Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S04E19: "Mała mama" || Z udziałem Adriany Prodeus

03.06.2022 ·1 godz 20 min · 3 rozdziały · 1 sponsor

O filmie "Mała mama" (2021) Céline Sciammy rozmawiam z krytyczką filmową Adrianą Prodeus.

Dzisiaj opowiem o filmie Celine Siamy pt. Mała mama. Który można w momencie nagrywania tego odcinka w czerwcu 2022 roku oglądać na ekranach kin studyjnych w Polsce. Mam nadzieję, że już także niedługo pojawi się na VOD. Céline Sciamma jest francuską reżyserką urodzoną w roku 1978. której filmy do tej pory, właściwie każdy kolejny, przynosił jej coraz to więcej splendoru i zachwytu krytyków.

Z udziałem Adriany Prodeus. W tej dzielnicy, w trakcie kiedy dorastała Celine Sciamma, mieszkała także pisarka Annie Ernaux. Wspominam o niej, ponieważ niedawno, po pierwsze, sama Sciamma powołuje się na absolutną inspirację właśnie prozą Annie Ernaux, ale wspominam o tym też dlatego, że właśnie na polskim rynku pojawiła się książka pod tytułem Lata.

Właśnie Annie Ernaux w przekładzie Krzysztofa Jarosza i Magdaleny Budzińskiej wydawnictwo Czarne wydało tę książkę i jestem w trakcie lektury. To jest genialna proza. Chcę tylko tyle powiedzieć. Jeszcze nie dokończyłem książki, jestem w trakcie. Po raz pierwszy właśnie skierowała mnie w tę stronę Celine Sciamma w tym artykule w New Yorkerze. Później jeszcze moja przyjaciółka, znakomita kinomanka i patronka także podcastu skierowała mnie w stronę tego polskiego tłumaczenia. Obecnie odkrywam, że rzeczywiście jest to proza absolutnie wybitna, więc Annie Ernaux, autorka, która inspirowała Siamę i mieszkała w tej samej podparywskiej dzielnicy, także jest tutaj ukrytą bohaterką tego odcinka, zwłaszcza, że obecnie już po polsku możemy

Ona sama nie ma dzieci i co więcej mówi w tym profilu o New Yorkerze, że tych dzieci nie planuje mieć. To jest ciekawe i to też myślę wyjdzie w trakcie naszej rozmowy z Adrianą. To jak ten film każe nam myśleć o swoim własnym stosunku do dzieci, dzieciństwa. Do własnej pamięci, a także do siebie samego jako dziecka, co jest chyba takim tropem głęboko terapeutycznym, ale o tym za chwilkę porozmawiamy. Dodam tylko, że Celine Sciamma jest w swoich wypowiedziach bardzo otwarcie feministyczna, no zresztą nic dziwnego, jeżeli znacie jej filmy, to jest to więcej niż oczywiste.

I jeszcze tylko jedna anegdotka z tego bardzo ciekawego profilu w New Yorkerze, która mnie zainteresowała z punktu widzenia scenariopisarskiego. Otóż jaka jest metoda scenariopisarska? Otóż Celine Sciamma przed kręceniem filmu siada nad kartką papieru, dzieli ją na pół, po lewej stronie wpisuje to, co marzy jej się, żeby było w filmie, a w drugiej kolumnie pisze to, co wie, że musi w tym filmie się znaleźć, od takiej strony praktycznej. Po angielsku to w tym artykule pada jako desired i needed, czyli najpierw spisuje te sceny, które przychodzą jej do głowy i które bardzo chciałaby, żeby tam się znalazły, po czym w tej prawej kolumnie wpisuje to, co w takim razie musi się znaleźć, aby doprowadzić do tych scen w jakimś logicznym, całościowym ujęciu.

Mała mama, Celine Sciamy, to jest taki film. Także witam Cię w Spoilermasterze. No, dziękuję. Naprawdę dla mnie to jest duży zaszczyt i jakieś takie przedziwne uczucie brać udział w programie, którego słucham regularnie, którego jestem fanką. To jest tak jakbym, nie wiem, wystąpiła w programie jeden z dziesięciu. Będę dzisiaj twoim Padeuszem Sznukiem, jednym słowem, ale niestety tego głosu nigdy nie podrobię. Bardzo ci dziękuję. I przede wszystkim chciałbym na początku odesłać słuchaczki i słuchaczy do znakomitego eseju w zasadzie, bo to nominalnie felieton, ale w zasadzie uważam to za esej, jaki opublikowałaś w Vogue Polska właśnie o filmie Mała mama.

