S03E37: Ida Lupino (1918-1995)

Blogowi Przygody Scenarzysty, prezentującego analizy scenariuszowe i portalowi OutFilm, oferującemu szeroki wybór filmów o tematyce LGBT+. Dzisiejszy odcinek Spoilermastera jest dosyć wyjątkowy. Nie tylko dlatego, że ma wyjątkową bohaterkę, ale że nie skupiam się w nim na jednym tylko filmie. Zazwyczaj jeden odcinek to jeden film. Dzisiaj jednak odcinek poświęcam bardzo wyjątkowej twórczyni filmowej. Już było tak w przeszłości. Między innymi poświęciłem odcinek pionierce amerykańskiego kina, czyli Lois Webber. Dzisiaj także pionierka, wyjątkowa aktorka, reżyserka, scenarzystka i producentka Ida Lupino. Opowiem Wam o tej naprawdę niezwykłej kobiecie, a także o filmach, które na różne sposoby współtworzyła.

Jednocześnie zaznaczając, że odcinek którego właśnie słuchacie powstał w partnerstwie z American Film Festival, który w momencie premiery tego odcinka dosłownie za parę chwil rozpoczyna się Mam nadzieję, że dla wielu z Was, którzy uczestniczycie w American Film Festival, ten odcinek okaże się pomocnym dodatkowym przewodnikiem po twórczości Idy Lupino, a dla wszystkich, którzy odsłuchają tego odcinka w innych okolicznościach i w innym czasie, będzie on zachętą do tego, aby zapoznać się z tą bardzo wyjątkową, pionierską na różne sposoby twórczością. Ida Lupino to postać legendarna, jednocześnie w pewien sposób, a przynajmniej pewien obszar jej działalności stosunkowo długo pozostawał zapomniany.

Myślę właśnie o tym obszarze reżyserskim, a ostatnio odkrywana na nowo. Między innymi dzięki boksowi Blu-ray wydanym przez firmę Kino Lorber w Stanach Zjednoczonych pod tytułem Ida Lupino Autores, czyli dosłownie autorka. Ten box właśnie służył mi przede wszystkim do przygotowań do tego odcinka. Jest w nim między innymi świetna książeczka, no niemalże mała książka, z długim, bardzo błyskotliwym i pięknie napisanym esejem autorstwa krytyczki Roni Scheib. Inne materiały, które pomogły mi w przygotowaniu do tego odcinka to książka biograficzna poświęcona Idzie Lupino autorstwa Williama Donatiego, Ida Lupino A Biography.

Autobiografia, właściwie taki rodzaj wspomnienia spisanego z udziałem przyjaciółki i opiekunki pod tytułem Ida Lupino Beyond the Camera. Książka Amelie Hastie pod tytułem The Bigamist z serii BFI Film Classic. Ten tomik jest poświęcony właśnie filmowi Bigamista z 1953 roku, a także, jak zawsze, anglojęzyczna Wikipedia. Dzisiejszy odcinek oczywiście jest, stawiam sobie w nim zadanie, niemożliwe, ponieważ opowiedzieć o całej karierze Ida Lupino naprawdę nie sposób. Przekonałem się o tym zresztą przygotowując się do tego odcinka, bo co i rusz otwierała się jakaś fascynująca boczna ścieżka tej

I w pewnym momencie musiałem naprawdę ograniczyć swoje widzenie, to znaczy swój fokus, ponieważ w zasadzie mam wrażenie, że można by poświęcić Ida Lupino co najmniej kilka odcinków, bo naprawdę była to kobieta absolutnie niezwykła. Zanim przybliżę jej życiorys, zanim powiem o najważniejszych jej filmach i jako aktorki, i jako reżyserki, bardzo istotne jest, aby zapamiętać, iż Ida Lupino była jedną z zaledwie dwóch reżyserek, kobiet pracujących jako reżyserki w Hollywood epoki dźwiękowej. Jak wspominałem w odcinku poświęconym pionierce kina niemego, Lois Weber, Było o wiele więcej kobiet w okresie kina niemego, które bardzo dynamicznie rozwijały się i jako reżyserki, i jako producentki, i jako scenarzystki.

