Tajemnice Archiwum X.

Nie wiem czy wiesz, ale daktyloskopia jest bodajże jedyną metodą, która pozwala na identyfikację indywidualną. Ślady linii papilarnych są śladami niepowtarzalnymi. Na chwilę obecną ja jestem przekonany, kto jest sprawcą. Nie mogę o tym powiedzieć kto, ale cały czas mamy nadzieję na znalezienie tego jednego dowodu rozstrzygającego, który pozwoli nam na pojechanie, zapukanie do drzwi. Dzisiaj moim gościem Tomasz Kołada. Witam cię serdecznie. Dzień dobry, witam. Fascynujący temat, myślę nie tylko dla mnie, bo to Polskie Archiwum X jest takie owiane, mam wrażenie, mimo wszystko dużą jeszcze tajemnicą i słusznie zresztą, ale może zacznijmy właśnie od tego, czy to jest faktyczna nazwa, czy to jest trochę taka potoczna nazwa stworzona na potrzeby publiczności, mówię o Archiwum X.

To jest nazwa, która została nadana przez dziennikarzy. I to na początku lat 2000, kiedy pierwsze komórki Archiwum X w Polsce zaczęły powstawać. Zaczęło się to wszystko, nie wiem czy wiesz, w 1999 roku. Kiedy w Krakowie na stopniu w Wodnym Wiśle znaleziono skórę studentki Katarzyny Z. I wtedy się okazało, że po reformie administracyjnej w województwie obecnym małopolskim, zaszła potrzeba przeanalizowania kilkunastu czy kilkudziesięciu spraw z województw ościennych. No bo wtedy mieliśmy 49 województw, w tej chwili mamy 16.

I wtedy powstał pierwszy taki nieformalny zespół Archiwum X. To się nazywało, nie pamiętam dokładnie, Zespół do spraw przestępstw niewykrytych. Sformalizowane to zostało w 2004 roku, kiedy pierwszy taki etatowy zespół w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Krakowie został powołany. I nazwa Archiwum X wzięła się właśnie z tego, że to dziennikarze zaczęli w ten sposób nazywać tą jednostkę. Oczywiście my z tym Archiwum X, o którym tutaj myślimy, czyli z serialowym Balderem i Scully nie mamy nic wspólnego. Śmieję się, że oni już dawno na emeryturę odeszli.

W każdym razie zajmujemy się sprawami realnymi, faktycznymi, które się wydarzyły. Nie mamy nic wspólnego ze zjawiskami paranormalnymi, które były domeną tamtego serialu. No to ma dużo sensu, bo z perspektywy dziennikarskiej Archiwum X brzmi dużo bardziej atrakcyjnie niż zespół do spraw niewykrytych. Pewnie tak. Pewnie tak. Natomiast też nie ukrywam, że niektórym może się wydawać, że rozwiązywanie tych spraw archiwalnych jest otoczone takim nimbem tajemniczości. Natomiast nic takiego nie ma miejsca. My pracujemy normalnie jak każdy policjant dochodzeniowy czy kryminalny, operacyjny.

Jedyna różnica polega na tym, że po pierwsze nasze sprawy mają po kilka, kilkadziesiąt lat. Po drugie nie mamy takiej presji czasu, dlatego że z formalnego punktu widzenia niejednokrotnie nasze działania nie są obarczone terminami procesowymi. Więc mamy możliwość, żeby nad sprawą się pochylić zdecydowanie dłużej niż w normalnej, bieżącej sprawie, w której wszczęte jest postępowanie. No to przyjmijmy, że na potrzeby naszej rozmowy ja się będę posługiwała tą nazwą Archiwum X, co by też YouTube wychwycił SEO i algorytm, więc już niech zostanie to Archiwum X.

