Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S05E24: "Nietykalni" (1987) -- CLASSIC

07.07.2023 ·1 godz 1 min · 8 rozdziałów · 1 sponsor
10:00 · Film Nietykalni (1987) - opis i kontekst 5

Co prawda w trzech pierwszych kategoriach film przegra z Ostatnim Cesarzem Bertolucci'ego, ale w czwartej wygra przynosząc Seanowi Connery'emu. Jego jedynego Oscara w karierze, ten film był prawdziwym, wielkim, niekwalifikowanym sukcesem. De Palma wiedział, że skoro będzie kręcił film komercyjny, musi to być film oparty na znakomitym scenariuszu, na dobrze skonstruowanej opowieści. I tutaj gwarancją tego był David Mamet, czyli autor scenariusza do Nietykalnych. Mamet rzeczywiście był gorącym nazwiskiem przede wszystkim dramatopisarstwa amerykańskiego w latach 80.

Urodzony notabene w Chicago, tak jak Elliot Ness, czyli główny bohater, bardzo dumny z tego chicagowskiego pochodzenia, mimo że potem zamieszkały w Nowym Jorku, dramatopisarz odebrał zaledwie trzy lata przed premierą Nietykalnych nagrodę Pulitzera za jego słynną, usianą przekleństwami sztukę pt. Glengarry Glen Ross, która później zostanie oczywiście przerobiona na film. Flirt Davida Mameta z kinem nie zaczął się od Nietykalnych. Już wcześniej pisał scenariusze. Najsłynniejszym z tych scenariuszy był scenariusz do filmu WERDYKT Sidneya Lameta z 1982 roku, a już w 1987, czyli właściwie równolegle z Nietykalnymi, Mamet podpisze swój pierwszy film reżyserski.

Mianowicie film pt. Dom gry, do którego napisał scenariusz i który wyreżyserował. House of Games swoją drogą był także pokazywany w rzeczonym cyklu 100 na 100. I nie da się ukryć, Mamet, który notabene w późniejszych etapach swojej kariery będzie powracał do Chicago czasów gangsterskich, np. w powieści pt. Chicago wydanej w 2018 roku, W scenariuszu do Nietykalnych zaprezentował się jako znakomity dramaturg. Opowieść o Eliocie Nessie, czyli o agencie pracującym dla Departamentu Skarbu Stanów Zjednoczonych, Zadaniem jest przyskrzynienie. A La Capone jest jednym wielkim hołdem dla amerykańskiego kina gangsterskiego.

David Mamet był rozkochany w Chicago tamtej ery. Był rozkochany także w klasycznych amerykańskich filmach o męskiej przyjaźni. Męska przyjaźń będzie tematem większości jego filmów i sztuk. I także Nietykalni w wydaniu Mameta Są tak naprawdę filmem o formowaniu się męskiej grupy. Moglibyśmy tę męską grupę zestawić z innymi grupami, chociażby z twórczości Howarda Hawksa. To, co jest bardzo wyraziste w przypadku Mameta i jego tekstu, a co na pewno u Hawksa bywało często przyciszane, to etniczny miks owej grupy, która tworzy się na naszych oczach, ponieważ David Mamet

Z ogromną lubością zanurzał się w swojej twórczości w subtelności, a także w mniej subtelne, często brutalne strony współbytowania różnych etnicznych grup w Stanach Zjednoczonych. David Mamet sam pochodzi z rodziny żydowskiej i jest dumnym ... Żydem, który w wielu późniejszych tekstach także wyrażał swój ogromny entuzjazm i poparcie dla polityki państwa Izrael. W ostatnich latach wręcz David Mamet stanie się jednym z bardziej konserwatywnych przedstawicieli społeczności żydowskiej w Stanach, włącznie z tekstami jednoznacznie chwalącymi prezydenta Donalda Trumpa.

20:00 · Reżyser David Mamet i jego scenariusz 4

W przypadku Nietykalnych Al Capone w jednej ze scen z wielką lubością płacze na spektaklu operowym Pajaców Ruggero Leon Cavalla, opery z 1892 roku. Innymi słowy, ta włoska kultura na różne sposoby w twórczości de Palmy oczywiście się przejawia. Wracając jednak do konceptu Davida Mameta, pomysł był nie tylko etniczny, to znaczy nie chodziło tylko o pokazanie, w jaki sposób ta Grupa różnych bardzo mężczyzn z różnych backgroundów kulturowych także się formuje, ale także chodziło o opowiedzenie historii, w której dochodzi do pewnej apoteozy zemsty, to znaczy do apoteozy pochwały bezprawia.