Czy to Alice K. Blaché, czy Neil Shipman, czy właśnie Lois Weber. Zapraszam do odsłuchania tego odcinka o niej. Natomiast w Hollywood kina dźwiękowego ta patriarchalna struktura przemysłu filmowego z reżyserem, mężczyzną u steru, bardzo mocno się ugruntowała. Ida Lupino była drugą reżyserką przyjętą do Gildii Reżyserów Amerykańskich po Doroty Arzner. Doroty Arzner, która pracowała przede wszystkim w latach 30., której też mam nadzieję poświęcić odcinek. I Dorotę Arzner, która jednocześnie w pewien sposób namaściła Ida Lupino. Ida Lupino, kiedy pracowała nad swoim pierwszym filmem reżyserskim, pokazała go Dorotę Arzner i Dorotę Arzner z dumą powiedziała, że jest to film znakomity i że Ida Lupino ma przed sobą świetną karierę reżyserską.

A zatem wystarczyłoby Idzie Lupino, żeby zapisała się na kartach historii Hollywoodu jako reżyserka, jako jedna z pierwszych kobiet reżyserek kina amerykańskiego okresu klasycznego, dźwiękowego. Dodajmy, bardzo doceniona za tę swoją rolę, także przez to, że działała jako producentka, co w Hollywood zawsze spotyka się jednak z najwyższym możliwym szacunkiem. O tym, jak bardzo Hollywood doceniło wysiłki, Ida Lupino świadczy fakt, iż w roku 1950 to właśnie ją poproszono o wręczenie statuetki Oscara za najlepszą reżyserię. Ten fragment, kiedy Ida Lupino wręcza Oscara Józefowi Mankiewiczowi swoją drogą za film List do Trzech Żon,

Odsyłam do odcinka o Wszystko o Ewie, czyli o filmie, za który Mankiewicz rok później otrzyma tę samą nagrodę. Otóż ten klip jest do obejrzenia w sieci i można zobaczyć, jak Ida Lupino mówi w pewnym momencie, ach, mam nadzieję kiedyś dostać taką statuetkę. To się nie wydarzyło, ale sam fakt pracy i pewnego szczególnego modelu pracy, jaki przyjęła i także spuścizna filmów, które po sobie zostawiła i które we większości można oglądać we Wrocławiu na American Film Festival. Retrospektywa Ida Lupino nie obejmuje wszystkich jej filmów reżyserskich, ale zdecydowaną większość. Otóż ten dorobek mówi sam za siebie. Dzisiaj mam nadzieję go właśnie I tak jak wspomniałem, już samo to osiągnięcie reżyserskie i producenckie i scenariopisarskie byłoby wystarczające, ale jeżeli do tego dodamy fakt, że Ida Lupino była znakomitą aktorką, która zagrała wiele wybitnych ról w filmach amerykańskich na przestrzeni czterech dekad,

To coraz bardziej widzimy, jak wyjątkowa była to osoba, jak nieprawdopodobno obdarzona energią, inteligencją i przede wszystkim ambicją. Ambicją, która była powiązana z takim wewnętrznym imperatywem, przykazaniem moralnym, a mianowicie Ida Lupino bardzo, bardzo wyraźnie odczuwała na swoich plecach ciężar tradycji rodzinnej, tradycji wielowiekowej. ...aktorskiej, artystycznej i obecność swojego ojca Stanleya Lupino, który był jednym z najpopularniejszych aktorów komicznych w Wielkiej Brytanii i który bardzo mocno wpoił jej taki etos aktora, etos showmana, etos człowieka rozrywki.

Ida Lupino przez całe życie będzie nie tyle żyła w cieniu swojego ojca, ale będzie twierdziła, że jest z nim w kontakcie Ida Lupino była osobą bardzo uznającą istnienie bytów nadprzyrodzonych i sił pozaracjonalnych. To może nie tyle w cieniu tego ojca, ale z taką ciągłą świadomością tego, że Ida Lupino reprezentuje ród aktorski, który liczył już sobie w momencie, kiedy ona działała, co najmniej siedem pokoleń, jak sama lubiła. No i tutaj warto zajrzeć do samych źródeł, mianowicie warto pamiętać, że ta wydaje się kwintesencjonalnie amerykańska aktorka, reżyserka, twórczyni, artystka, no wydaje się, że musiała się urodzić w słońcu Kalifornii, bo tak znakomicie zapisywała owo słońce, ową topografię, zwłaszcza Los Angeles w swoich filmach.

