiej stoi bardzo prawy, prawy aż do pewnej sztywności łasp, biały protestant Elliot Ness, w rzeczywistości pochodzący z rodziny norweskich protestantów, A w grupie są Irlandczyk, Włoch i najprawdopodobniej także protestancki, ale jednak odmieniec, ponieważ no właśnie, nerd, kujon, ktoś kto spędza całe swoje życie w cyferkach i jako taki także swoją najmniejszą posturą,
Był Polish-American, co oczywiście nie dziwi w Chicago, które jest wciąż jedną z największych, jeśli nie w ogóle największą polską diasporą poza granicami. De Palma w jednym z wywiadów powiedział, że zmienił etniczność George'a Stowna właśnie z polskiej na włoską, ponieważ nie chciał, żeby grupa Eliota Nessa Aż tak bardzo odróżniała się od wroga, z którym walczą, ponieważ fakt, że Stone, koniec końców, w filmie, tak jak gra go Andy Garcia, jest właśnie Włochem, sprawia, że zaczyna powstawać ciekawa symetria.
Mianowicie, grupa Nessa ma przedstawiciela tej samej grupy etnicznej, którą uosabia Capone. Innymi słowy, mamy tutaj Włocha, który walczy O dobre imię innych Włochów właśnie walcząc z Alem Capone, który to imię w oczach amerykańskiej społeczności plami. Jest to interesujący koncept, który Douglas Kisey przykłada do całości twórczości De Palmy. Tytuł jego książki, powtarzam, to Split Screen i nie odnosi się to tylko do jednego z ukochanych montażowych zabiegów De Palmy, to znaczy właśnie Dzielenie ekranu na połowę, a czasem nawet na trzy części i ukazywaniu w tych różnych skrzydłach ekranu różnych fragmentów akcji, tego jest w tej twórczości mnóstwo, w zasadzie prawie we większości filmów De Palmy znajdziemy scenę jakąś,
To jest temat głęboko westernowy, pewnie warto by wskazać na takie filmy jak Człowiek, który zabił Liberty Valance'a na przykład, Johna Forda, Z 1962 roku jako filmy, które na różne sposoby dyskutowały temat praworządności w amerykańskiej kulturze. To jest temat, który bardzo jest bliski Mametowi, on bardzo lubi roztrząsać takie właśnie moralne pytania dotyczące tego, czy należy działać w granicach prawa, czy czasami w imię pokonania smoka, jakim tutaj jest Al Capone, można poza granice tego prawa. No i w przypadku nietykalnych tak naprawdę mamy film, który powoli, powoli ukazuje przemianę Eliota Nessa od kogoś, kto deklaruje, że będzie działał tylko i wyłącznie w granicy prawa do kogoś, kto korzystając z okazji na końcu zrzuca z dachu
Człowieka, Franka Nity'ego, który wcześniej zabił Jimmy'ego Malone, czyli przyjaciela Eliota Nessa, przede wszystkim jednak jego współpracownika w ramach oddziału Nietykalnych i moment, w którym Ness najpierw ma odpuścić Nity'emu, to znaczy ma sprawić, że Nity po prostu odpowie przed wymiarem sprawiedliwości, ale jednak moment, w którym Ness słyszy obrzydliwą obelgę rzuconą pod adresem Zabitego zresztą przez samego Nity'ego Malona, Elliot Ness nie wytrzymuje i zrzuca Nity'ego z dachu, a my bijemy brawo, ponieważ czujemy, że jest to zasłużona i sprawiedliwa zemsta. Cały koncept Mameta tak naprawdę polega na przeprowadzeniu postaci Eliota Nessa, który jest kochającym ojcem, kochającym mężem, właściwie postacią nieposzlakowaną, która zaczyna swoją pracę dla policji w Chicago od czystki w postaci upewnienia się, że jego najbliżsi współpracownicy nie będą nawet pili alkoholu.
