Timothy Snyder. Jak uniknąć skrętu w stronę autorytaryzmu?

Myślę, że wspólną ramą tego wszystkiego w narracji Schneidera jest to, że Rosja, mówiąc Rosją, mamy tak nam wprawdy na myśli Putina i jego otoczenie. Putin i jego otoczenie wszystko zrozumieli, że nie da się połączyć z jednej strony dbania o ich własne finansowe, oligarchiczne i polityczne interesy z spełnianiem norm demokratycznych i z pochodem Rosji w stronę tej polityki nieuchronności dołączenia do zachodniego porządku demokratyczno-liberalnego. I skoro nie da się tego połączyć, skoro nie da się zbudować kapitału politycznego na obietnicach dołączenia do Europy, ponieważ to dołączenie do Europy związałoby się ze zbyt wysoką ceną dla Putina i jego otoczenia, to trzeba Europę i Stany upodobnić do Rosji.

W pierwszej kolejności trzeba przekonać Rosjan, że ta wymarzona Europa czy wymarzone Stany nie są wcale takie wymarzone i zmagają się z ogromnymi problemami. A w drugiej kolejności, jeśli to w ogóle możliwe, a jak Cedric Snyder okazało się to możliwe w pewnym sensie dużo prostsze niż Rosjanie mogli się kiedykolwiek spodziewać, osłabić tę Europę i Stany, tak żeby to nie była już tylko tłusta medialna propaganda o słabości Zachodu, ale faktyczne tworzenie rzeczywistości, w której ten Zachód jest przez Putina i jego ludzi, przez Kreml osłabiany. I Snyder pokazuje, w jaki sposób ten proces następował, w jaki sposób Rosjanie, czy właśnie przedstawiciele Kremla, wykorzystując swoje doświadczenia i rozumienie słabości Zachodu, których Zachód nie dostrzegał,

także wracając do tego tematu, co łączy Rosję i Stany, to tak, że duża część zwolenników Trumpa żyje w świecie, w którym albo nie ufa żadnym autorytetom i jest absolutnie cyniczna, albo wie, że wszyscy ich oszukują poza Trumpem indywidualnie, co Trump wykorzystuje nawet teraz po przybranych wyborach, ponieważ odczyna się od partii republikańskiej, mówi, że partia republikańskiego zdradziła i że tak naprawdę można zaufać tylko jemu, co znowu rodzi nas na analogię do Putina, tak, Trump. dla swoich wyborców, dla swoich sympatyków, staje się właśnie wybawicielem, opiekunem, czymś, co zastępuje instytucje i ustrój demokratyczny. Tak zamiast wierzyć w demokrację, zamiast wierzyć w konstytucję, wierzymy w Trumpa, bo tylko on jest wiarygodny dla nas. I dlatego ciężko mi sobie wyobrazić, że nawet, nie wiem, 2-3 lata szybkiego wzrostu i wyrównywania szans Ameryka mogłoby to zmienić.

Choć wychował się w Wielkiej Brytanii, to jako dwudziestoparolatek powrócił do ojczyzny rodziców i spędził w Moskwie niemal dziewięć lat, przeprowadzając się tam w 2001 roku, a więc zaraz po wyborze Wladimira Putina na prezydenta. Jeśli chcemy zrozumieć to, co Snyder próbuje nam powiedzieć o Rosji, to książka pomerancowa jest genialnym moim zdaniem przewodnikiem. Ukazuje jednocześnie zachłonięcie się zachodem i lekcewarące podejście do jego wartości, ale także odsłania pewną mieszankę brutalnej siły, duchowości rozwieszonej gdzieś pomiędzy religią prawosławną a new age'owymi trendami i wreszcie wszechogarniającego, trudnego do wytłumaczenia ludziom z zewnątrz bezgranicznego cywilu. Oryginalny tu książki Pomerancewa to zresztą nic nie jest prawdziwe i wszystko jest możliwe.