No i sama wydaje się wcieleniem takiego archetypu kobiety amerykańskiej, doświadczonej przez los, stawiającej wszystko na jedną kartę i szukającej szczęścia, często w sposób straceńczy. Otóż nic bardziej mylnego. Ida Lupino przyszła na świat w Londynie. Była Brytyjką, dopiero w roku 1948 zostanie amerykańską obywatelką. Ida Lupino przyszła na świat w roku 1918 w lutym i była, jako się rzekło, córką aktorskiego rodu, mianowicie nazwisko Lupino pochodziło jeszcze z Włoch. Kilka stuleci wcześniej Lupino, czyli dosłownie wilki z Włoch sprowadzili się do

W Anglii i tam zapoczątkowali bardzo taką znakomitą aktorską dynastię. Tam osób utalentowanych było bardzo dużo. Możecie poszukać w sieci i zobaczycie, że jest sporo fragmentów filmowych, na których na przykład zachowały się fragmenty występów ojca Idy Lupino, czyli właśnie Stanleya, który był naprawdę aktorem uwielbianym, niesłychanie popularnym, także autorem sztuk teatralnych. który także spisał swoje wspomnienia jako książkową autobiografię. Natomiast Ida Lupino wyrastając w Londynie właściwie błyskawicznie już jako bardzo malutkie dziecko była szkolona do tego, żeby być aktorką, żeby występować

Dla niej scena była absolutnie naturalnym środowiskiem. Wspólnie ze swoim rodzeństwem występowała na scenie zbudowanej na tyłach domu przez ojca. Do wieku lat dziesięciu nauczyła się na pamięć wszystkich głównych kobiecych ról szekspirowskich, także potrafiła je cytować z głowy. Innymi słowy, była przesiąknięta teatrem, przesiąknięta takim duchem ciągłego występu, performowania. W pewnym sensie można ją porównać do takiej chociażby młodej dziewczyny, jaką była Judy Garland, którą odsyłam do odcinka oczywiście o filmie Judy. Która wychowywała się na scenach wodewilowych. Natomiast w przypadku Idy Lupino miało to trochę głębiej sięgający rodowód i trochę bardziej znakomity jeśli chodzi o jakość artystyczną.

A zatem Ida Lupino z całą mocą uznawała siebie za dziedziczkę pewnej tradycji i kogoś kto chciał tę tradycję przekazać dalej. Jedną z takich tragedii jej życia będzie fakt, że jej córka Bridget z trzeciego małżeństwa z Howardem Duffem Ida Lupino 1918-1995. Pamiętajmy także, że jako potomkini włoskich imigrantów rodzina Lupino była rodziną katolicką, co w anglikańskiej Anglii zawsze było lekko podejrzane i co także nie tyle skazywało ich na ostracyzm oczywiście,

W przypadku Idy Lupino w całym jej życiu istniało pewne napięcie związane z tym, Właśnie z jednej strony takim przekonaniem, że seksualność jest czymś, czego należy dotykać bardzo w sposób właśnie obyczajny, delikatny, ale z drugiej strony skłonność do pewnej nawet rubaszności, w sferze oczywiście prywatnej. Dość powiedzieć, że ostatnim wyreżyserowanym przez Ida Lupino będzie film z roku 1966 pt. Kłopoty z aniołami, który w całości niemal rozgrywa się w klasztorze, a bohaterami są Zakonnica.