Było bardzo powszechne w latach prohibicji, czyli od 1920 do 1933 roku, Policja w Chicago aktywnie wspomagała tak naprawdę system dystrybucji nielegalnego alkoholu, także jako konsumenci. Otóż Elliot Ness zaczyna właśnie od takiego nieskazitalnego wizerunku. Sam często powtarza zdanie, że dobrze jest mieć żonę, ta rodzina jest przedstawiona jako absolutnie, jak z obrazka, jak z żurnala, tutaj niemal przesłodzona, ale celowo przesłodzona rola Patrici Clarkson jako żony właśnie. I Mamet z wielką lubością, scena po scenie, z żelazną logiką, właściwie od pierwszej rozmowy z Jimmy Malone, który jest pokazany z jednej strony jako absolutnie prawy policjant, policjant, którego brzydzi korupcja w szrankach chicagowskiej policji i dlatego przystaje do NES-a, ale z drugiej strony
W scenie w kościele Jimmy Malone mówi wprost Elliotowi Nessowi, jeśli chcesz pokonać takiego smoka, jakim jest Al Capone, to musisz przebijać jego własne metody. To znaczy, to już nie jest nawet oko za oko, tylko jeśli otrzymasz od niego cios, musisz odpowiedzieć kulą. Jeśli on wyśle jednego z twoich współpracowników do szpitala, ty musisz wysłać jednego z jego współpracowników do kostnicy. To jest świetna scena dialogowa swoją drogą, która myślę, że powinna być studiowana na zajęciach ze scenariopisarstwa, ponieważ w bardzo krótkich słowach, w bardzo lakonicznym dialogu Jimmy Malone prezentuje pewną swoją filozofię. To znaczy mówi, dobrze chłopaku, Młody chłopaku, dodajmy.
Przemawiam już z pewnej pozycji doświadczenia. Jeżeli już postanowiłeś, że chcesz zabić tego potwora, to musisz się liczyć z tym, że będziesz musiał także robić rzeczy, które wykroczą poza twój moralny kodeks. Na początku Elliot Ness mówi, że jest gotowy, aby pokonać Capona, zrobić wszystko, co tylko może w granicach prawa. Ale cała późniejsza opowieść jest o tym, że będzie musiał coraz to bardziej te granice prawa przekraczać, aby pokonać kogoś, kto bez mrugnięcia okiem między innymi zabija Oscara Wallesa, czyli owego księgowego, Który od samego początku pragnie przyskrzynić Capona nawet nie za jego nielegalną dystrybucję alkoholu, ale za fakt, że unika on płacenia podatku dochodowego.
Untouchables to znaczy dosłownie niemożliwi do skorumpowania. Policja chicagowska w tamtym czasie słynęła właśnie z tego, że Al Capone dosyć łatwo ją korumpował. Tymczasem dziennikarz Charles Schwartz, pisząc o działaniach NASA na łamach Chicago Daily News w latach późnych dwudziestych i wczesnych trzydziestych, ukłuł właśnie ową frazę The Untouchables, która później Wielkie dzięki i do zobaczenia! Cała ta przemoc, jak mówi pod koniec Eliot Ness, tak naprawdę bierze się nie tyle z absolutnej moralnej słuszności po stronie stróżów Prawa i Porządku, bo te wszystkie sztywne formułki zostają szybko zrzucone ze stołu ironią Jimmy'ego Malone,
Otóż można zapytać, czy ta cała wojna nie była wojną po prostu o jakiś paragraf, o jakąś poprawkę zapisaną w dokumencie. Pytanie, czy była absolutna słuszność w tym, aby zakazywać I tu odpowiedź Mameta i De Palmy jest równie ironiczna pod koniec filmu, kiedy w ostatniej linijce dialogu pytający dziennikarz Nessa o to, co zrobi po zniesieniu prohibicji, Ness odpowiada, napije się. Innymi słowy, potwierdzając, że to nie jest obiektywnie zły fakt napicia się kieliszka alkoholu czy kufla piwa, Ale na początku filmu Elliot Ness mówi, że prohibicja jest the law of the land, to znaczy jest to obowiązujące prawo.
Czy będzie to słynna, brutalna scena zabicia jednego ze współpracowników Capona przez szefa za pomocą kija bejsbolowego? I tutaj De Palma nie może sobie odmówić tego ujęcia z góry na wielki, okrągły stół, który Pauline Kael przyrówna do stołu Arturiańskiego w zamku Camelot. De Palma nie może sobie odmówić tego widoku rozszerzającej się po tym stole plamy bordowej krwi. Aż po takie sekwencje już absolutnie popisowe, jak scena oczekiwania na księgowego, kiedy to na stacji kolejowej Union Station George i Elliot Ness oczekują na księgowego à la Capone, wiedzą, że on będzie kluczowym świadkiem w sądzie i wiedzą, że będą musieli rozprawić się z jego
...mogą się czuć jedynie zazdrośni. Faktycznie De Palma dołożył wszelkich starań, żeby ten film wyglądał, brzmiał i oglądał się genialnie. Ale to wszystko miało także pewną swoją cenę. Cena polegała na tym, że jak sam De Palma mówił, nie był to jego film osobisty, był to film trochę na zlecenie, trochę film zrobiony pod publikę. Na pewno nie był to jego film, w którym on mógł w pełni wyrazić swoje polityczne przekonania, polityczne lęki. Takim filmem był Wybuch , w którym pokazywał bezsilność jednostki wobec amerykańskiego systemu. Tutaj niemalże celebrował ten system, kręcąc jeden wielki pean na cześć Eliota Nessa.