Ale zastanawiam się, no bo skoro powiedziałeś i ja nawet zrobiłam takie intro, że powiedziałam nawet, że jest to owiane tajemnicą, a ty powiedziałeś, że właściwie to jest trochę taka interpretacja Nas jako publiczności, to czym tak naprawdę w takim razie zajmuje się Archiwum X? Czy to jest rzeczywiście, czy to są zawsze po prostu jakieś takie sprawy, które nie zostały zamknięte sprzed, tak jak powiedziałeś, kilkunastu lat? Generalnie Wydział Przestępstw Niewykrytych Komendy Głównej Policji, który mam przyjemność reprezentować i poszczególne komórki w komendach wojewódzkich, które różnie się nazywają, najczęściej przyjmujemy, że są to zespoły do spraw przestępstw niewykrytych, zajmują się prowadzeniem czynności w sprawach o najcięższe, najpoważniejsze przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, które zostały umorzone z powodu niewykrycia sprawcy.

W pewnym zakresie też zajmujemy się sprawami związanymi z zaginięciami osób, jeżeli z okoliczności tych zaginięć wynika, że mogło dojść do czynu zabronionego, czyli do zabójstwa. Ale co do zasady? Głównym przedmiotem naszego zainteresowania są te sprawy, które dotyczyły zabójstw, a które zostały umorzone z powodu niewykrycia sprawcy. Tutaj też takim ważnym determinantem przy wyborze tych spraw jest tzw. przedawnienie, bo w polskim prawie karnym niestety ta instytucja funkcjonuje i tego typu czyny też się przedawniają. Czyli chodzi o to, bo właśnie zastanawiałam się, to miało być trochę pewnie moje kolejne pytanie, co determinuje, co decyduje właściwie o tym, że daną sprawę się wznawia, czy daną sprawą się Archiwum X zajmuje, no bo też umówmy się, że tych spraw jest pewnie bardzo dużo i ciężko byłoby zajmować się każdą pojedynczą.

Oczywiście pamiętajmy też o tym, że często jeżeli wracamy do sprawy bardzo starej, to zdarza się, że sprawca już nie żyje, więc karząca rękę sprawiedliwości go nie dosięgnie. No tak. To od czego w ogóle, jak Archiwum X zajmuje się taką sprawą, od czego w ogóle zaczyna? Czy to jest tak, że jest to dokładnie taki sam proces jak w ogóle przy jakimkolwiek śledztwie i zaczynacie właściwie od punktu zero? Jak wygląda w ogóle takie wszczęcie postępowania? Czy zajęcie jesteś sprawą, która na przykład miała miejsce, nie wiem, 15 lat temu, tak? Więc wydawałoby się, że Co jeszcze można w takiej sprawie nowego dzisiaj znaleźć?

Tak, zdarza się to dość często. Zresztą w tym celu dwa lata temu uruchomiliśmy na stronie internetowej policja.pl zakładkę Archiwum X, gdzie mamy informacje na temat telefonu zgłoszeniowego, pod który zawsze można zadzwonić i przekazać informacje, które mogą być przydatne. Mamy też adres mailowy, pod którym zawsze ktoś odbiera wiadomości. Nie, ktoś ja odbiera wiadomości i albo je rozsyła do jednostek, które daną sprawę się zajmują, albo sami jakieś czynności podejmujemy. No ale zakładając, że rzeczywiście taka sprawa się pojawia, czy to przez kogoś, kto się do was zgłasza, czy w jakiś inny sposób, no bo tak jak powiedziałeś, tu jest trochę problem, co też jest w ogóle ciekawe, bo pomyślałabym, że jest to po prostu jakoś ze sobą powiązane i skoordynowane i że po prostu z defaultu dostajecie te sprawy, które nie zostały rozwiązane, bo to by było w dzisiejszym świecie elektroniki najrozsądniejsze.

Czy wiemy, gdzie są w ogóle dowody rzeczowe? Bo to bardzo często jest tak, że te dowody są w zupełnie innym miejscu. Trzeba ich szukać, trzeba sprawdzić, czy one w ogóle są. Pamiętajmy też, że zdarzają się przypadki, że możemy nie znaleźć albo akt sprawy, albo dowodów rzeczowych. Weźmy na przykład pod uwagę powódź z 1997 roku. Ile archiwum zostało pozalewanych i sprawy bezpowrotnie zostały utracone. Także to jest pierwszy taki element, gdzie szukamy, ściągamy akta, sprawdzamy, czy są dowody rzeczowe, gdzie one są. I dokonujemy takiej wszechstronnej analizy sprawy. Ta analiza ma nam pokazać i szukamy tzw. solvability factors, czyli czynników wykrywalności, które kwalifikują sprawę do tego, czy ona ma szansę wyjść, kolokwialnie rzecz ujmując, czy nie.