O tym i ostatnim filmie będzie okazja wspomnieć. Natomiast Ida Lupino, jako się rzekło, dorasta w latach 20-tych, kończy 18 lat w roku 1936. Ale jak spojrzycie na jej filmografię, to ta filmografia zaczyna się rozwijać już na początku lat 30. Innymi słowy, to co warto zapamiętać o Idzie Lupino, to jest to, że ona zaczyna jako aktorka niesłychanie wcześnie. To znaczy to, że na scenie już jako dziecko debiutuje, to jest jasne, ale także w momencie, kiedy rozwija się kino dźwiękowe, czyli koniec lat 20., początek lat 30. w Wielkiej Brytanii, To jest od razu moment, kiedy ona wchodzi przed kamery i to często się będzie powtarzało w jej wspomnieniach, ona będzie mówiła, że nie miała dzieciństwa, że jednak ten bardzo szybki start kariery, tak w wieku 15-16 lat sprawił, że ona no jednak od razu musiała stać się dorosła, a co ważne i myślę dosyć skomplikowane z punktu

Więc to jest taki ciekawy paradoks odnośnie Idy Lupino, że ona nawet na ekranie nie przeżyła młodości, nigdy nie grała takich właśnie podlotków, nastolatek, dziewcząt młodych, ewentualnie w jakiś bardzo małych rulkach, natomiast zazwyczaj od początku obsadzano ją w rolach kobiet starszych. To jest o tyle interesujące, że jak spojrzymy metrykalnie, to w momencie, kiedy ona zaczyna grać swoje najsłynniejsze role, takie, w których jest duży ładunek fatalizmu, takiego zmęczenia życiem, doświadczenia życiowego, wręcz pewnego takiego zmęczenia samą materią obcowania z innymi, Na ekranie są to role absolutnie przekonujące, natomiast jak spojrzymy w jej metrykę, to ona jest młodziutka grając te role.

To jest bardzo charakterystyczny paradoks tej kariery, jeżeli spojrzycie na jej bodajże najsłynniejszą rolę, chociaż tutaj można się spierać, ale myślę o roli w filmie High Sierra z roku 1941 u boku Humphreya Bogart'a. To film w reżyserii Raula Walsha, to tam ona ma dopiero 23 lata, natomiast wydaje się o wiele, wiele bardziej doświadczona. I to był taki też sekret Idy Lupino, która potrafiła łączyć właśnie to poczucie zmęczenia życiem Z taką niebywałą energią, która w naturalny sposób była przypisana jej jako osobie bardzo młodej. I także jako reżyserka. Ida Lupino de facto debiutuje w wieku lat 31.

To jej pierwszy reżyserski wysiłek, to rok 49 i film pt. Niechciane . Ale o tym jeszcze za chwilę. Natomiast to jest dosyć istotne, jeżeli chcemy spojrzeć na tę całą karierę, to tym smutniejszy jest fakt, że później, kiedy Ida Lupino już i zmagała się z chorobą alkoholową i zmieniła się w rodzaj takiego samotnika hollywoodzkiego, grywała już stosunkowo rzadko, ona odejdzie dopiero w roku 1995, ale w zasadzie całe lata już 80. i 90. to jest jej czas taki, kiedy ona jest nieaktywna. Nieaktywna zawodowo. Natomiast pamiętajcie, że obcując z filmami Lupino, czy to aktorskimi, czy reżyserskimi z tego okresu, właśnie przede wszystkim lat 40-tych, 50-tych, obcujecie z filmami tak naprawdę dwudziestoparoletniej, trzydziestoletniej kobiety.

Ida Lupino kończy lat 40 w roku 1958 i tak naprawdę wtedy już staje się przede wszystkim aktorką Ale ta jej złota era filmowa przynależy właśnie do jej dosyć młodych lat 20. i 30. Ida Lupino oczywiście w pełni nie mogła rozwinąć swojego talentu w Wielkiej Brytanii, bo jej aspiracje wykraczały daleko poza to, co było dostępne w brytyjskim przemyśle filmowym. W tym sensie można ją trochę porównać do Alfreda Hitchcocka i do niektórych Brytyjczyków, którzy przenieśli się właśnie Na początku lat 30-tych Ida Lupino po występach w filmach brytyjskich otrzymuje kontrakt od firmy Paramount i jedzie po prostu do Stanów.