Człowieka, Franka Nity'ego, który wcześniej zabił Jimmy'ego Malone, czyli przyjaciela Eliota Nessa, przede wszystkim jednak jego współpracownika w ramach oddziału Nietykalnych i moment, w którym Ness najpierw ma odpuścić Nity'emu, to znaczy ma sprawić, że Nity po prostu odpowie przed wymiarem sprawiedliwości, ale jednak moment, w którym Ness słyszy obrzydliwą obelgę rzuconą pod adresem Zabitego zresztą przez samego Nity'ego Malona, Elliot Ness nie wytrzymuje i zrzuca Nity'ego z dachu, a my bijemy brawo, ponieważ czujemy, że jest to zasłużona i sprawiedliwa zemsta. Cały koncept Mameta tak naprawdę polega na przeprowadzeniu postaci Eliota Nessa, który jest kochającym ojcem, kochającym mężem, właściwie postacią nieposzlakowaną, która zaczyna swoją pracę dla policji w Chicago od czystki w postaci upewnienia się, że jego najbliżsi współpracownicy nie będą nawet pili alkoholu.

Było bardzo powszechne w latach prohibicji, czyli od 1920 do 1933 roku, Policja w Chicago aktywnie wspomagała tak naprawdę system dystrybucji nielegalnego alkoholu, także jako konsumenci. Otóż Elliot Ness zaczyna właśnie od takiego nieskazitalnego wizerunku. Sam często powtarza zdanie, że dobrze jest mieć żonę, ta rodzina jest przedstawiona jako absolutnie, jak z obrazka, jak z żurnala, tutaj niemal przesłodzona, ale celowo przesłodzona rola Patrici Clarkson jako żony właśnie. I Mamet z wielką lubością, scena po scenie, z żelazną logiką, właściwie od pierwszej rozmowy z Jimmy Malone, który jest pokazany z jednej strony jako absolutnie prawy policjant, policjant, którego brzydzi korupcja w szrankach chicagowskiej policji i dlatego przystaje do NES-a, ale z drugiej strony

Historycznie zresztą rzecz ujmując, postać Wallesa, co prawda oparta na mężczyźnie, który nazywał się inaczej, bo Frank J. Wilson, Ale od samego początku ta postać budzi także sympatię Mameta, ponieważ jest to ktoś, kto właśnie posługuje się sprytem w ramach systemu. A spryt w ramach systemu to jest coś, co Mamet często będzie w swoich scenariuszach celebrował. Odsyła m.in. do jego filmów takich jak Wydział Zabójstw czy filmów z jego scenariuszem, takich jak chociażby Fakty i Akty. David Mamet a zanim Brian De Palma dostrzegają oczywiście ogromną ironię w sytuacji tytułowych Nietykalnych. Z jednej strony celebrują dokładnie tę wartość, która pozwoliła im na przyjęcie owego przydomku Untouchables.

30:00 · Reżyseria Brian De Palma - styl i inspiracje 3

Otóż można zapytać, czy ta cała wojna nie była wojną po prostu o jakiś paragraf, o jakąś poprawkę zapisaną w dokumencie. Pytanie, czy była absolutna słuszność w tym, aby zakazywać I tu odpowiedź Mameta i De Palmy jest równie ironiczna pod koniec filmu, kiedy w ostatniej linijce dialogu pytający dziennikarz Nessa o to, co zrobi po zniesieniu prohibicji, Ness odpowiada, napije się. Innymi słowy, potwierdzając, że to nie jest obiektywnie zły fakt napicia się kieliszka alkoholu czy kufla piwa, Ale na początku filmu Elliot Ness mówi, że prohibicja jest the law of the land, to znaczy jest to obowiązujące prawo.

A jego zadaniem, jako pracownika Departamentu Skarbu, ale także jako pracownika The Bureau of Investigation, czyli właściwie biura, które już parę lat później zostanie przekształcone w FBI, jest ochrona prawa obowiązującego w Stanach Zjednoczonych. I w tej ironii jest coś, co także Mameta bardzo w tej opowieści kręciło. De Palma nawet to podkręcił, każąc Charlesowi Martinowi Smithowi w tej scenie właśnie westernowej, kiedy to grupa nietykalnych dokonuje przechwycenia ładunku nielegalnego alkoholu szmuglowanego przez granicę amerykańsko-kanadyjską.