Żeby sobie dać poczucie bezpieczeństwa. A przecież ten film ma na nas działać tak, Jak działało na nas kino, kiedy byliśmy dziećmi, czyli jesteśmy wrzuceni w jakieś doświadczenie, nie wiemy w ogóle co to będzie i doświadczamy czegoś po prostu jakby w jakiejś takiej całości, w takim, nie wiem, zadziwieniu. Myślę, że zgodzisz się ze mną, że kiedy oglądałeś E.T., O którym ostatni odcinek Spoilermastera zrobiłeś. Nie byłeś uprzedzony. Nie wiedziałeś tego wszystkiego, co wiesz teraz. I to było częścią jakiejś takiej magii tego doświadczenia, prawda? Więc wydaje mi się, że Celine Sciamma tak robi ten swój film, żeby No okej, posłużyć się pewnymi ułatwieniami, żeby no widzów takich, nie wiem, wrażliwych, otwartych do kina ściągnąć na to spotkanie, ale w gruncie rzeczy jednak zabiera nam te pomoce naukowe i musimy jakby w tym filmie płynąć, musimy się sami w nim odnaleźć.

Spotyka własną mamę, tyle że jako dziewczynka. I wydaje mi się, że to skojarzenie z E-Team oczywiście, które jest wywołane tym, że wróciłem do tego filmu niedawno w Spoilermasterze, wcale nie jest takie od rzeczy także w kontekście tego filmu. Ponieważ jest to film w pewnym sensie także fantastyczny. To znaczy właśnie to spotkanie dwóch dziewczynek, matki i córki, w tym zakrzywieniu czasowym, ma taki charakter trochę fantastyczny. Jednocześnie Soline Sciamma filmuje to, do czego już nas przyzwyczaiła, z takim ciepłym, miękkim, troszkę jesiennym w tym wydaniu światłem, z ogromną naturalnością. Z takim najwyższym stopniem oczywistości.

Więc od razu mi się to skojarzyło z tymi właśnie seansami lat osiemdziesiątych z mojego dzieciństwa i z jakimś takim, nie wiem, oczywistym planem, bo wydaje mi się, że dla dziecka jest całkowicie naturalne i ten film też to przypomina, że jakby chcesz zobaczyć tego swojego rodzica, kiedy on był dzieckiem, chcesz go zobaczyć na równi i chcesz jakby zobaczyć, czy on był fajną osobą, czy nie, jakby co go interesowało, zastanawiasz się, czy byś się z nim zakolegował, czy nie, prawda? Tak normalnie po prostu się porównujesz. No ale rodzice bardzo przeszkadzają w tym, żeby to zobaczyć, właśnie tworząc pewne jakieś, myślę, fikcyjne obrazy własnego dzieciństwa, takie trochę życzeniowe. Więc to był jakby dla mnie taki podkład do tego filmu. No znałam wcześniejsze filmy Celine Sciamy, dlatego że no jakoś ją śledziłam, ona na mnie jakoś dobrze działała.

Ten odbiór świata, który jest taki, no taki surowy, taki Nie wiem, przyjmowanie wszystkiego po prostu takim, jakim jest i również tej tajemnicy jakiejś niewytłumaczalnej, która w istnieniu tkwi. Więc mała mama jakby sprowadziła mnie na powrót do takiego myślenia, aha, czyli ja wiem, co Celine Sciamma interesuje, a co więcej, w przeciwieństwie do tych jej poprzednich filmów, Chłopczyca, Girlhood i Lilie Wodne, tutaj bardzo jasne, bardzo wyraźne stały się te jej nawiązania właśnie do takiego kina familijnego, kina dla dzieci, co jest o tyle ciekawe, bo ja jakby próbuję nie odpowiedzieć na twoje pytanie, które mi zadałeś, czy to jest film rzeczywiście dla dzieci.