Udało mu się przemycić tu i tam pewne znaki zapytania, zaraz o tym jeszcze wspomnę, ale ogólnie rzecz biorąc ten film był bardzo luksusową, znakomicie wykonaną, połyskliwą, ale jednak fuchą. Ceną tej fuchy było także to, że De Palma i Mamet absolutnie nie krępowali się w mitologizacji postaci Eliottanesa i oczywiście w przekręcaniu faktów dotyczących tej postaci. Przygotowując się do tego odcinka, słuchałem sobie audiobooka, który jest dostępny na razie tylko po angielsku. Jest także książka Douglasa Perry'ego pt. The Rise and Fall of an American Hero, która bardzo przybliżyła mi postać Elliot'a Nessa i jednocześnie sprawiła, że spojrzałem na nietykalnych De Palmy jako właściwie na jedno wielkie kłamstwo, ponieważ ilość tych nieścisłości historycznych, jakie tutaj występują,
To jest, powiedziałbym, ponadprzeciętna ilość. To nie są tylko takie kosmetyczne kwestie, które zazwyczaj, kiedy ktoś przygotowuje scenariusz, wymagają wygładzenia czy skrótów. Nie. Nietykalni, Mameta i De Palmy to właściwie książkowy przykład całkowitego przepisania historii. Elliot Ness, tak jak już wspomniałem, był z rodziny norweskich imigrantów, urodził się w Chicago na początku XX wieku i poza faktem, że faktycznie odegrał dużą rolę w zakończeniu kariery à la Capone, chociaż niekoniecznie w ten sposób, który widzimy w filmie, To znaczy nie miał wiele wspólnego z owymi zarzutami, za które faktycznie Capone pójdzie siedzieć, to znaczy z tymi zarzutami księgowymi powiedzmy.
Także tutaj łączenie jego postaci z Oscarem Wallace'em, czyli Frankiem Wilsonem jest bardzo życzeniowe. O tyle Ness filmowy no nie ma właściwie nic wspólnego z tym prawdziwym, włącznie z jego główną filmową motywacją, to znaczy z faktem, że ma on żonę, malutką córeczkę i jeszcze rodzi mu się malutkie kolejne dziecko. W scenariuszu Mameta to właśnie moment, w którym Przychodzi do niego kobieta, której córeczka zginęła w zamachu bombowym żołnierzy Capona. Ona mówi do niego, wiem, że pan złapie tego człowieka, bo wiem, że pan rozumie serce matki. Ma pan też dzieci w domyśle. Ness nie miał dzieci w momencie, kiedy walczył z Capone'em.
Miał je później. Jego małżeństwo nie było idealne. Wręcz jego wszystkie trzy małżeństwa były bardzo, bardzo najeżone problemami i niewierności, ale także nadużywania alkoholu przez samego Nessa. Co prawda niekoniecznie w czasie prohibicji, bo wtedy rzeczywiście wygląda na to, że pilnował także swoich żołnierzy, swoich agentów, żeby I na pewno, i to jest bezsporne, bardzo chronił ten swój oddział przed korupcją, czyli faktycznie pseudonim Nietykalni był zasłużony, ale już w późniejszych latach, kiedy Ness przenieśli się do Cleveland i tam będzie dbał także o bezpieczeństwo publiczne, Kimś w rodzaju reformatora policyjnego, bardzo nowoczesnego w swoich nastawieniach, ale jednocześnie niesłychanie skonfliktowanego w swoim życiu osobistym.
Tak jak mówię, alkoholika, który nawet zostanie w pewnym momencie zgarnięty przez policję za prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu, co się wydaje niemożliwe, kiedy patrzymy na tego idealnego Kevina Costnera w filmie. Umrze właściwie bez grosza przy duszy w połowie lat 50., w 1957 roku, w maju, w poczuciu całkowitej życiowej klęski. Tak się złożyło, że kilka miesięcy przed śmiercią zaczął rozmawiać z dziennikarzem Oskarem Fraleyem, który powiedział, że historia jego walki z Caponem na pewno byłaby świetną książką. Tutaj ogromna ironia. Eliot Ness na prośbę Freeleya spisał dwudziestostronicowy maszynopis swoich wspomnień z tego okresu.