Bo też nie oszukujmy się, są takie sprawy, gdzie materiał dowodowy Names mentioned. To jak się trafia, może nie trafia, ale jak wygląda taki proces na przykład jak właśnie ten wspomniany przeze mnie Izabeli Strzałkowskiej, bo on pewnie najlepiej obrazowuje to jak Archiwum X też działa, bo

Na szczęście korzystamy z pomocy osób, które są specjalistami, jeżeli chodzi o przesłuchanie świadków. Potrafią ocenić, czy dana osoba mówi szczerze, czy nie, czy konfabuluje, czy coś dodaje. Potrafią też tak ułożyć pytania, żeby pewne elementy, które świadek gdzieś ma w swojej pamięci, ale nie potrafi ich sam wydobyć, żeby zadać tak pytania, żeby właśnie te Names mentioned, Tomasz Koład, Komenda Głównej Policji, Archiwum X.

Oczywiście to nie możemy mówić o działaniu w złej wierze, ale takie sytuacje się zdarzają. Najgłośniejsza mam wrażenie w ostatnich latach i to muszę się zapytać, bo na pewno ludzi to bardzo ciekawi i to jest sprawa Iwony Wieczorek, ale może najgłośniejsza z mojej perspektywy. Czy to też jest tak, że Pewnego rodzaju na pewno też presja społeczna sprawia, że takimi sprawami Archiwum X się zajmuje i bardzo chciałoby je rozwiązać. Ja nie mówię, że inne sprawy są mniej ważne, ale tutaj rzeczywiście ta sprawa konkretna akurat Iwony jest bardzo medialna. Jakie rzeczywiście są szanse na rozwiązanie takiej sprawy po teraz chyba 16 latach akurat w przypadku Iwony?

Nie jest to dobre. No ale żyjemy w takich czasach, że tego nie unikniemy. Ale czy czasami, bo my poza kamerami rozmawialiśmy trochę o tej takiej negatywnej stronie social mediów, tego, że ludzie mogą, nie wiem, bardzo łatwo kogoś odnaleźć w dzisiejszych czasach tak naprawdę, no bo właściwie dzisiaj możesz wpisać imię i nazwisko i mam wrażenie, że jak kogoś nie odnajdujesz, to to jest bardziej podejrzane niż jak kogoś odnajdujesz. Jak cię nie ma na Facebooku, to znaczy, że nie żyjesz, tak? Tak, tak. Natomiast czy zdarza wam się jako Archiwum X korzystać też z informacji, które można znaleźć jednak w internecie? Ale to jest normalny element naszej pracy.

Także to jest takie trudne w tej sprawie. Natomiast to współczesna technologia pozwoliła na to, żeby jednoznacznie wskazać, że to jest ten właśnie człowiek. Jak mówisz na przykład o tej konkretnej sprawie spalenia samochodu, to myślę sobie, że wy jako Archiwum X musicie korzystać z pomocy najróżniejszych specjalistów, bo domyślam się, że w przypadku spalenia to pirotechnik, czy ktoś, kto się na tym zna, musi określić, czy ten samochód rzeczywiście został podpalony, czy po prostu to był samochód. Pirotechnik niekoniecznie, bo on się zajmuje bardziej sprawami wybuchów. Widzisz, chciałam zabrzmieć mądrze, aby się nie udało. Nie mówimy o biegłych z zakresu pożarnictwa, tak to się fachowo nazywa. I w tej konkretnej sprawie, o której mówiłem, co dziwne, pierwsza opinia pożarnicza była dość krótka, lakoniczna, nieszczęśliwy wypadek.