Pomyślałam sobie, Nie wierzę, że można coś takiego powtórzyć, prawda? A tymczasem Celine Sciamma w Małej mamie jakby próbuje stworzyć to na nowo, czyli próbuje stworzyć taki film, który można wyjaśniać, można go eksplikować, można go porównywać do jej poprzednich filmów czy do właśnie Spielberga czy Miyazakiego, ale i tak ten film nie pozwoli się rozebrać do końca. On i tak zachowuje tą tajemnicę, taką niejednoznaczność, I wiele jakby takich furtek, które mogły być w tym filmie otwarte, a nie były otwarte. I nie wiem, można myśleć o Celine Siamie jako reżyserce filmów dla dzieci, a można myśleć o niej jako bohaterce, która, nie wiem, rozlicza się z własną matką.

Geraldine Chaplin są dosyć niezapomniane. Tak tutaj mam wrażenie, że Sciamma robi to wszystko w takim... na takim chillu, chciałoby mi się powiedzieć, po prostu na takim spokoju, bez mrocznej tajemnicy w tle, bez też może generała Franco, bo pamiętajmy, że jednak tam to wszystko było tuż po dyktaturze. No i dodajmy ze swojego takiego dzisiaj powiedzielibyśmy uprzywilejowanego komfortowego miejsca, jakim jest jednak to, powiedzmy, francuskie mieszczaństwo, tak? Wydaje mi się, że to jest taki film, który, no, po prostu opowiada o tych dzieciach, powiedzmy, z tej klasy średniej, w takim właśnie trochę bańce, jakbyśmy powiedzieli. A jednocześnie wydaje się to film tak bardzo uniwersalny, tak?

I to z jednej strony była taka książka po angielsku wydana, bestseller New York Times'a, The Dictionary of Obscure Sorrows, czyli jakby taki katalog takich, nie wiem, dziwnych, nienazwanych trochę smutków. I oglądałam tą Małą Mamę i pomyślałam sobie, Kurczę, Celine Sciamma, ona tak dużo wie o tych różnych smutkach, co nikt. Po prostu takich nienazwanych, które jakby no są takimi różnymi małymi poczuciami, które wszyscy jakby przeżywamy, ale nie ma na to trochę języka, nie ma na to słów. Więc śledziłam to trochę przez te smutki i jednym z tych smutków nazwanych właśnie przez ten słownik, ale też właśnie przez Małą Mamę było to, że Gdzieś tam do końca tej swojej matce nigdy nie wybaczysz, więc musisz jakby wymyślić trochę inną figurę, mówię tutaj jako kobieta, jako córka, że no nie wiem, to jest jakby taka relacja nieuleczalna w pewnym sensie.

To jest w tym filmie czerwień kurteczki tej dziewczynki. To jest chyba coś, gdzie Celine Sciamma, która pokazała przecież, jak bardzo malarstwo jest jej bliskie w portrecie Kobiety w ogniu, tytuł też odsyła do koloru, że to jest tutaj bardzo żywe. I chciałem zapytać, jak zareagowałaś na wizualność tego filmu? Tak, ja się z tobą zgadzam. Myślę, że to udało się osiągnąć dzięki temu, że film w dużej mierze jest nakręcony w studiu. To jest niesamowite, że Celine Sciamma po prostu zrekonstruowała Swój dom z dzieciństwa, dom swojej babci. Zbudowała to po prostu na hali i jakby tam możliwości zdjęciowe, możliwości jakby takie materiałowe były zupełnie inne.

I każda z nich odtwarza kilka ról, no bo są tylko dwie, wiadomo. Myślę też często doświadczenie dzieci, że trzeba się wcielić we wszystkie role. No i kiedy one tam grają taką scenę chyba przesłuchania, że jakiś komisarz tam siedzi, prawda, który prowadzi śledztwo, to Celine Sciamma w wywiadach opowiada, że to jest jej własne przedstawienie z dzieciństwa. To jest ten pierwszy moment, kiedy ona nakręciła coś, I sama zagrała, ustawiła kamerę w swoim dzieciństwie i sama zagrała rolę w filmie i jakby stała się reżyserką, więc są przeniesione te materie, wydaje mi się, z dzieciństwa Selincjamy, no to musiały to być lata 80., są one przeniesione do filmu, dlatego to jest takie, nie wiem, to się wydaje takie nasycone, że to To nie jest nawet właśnie rekonstrukcja, tylko to jest po prostu przeniesienie pewnych przedmiotów, pewnych rekwizytów do świata, który jest pewną przestrzenią teatralną, w którym na nowo można jakby użyć tych rekwizytów i zobaczyć co w nich

