Monika Malec "Bursztyn uwięziony"

Cała ta historia związana z tymi dwoma wędrującymi beczkami, to jest bardzo ciekawe. Tutaj w Lublinie prawie kryminał się odbył, gdzie te beczki zostały zatrzymane. Także to jest wydarzenie poparte dokumentem i chyba to jest szalenie ciekawe, jeżeli możemy ten dokument przeczytać w oryginale staropolszczyznę, jak w XVII wieku brzmiał ten język polski. No mało, że staropolszczyzna to jeszcze język prawniczy. Tak jak Krystyna powiedziała, sprawa kryminalna. Plenipoten z pozwanej strony, też obrony i responsione sua, wnosi, które in atneriori exeption zanosił i któremu insz urząd dekretem swoim odrzucił, a na skargę odpowiadać kazał.

Cztery obrazy dotyczą tylko tej opowieści. Na pierwszym jest bursztyn, który z Gdańska miał jechać, który jechał z Gdańska, czyli gdański bursztyn. Drugi, on sobie jedzie, ale niestety nawet nie wie, że już na drodze ma przeszkodę, czyli coś się z nim będzie działo. Na trzecim wita go lubelski koziołek. Dzień dobry, dzień dobry bursztynie. No i Bursztyn wjeżdża szczęśliwy, no a na czwartym jest znowu ta krata, ale już jedzie tylko jedna beczka. Więc w ten sposób snułam swoją malarską opowieść za pomocą pędzla. A ta krata to jest wprost odniesienie do tego tytułu wystawy. Numer HKZ, to jest numer akt.

Ergo ratione facti aresti. Kiedyby Arjewowicz w Gdańsku transakcję nie uczynił był, powodowie Bursztynu nie wieźliby byli do Lublina i nie daliby go aresztować. Jechał Bursztyn z Gdańska do Lwowa, dalej gdzieś do Kaffy i na wschód, a w Lublinie jedna beczka została aresztowana. Także Lublin, nie wiedząc jeszcze, że ma złoża bursztynu, został wplątany w ten bursztyn niechcący. Tą datę można przyjąć za początki lubelskiego bursztynu.

Czyli w 1630 roku beczki wyjechały z Gdańska, a w 1631 jedna z nich została aresztowana. Aresztowana może nie dla samego bursztynu, a dla jego wartości. Sprawa dotyczyła sporu dwóch kupców bursztynu, którzy kłócili się o pieniądze, jak to w handlu, a beczka z bursztynem była zastawem pewnym. to nawet współcześnie ta beczka bursztynu wysokiej jakości stanowiłaby dużą wartość, bo tak szacując, to są beczki właśnie takie, które przedstawia Krystyna, a nie taka miniaturka.

Iż wedle zgody gdańskiej, nie z kim innym, tylko z tymże panem Piotrowiczem, finalis decisio tu we Lwowie ma być. Dlategoż pan Piotrowicz, de cuius se canfa vertitur, stawa do urzędu tu personaliter, intereduje faktorów swoich i jako wiadomo dobrze wszystkiego dowodzi, że u niego żadnych dóbr po skinderze Miradzianowiczu nie masz. Na dowód zaś tego, że nic nie został winien Skinderowi Miradzianowiczowi, po którym dóbr chcą dochodzić, to wnosi roku przeszłego, 1630, gdy tenże pan Piotrowicz był obecnym w Gdańsku z nadania ludzi nieprzyjaznych, zapoznał go był do Urzędu Gdańskiego, chcąc u niego dochodzić dóbr tegoż Miradzianowicza.