To, co można zrobić z DNA jest wręcz niewiarygodne. A to znaczy, że znowu to jest trochę, chociaż może to nie jest zgdybanie, ale uważasz, że w najbliższych latach będziemy obserwować właśnie wykrycie coraz większej ilości takich spraw, które nie zostały wykryte? Bardzo bym chciał, liczę na to. Bo myślę sobie, że wiesz, na dzień dzisiejszy mamy X, mamy takie, a nie inne możliwości, ale być może za pięć lat, a na pewno za pięć lat, te możliwości będą jeszcze większe. Kto to wie, bardzo możliwe. Życzyłbym sobie tego, żeby tak było, że im dalej w las, tym więcej tych spraw będziemy mogli rozwiązać. Natomiast też nie oszukujmy się, nie zawsze ten materiał jest zabezpieczony, nie zawsze udaje się go odnaleźć i też nie zawsze on nadaje się do badań, bo DNA to jest też biologia.

Czy to może być trochę taki straszak? Na potencjalnych sprawców. Świetnie to podsumował prokurator w jednym z wywiadów, który powiedział, idziemy po was. Taktycznie, były takie słowa. Były takie słowa. Tak, ja mam nadzieję, że ten przekaz też trafi do ludzi. Którzy gdzieś tam coś na sumieniu mają. Przekaz, że my pamiętamy o tym. Zresztą w tym roku, bodajże w styczniu z okazji tygodnia poświęconego ofiarom przestępstw, razem z naszym biurem komunikacji społecznej przeprowadziliśmy taką kampanię medialną. Nie przestajemy szukać, gdzie zaprezentowaliśmy kilka spraw, którymi Archiwum X się zajmuje.

One zostały przedstawione w mediach wszelkiego rodzaju, społecznościowych i w mediach publicznych. Mamy nadzieję, że w najbliższym czasie powtórzymy tą kampanię, zaprezentujemy inne sprawy, którymi się zajmujemy. Właśnie celem tego typu działań jest to, żeby z jednej strony przybliżyć pracę Archiwum X, a z drugiej strony trochę pobudzić też te osoby, które ewentualnie mają coś do powiedzenia i mogłyby nam w tych sprawach pomóc. A właśnie, skoro o pomocy mowa, to z perspektywy takiego przeciętnego obywatela, czy są jakieś takie rzeczy, które można zrobić, żeby pomóc Archiwum X, albo przynajmniej nie przeszkadzać w tym, co...

Ten telefon odbieram ja albo kolega. OK. Czyli już wiadomo do kogo się dzwoni? Jest również adres mailowy, który ja albo kolega... Widzę archiwum małpa-policja.gov.pl. Archiwum X małpa-policja.gov.pl. Jest również adres strony. Na stronie www.policja.pl jest zakładka, w aktualnościach jest zakładka Archiwum X. Tam są informacje o bieżących sprawach, są odesłania do jednostek, do komórek Archiwum X w poszczególnych komendach wojewódzkich. No właśnie, bo to też jest pewnie nasze złe wyobrażenie, że Archiwum X to jest jakaś jedna jednostka, która jest zgromadzona w jednym konkretnym miejscu, a to wcale nie tak wygląda. No nie, dokładnie tak jak mówisz. Generalnie, tak jak wcześniej wspomniałem, pierwsze takie zalążki Archiwum X to jest końcówka lat 90.

Natomiast też nasze zdania są troszeczkę inne, W mniejszym stopniu zajmujemy się sprawami, które analizujemy. Oczywiście mamy kilka spraw, które u nas są. Natomiast nasza główna rola to jest przede wszystkim koordynacja działań poszczególnych komórek, rozsyłanie informacji, organizowanie szkoleń, wyszukiwanie nowych możliwości, współpraca międzynarodowa, tego typu rzeczy. Ja oczywiście podlinkuję wszystkie te informacje też pod naszą rozmową. Bardzo ci dziękuję za nasze dzisiejsze spotkanie. Myślę, że to trochę rozjaśniło w ogóle ten temat potocznie nazywanego Archiwum X, bo rzeczywiście myślę, że nam się to kojarzy z czymś takim bardzo tajemniczym i trochę science fiction, ale może to i dobrze, bo nie możecie też zdradzać wszystkiego, co robicie.