Gdzie można takie liście znaleźć na ścianach? Jak ja chodzę po, nie wiem, Lesie Kabackim, jakoś takich liści nie widzę jesienią. No też czytając różne materiały o powstawaniu tego filmu, dowiedziałam się, że te liście to jest właściwie jedyny efekt specjalny, jaki zastosowała Semin Syama, ponieważ one były zbierane w innych lasach, wybierane najlepsze, najpiękniejsze liście, O najładniejszych odcieniach i były przyczepiane rzeczywiście do tych drzew, więc mamy film taki fantastyczny, ale jedyny element fantasy to są właśnie te liście, które dodają jakby jeszcze większej, nie wiem, jesienności, większego jakiegoś takiego nasycenia tym barwom. No i ubrania, którymi też zwykle zajmuje się Celine Sciamma, ona zwykle zajmuje się kostiumami w swoich filmach, to są też rzeczywiste ubrania dzieci z lat 80.

Więc te kolory są, myślę, dla osób wychowanych w latach osiemdziesiątych, tak jak ty i ja, są jakimś takim punktem odniesienia do naszej pamięci po prostu. Do naszej pamięci kolorów, do naszej pamięci, nie wiem, tkanin, których dzisiaj też już nie ma, prawda? Więc las jest tutaj bezpieczną przestrzenią, bo las właściwie nie ulega żadnemu upływowi czasu. I las też pojawiał się w innych filmach Celine Sciamy, na przykład w Chłopczycy. Był takim miejscem, gdzie bohaterka tego filmu, która stawała się stopniowo bohaterem, bawiła się, bawił się jako Mikael z innymi dziećmi i tam naprawdę mógł być sobą, prawda? Robił sobie z plasteliny takiego maleńkiego siusiaczka, żeby wszyscy byli przekonani, że to jest chłopiec.

Ale takie gotowanie prawdziwe na kuchni, przy ogniu, tak, na gazie, no to chyba było, nie wiem, trochę niedozwolone dla dzieci wtedy. I raczej mam wrażenie, że to jest coś łączącego dorosłych z dziećmi. Ale jeszcze chciałam tylko dopowiedzieć jedną rzecz, bo czytając właśnie o produkcji Małej Mamy, dowiedziałam się też o tym, że Celine Sciamma Kręciła ten film w pandemii, w lockdownie i chciała go nakręcić w tym miejscu, w którym się wychowywała. I ten las i to otoczenie, to są rzeczywiście miejsca, gdzie ona spędziła dzieciństwo. Ja nie pamiętam, jak się nazywa ta miejscowość, ty na pewno będziesz wiedział, ale moment, kiedy te dziewczynki wypływają tym pontonem

Jezioro, to jest takie sztuczne jezioro, taki zbiornik sztuczny. I tam wpływają do takiej piramidy. To jest moment jakiś absolutnie magiczny w tym filmie. I też jakby zastanawiałam się, co to jest, co to ma znaczyć, prawda? Czy ta piramida coś symbolizuje? No a Celine Sciamma w różnych wywiadach mówi, no po prostu taka piramida tam była. Ja się wychowywałam w takim otoczeniu. Zastanawialiśmy się, co to jest, ale nigdy się jakby nie dowiedzieliśmy. Po prostu zaakceptowaliśmy, że w naszym otoczeniu jest las, są domy i tam na jeziorze jest taka piramida. I to miasteczko, w którym ona się wychowywała, to było jedno z tych tzw. sztucznych nowych miast, które powstawały właśnie wtedy, w latach 70., że wszyscy mieszkańcy byli zupełnie od zera tam osiedlani. I jakby tworzyła się taka nowa społeczność, w której bardzo ważną rolę też odkrywały dzieci, bo jakby chodziło o to, żeby było dużo rodzin z dziećmi, więc jakby cała była taka przestrzeń niezagospodarowana, a przeznaczona dla dzieci, gdzie można było sobie budować te swoje bazy, mieć swoje bandy i tak dalej.

Let's back to basics. I tutaj zacytuję tylko krótki akapit, bo w tygodniku New Yorker pojawił się taki obszerny tekst o Selincjanie właśnie przy okazji amerykańskiej premiery tego filmu. Elif Batuman napisała ten tekst. I ona tam też pisze o tym, o czym ty powiedziałaś, czyli o tym przedmieściu Paryża, w którym wyrastała Sciamma.