Następnie Freeley podrasował ten materiał literacki i wydał go po śmierci Nessa. Książka pod tytułem Nietykalni stała się gigantycznym bestsellerem. Chwilę potem, w roku 1959, zaczyna być nadawany w Stanach Zjednoczonych serial. Serial z Robertem Stackiem jako Elliotem Nessem i przez 4 lata jest to jeden z najbardziej oglądanych amerykańskich seriali. Elliot Ness już pośmiertnie, nie doczekał nawet skrawka tej sławy, stał się ikoną amerykańskiej praworządności i walki ze zorganizowaną przestępczością. Jest w tym ogromna ironia, także ironia związana z tym, że sam dorobek Nessa bywa kwestionowany.
Między innymi w długim filmie dokumentalnym Kenna Burnsa pt. Prohibicja pada takie zdanie, że właściwie cała rzekoma misja Nessa i jego zasługi to tylko PR-owy zabieg. Tak naprawdę nie jest on żadną ważną postacią, kiedy mówimy o latach prohibicji. Do o wiele bardziej zniuansowanych argumentów, jakie pojawiają się między innymi w książce Douglasa Perego, Eliot Ness pozostaje postacią kontrowersyjną. W Waszyngtonie kilka lat temu odbyła się kontrowersja, kiedy to jeden z budynków Agencji do spraw alkoholu, narkotyków i niebezpiecznych substancji miał być nazwany imieniem Nessa i koniec końców na to się nie zgodzono, ponieważ uznano, że jego dziedzictwo jest zbyt niejednoznaczne.
Oczywiście wszyscy kojarzą rolę Kevina Costnera, ale tak jak mówię, film nie ma właściwie nic wspólnego z prawdziwym życiorysem Nessa w tamtym czasie. Dodam, że Ness nie zabił Franka Nittiego. Frank Nitti popełnił samobójstwo 12 lat po wydarzeniach pokazanych w filmie. Tak jak już wspomniałem, Elliot Ness nie miał córeczki i nie miał kolejnego dziecka w czasie, kiedy walczył z Capone'em. Elliot Ness nigdy nie skonfrontował się z Capone'em, nigdy go nawet nie spotkał, mimo że w filmie widzimy gniewną konfrontację w sądzie i wcześniej w lobby hotelu. Dopiero kiedy Capone był prowadzony do więzienia, doszło do jedynej interakcji. A zatem mimo, że nietykalni Nessa faktycznie zadali Caponowi duże straty, zwłaszcza przez swoje nieustanne naloty na te rozmaite miejsca przechowujące nielegalny alkohol, szacuje się, że te straty wynosiły aż 9 milionów dolarów straty Capona w wyniku działalności Nessa, o tyle ta historia wyglądała zupełnie, zupełnie inaczej niż historia filmowa,
I tak jak mówię, późniejsze losy Nessa są raczej tragiczne. I De Palma, chcąc nie chcąc, no, musiał to zignorować, musiał zignorować historyczną prawdę, jeśli chciał nakręcić film tak wyrazisty, tak gatunkowy, jak Nietykalni, jak ich i znamy. Pamiętajmy także, że De Palma był pod dużym wrażeniem dawno temu w Ameryce Sergio Leone, które, co prawda, w okaleczonej wersji weszło do Stanów, ale De Palma widział tę wersję pełną. Nie bez przyczyny chyba zatrudnił Ennio Morricone do napisania muzyki, także w filmie bardzo nowoczesnej, bo posługującej się syntezatorem, mimo że akcja dzieje się w latach 30. I wydaje mi się, że na ten film możemy też spojrzeć jako na taki mały wyścig z Sergio Leone, ponieważ to, z jaką operową zamaszystością i lirycznym pięknem potraktował Leone gatunek filmu gangsterskiego w 1984 roku,
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Podróż do filmu Nietykalni (1987) z Brianem De Palmiem, opisane jego biograficzne osiągnięcia i krytyka jego twórczości.
Opis filmu Nietykalni, jego sukcesy i krytyka, a także analiza jego postaci i motywacji.
Analiza scenariusza Nietykalnych napisanego przez Davida Mameta, jego inspiracje i kontekst.
Analiza stylu reżyserii Brian De Palmy, jego inspiracje i wpływ na film Nietykalni.
Opis postaci w filmie Nietykalni, ich motywacje i rola w opowieści.
Krytyka filmu Nietykalni, jego kontekst historyczny i kontrowersje wokół postaci Elliot Ness.
Podsumowanie odcinka i dziękowanie patronom.
jeżeli chcecie wesprzeć cotygodniowe premiery kolejnych odcinków, zajrzyjcie na patronitegrupa.pl łamane przez Spoilermaster
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
„jeżeli chcecie wesprzeć cotygodniowe premiery kolejnych odcinków, zajrzyjcie na patronitegrupa.pl łamane przez Spoilermaster"
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.