Chciałoby się powiedzieć tak jak parę lat wcześniej Pola Negri. Najpierw jest rozważana do roli Alicji w Alicji w Krainie Czarów w filmie z roku 1933. Który był dosyć słynną produkcją dlatego, że właściwie w każdej nawet najmniejszej rólce tych słynnych postaci, które Lewis Carroll stworzył, takich jak Humpty Dumpty czy Cots Cheshire, występowały gwiazdy Paramountu. Nawet w najmniejszej rólce pojawiały się wielkie gwiazdy właśnie tej wytwórni i tutaj niebywały zaszczyt miał przypaść właśnie w udziale Brytyjce, Idzie. Wszystko się zgadzało, Alicia była Brytyjką, tak jak Lewis Carroll. Ale nie dostała tej roli i mimo to Paramount podpisał z nią kontrakt i rozpoczął się dosyć frustrujący czas dla Idy, czyli właśnie taka, przede wszystkim druga połowa lat 30., kiedy Paramount nie do końca miał pomysł, co z Idą Lupino zrobić.

Pamiętajmy, że to był czas, kiedy wytwórnia filmowa kontrolowała wizerunek gwiazdy całkowicie, nie było w ogóle mowy o W wybieraniu sobie ról Ida dowiadywała się, w jakich filmach wystąpi, ponieważ tak postanowiła wytwórnia. I wytwórnia chciała z niej uczynić drugą Jean Harlow. Jean Harlow, czyli platynową blondynkę, przedwcześnie tragicznie zmarłą, która zapisała się właśnie jako taka młoda, rozerotyzowana, połyskująca tą platynową czupryną seksbomba. I tak, kiedy spojrzycie na Ida Lupino w latach 30., a są klipy na YouTube tych filmów, w których występowała, To ona właśnie była dosyć nieudolnie promowana na taką właśnie platynową seks-piękność. To nie było jej emploi, zresztą ona sama czuła, że role, które dostawała były raczej słabe.

To były role przede wszystkim w filmach sensacyjnych, kryminalnych, nie była zadowolona. I dopiero przełom lat 30. i 40. przyniósł w tym względzie przełom, przy czym sama Ida Lupino bardzo silnie walczyła o to, żeby dostawać lepsze role i takim momentem jej triumfu był moment, w którym otrzymała rolę w filmie pod tytułem The Light That Failed, czyli dosłownie Światło, które zagasło, na podstawie utworu Rudyarda Kiplinga, noblisty, W którym zagrała taką mówiącą Cockneyem kobietę, która dobrze zna świat, kobietę, która już przeszła niejedno. I ten film był takim przełomem, jeżeli chodzi o jej reputację wśród

Ida Lupino 1918-1995. Właściwie 1939-1940, dlatego że wtedy jest seria filmów, w których ona trafia, chciałoby się powiedzieć, w dziesiątkę. To znaczy przygody Sherlocka Holmesa, rok 1939, właśnie Światło, które zagasło, w którym gra role Bessie Broke. A przede wszystkim dwa filmy Raula Walsha i jeden film Michaela Cortiza, czyli reżysera Casablanki. Te filmy Raula Walsha to Nocna Wyprawa z 1940 roku.

Dziewczyna gangstera, tak najkrócej można powiedzieć, która jest mu całkowicie oddana i gotowa też, żeby jakby pójść z nim na koniec świata. Jednocześnie ma w sobie niebywały temperament, takie głębokie rozgoryczenie życiem i przekonanie, że ten mężczyzna i ta miłość jest takim jedyną wartością, której warto się chwycić w świecie, który jest bardzo niesprawiedliwie poukładany i który już bardzo boleśnie jej doświadczył. W zasadzie to, co teraz powiedziałem, jest kluczem do wszystkich najważniejszych ról Lupino. To znaczy kobieta pełna temperamentu, skrzywdzona przez życie, upodlona, upchnięta gdzieś, zazwyczaj właśnie w jakiejś taniej restauracji, tanym nocnym klubie, kelnerka, śpiewaczka, z papierosem w ręku, z przekonaniem, że świat jest zły i mężczyźni obecni w tym świecie przede wszystkim chcą ją skrzywdzić.