Ono się nazywało Sergie Pontoise. I ono zostało zbudowane po wojnie właściwie na polu. Tam nie było nic innego. Ono zostało zbudowane po prostu od zera. I Sciamma po latach nauczyła się kochać to miejsce bardzo, mówiąc... I tutaj jest cytat ze Sciammy. Sciamma mówi... Nie było tam miasta, a potem parę lat później nagle było tam miasto. Bez przeszłości, bez traumy. I trochę tak sobie myślę, że ten film też tak wydaje się, prawda, że on powstał z niczego, że jest taki prościutki, ale okazuje się, że oczywiście ta przeszłość tam jest. I oczywiście, że ta trauma tam jest.

Tylko, że na pierwszy rzut oka się może wydawać, że to jest wszystko takie proste, nakreślone kilkoma kredkami, ale jak najbardziej wszystkie te rzeczy tam wychodzą i myślę, że to jest wielki triumf jej jako reżyserki po prostu. Tak, ja jeszcze jedną rzecz chciałam tutaj dorzucić, że dla mnie też obok tytułu, który mnie jakby zadziwia swoją taką dosłownością i uderza, ale w sumie mi się podoba, bo też dobrze brzmi po polsku, jest też drugi aspekt tego, że Celine Sciamma powtarza, że wymyśliła ten film Pisząc scenariusz do filmu nazywam się Cukinia. Claude'a Barras'a do animacji stop motion, która no miała wielki sukces, prawda, w Europie. I która była w gruncie rzeczy dość podobnym filmem jakby jeśli chodzi o właśnie ten smutek, taką melancholię dziecka.

To była akurat adaptacja książki zrobiona przez Siamę, ale no jakby historia była o dziecku, o chłopcu, które w pierwszej scenie filmu zabija swoją mamę. która jest alkoholiczką, no i potem obserwujemy tego chłopca o pseudonimie Cukinia, który żyje sobie w sierocińcu, no i tam ma różne jakieś perypetie, próbuje się jakoś, nie wiem, odnaleźć, no ale jakby nie było, jest bardzo smutny i ma ogromne poczucie winy, że w ogóle zabił mamę, tak? I to, że Selin Sciamma, pisząc scenariusz do Cukinii, wymyśliła małą mamę, Myślę, że jest to bardzo ciekawe i można by było zrobić jakieś takie, nie wiem, porównanie tych dwóch filmów, gdzie one się stykają, gdzie nie, no bo na pewno mają dużo punktów wspólnych, mimo że jednak w Cukinie wyreżyserował właśnie Claude Barras, a nie Celine Sciamma,

No i niesamowita scena muzyczna w portrecie kobiety w ogniu, że ci przerwę, czyli ta wokaliza, prawda? Tak, tak. Przy ognisku to, kiedy te kobiety, te Niezależnie od klasy, pochodzenia, prawda, one mają coś bardzo wspólnego, pierwotnego i to ognisko to uruchamia i one śpiewają razem jakby taką, nie wiem, odwieczną pieśń. To też był moment, który, myślę, naprawdę prowokował ciary. W tym filmie to jest ta scena, kiedy ta dziewczynka z przyszłości, czyli ta nasza bohaterka, wyciąga swojego walkmana, na którym ma tą muzykę elektroniczną, jak powiedziałeś, z 80-ów. Czyli Musique de la Futur. Piosenkę napisaną przez Celine Sciamma z jej kompozytorem, który zawsze muzykę do jej filmów robi. I to jest piosenka właśnie brzmieniowo, realizacyjnie, aranżacyjnie z lat 80.

I wydaje mi się, że Celine Sciamma jakby ona projektuje ten swój film, bardzo jest świadoma wszystkich jego elementów i zawsze w każdym swoim filmie projektuje tą scenę muzyczną, która ma być taką, nie wiem, szerszą metaforą, trochę ma być takim mrugnięciem do musicalu, tak, ale zawsze ona jest bardzo wypełniona znaczeniami i bardzo emocjonalna, że pozwala się jakby widzowi troszeczkę, no może nie wypłakać, ale pozwala jakby wziąć taki głębszy oddech podczas seansu. Nawet fajnie by było, gdyby pojawiły się napisy w trakcie tej sceny i taka kuleczka skacząca, to moglibyśmy rzeczywiście zrobić to karaoke. Adriano, mam do Ciebie ostatnie pytanie, skręcające w stronę wspomnień Twoich osobistych, filmowych oczywiście.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.