Cała ta przemoc, cały ten przelew krwi, to wszystko bierze się z faktu, że zapisano takie konkretne prawo, które na jakiś czas tylko Konstytucyjnie zakazywało konsumpcji i przede wszystkim obrotu napojami alkoholowymi. Podczas kiedy, po takiej akcji jak na przykład, którą widzimy tutaj na ekranie, bohater także ma prawo, ma chęć napić się odrobinę alkoholu. Swoją drogą w mieszkaniu Jimmy'ego Malona także widzimy alkohol w filmie, co tylko i wyłącznie podbija całą dwuznaczność sytuacji. De Palma w wyniku zaufania do tekstu Mameta postanowił, że dokona w tym filmie, tzn. w Nietykalnych, absolutnej apoteozy gatunku kina gangsterskiego.

40:00 · Historia i postacie w filmie 3

Udało mu się przemycić tu i tam pewne znaki zapytania, zaraz o tym jeszcze wspomnę, ale ogólnie rzecz biorąc ten film był bardzo luksusową, znakomicie wykonaną, połyskliwą, ale jednak fuchą. Ceną tej fuchy było także to, że De Palma i Mamet absolutnie nie krępowali się w mitologizacji postaci Eliottanesa i oczywiście w przekręcaniu faktów dotyczących tej postaci. Przygotowując się do tego odcinka, słuchałem sobie audiobooka, który jest dostępny na razie tylko po angielsku. Jest także książka Douglasa Perry'ego pt. The Rise and Fall of an American Hero, która bardzo przybliżyła mi postać Elliot'a Nessa i jednocześnie sprawiła, że spojrzałem na nietykalnych De Palmy jako właściwie na jedno wielkie kłamstwo, ponieważ ilość tych nieścisłości historycznych, jakie tutaj występują,

To jest, powiedziałbym, ponadprzeciętna ilość. To nie są tylko takie kosmetyczne kwestie, które zazwyczaj, kiedy ktoś przygotowuje scenariusz, wymagają wygładzenia czy skrótów. Nie. Nietykalni, Mameta i De Palmy to właściwie książkowy przykład całkowitego przepisania historii. Elliot Ness, tak jak już wspomniałem, był z rodziny norweskich imigrantów, urodził się w Chicago na początku XX wieku i poza faktem, że faktycznie odegrał dużą rolę w zakończeniu kariery à la Capone, chociaż niekoniecznie w ten sposób, który widzimy w filmie, To znaczy nie miał wiele wspólnego z owymi zarzutami, za które faktycznie Capone pójdzie siedzieć, to znaczy z tymi zarzutami księgowymi powiedzmy.

Także tutaj łączenie jego postaci z Oscarem Wallace'em, czyli Frankiem Wilsonem jest bardzo życzeniowe. O tyle Ness filmowy no nie ma właściwie nic wspólnego z tym prawdziwym, włącznie z jego główną filmową motywacją, to znaczy z faktem, że ma on żonę, malutką córeczkę i jeszcze rodzi mu się malutkie kolejne dziecko. W scenariuszu Mameta to właśnie moment, w którym Przychodzi do niego kobieta, której córeczka zginęła w zamachu bombowym żołnierzy Capona. Ona mówi do niego, wiem, że pan złapie tego człowieka, bo wiem, że pan rozumie serce matki. Ma pan też dzieci w domyśle. Ness nie miał dzieci w momencie, kiedy walczył z Capone'em.

50:00 · Krytyka i kontekst historyczny 1

I Douglas Keyes jej pięknie zauważa, że to jest kwintesencja bohatera de Palmy, który dosłownie jedną ręką opiekuje się dzieckiem, a drugą ręką naciska spust spluwy. I to rozdwojenie na człowieka czułości i człowieka przemocy jest rozdwojeniem, z którym na różne sposoby pracuje De Palma. Czasami bardziej świadomie, czasami mniej. We wspomnianym już tutaj wywiadzie z Wade'em Majorem z 1998 roku De Palma mówi, że w tych jego mniej osobistych filmach, takich jak Nietykalni, on odpoczywa od swoich obsesji, że te obsesje nie mają do tych filmów dostępu. Ale Douglas Kisey słusznie zauważa, że chyba jednak trochę mają, jeżeli De Palma, pracując w tak czysto wizualny sposób i to ze sceną, której nie było w oryginalnym scenariuszu, którą De Palma tak naprawdę wymyślił na podstawie innej sceny, którą napisał Mamet,

Pokazano wszystkie 16 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.